# DEM Parti’den “Barış ve Demokratik Toplum” Çerçevesi: Kürt Meselesi Raporu

> 

- Kaynak: Mardin Life
- URL: https://www.mardinlife.com/gundem/dem-parti-den-baris-ve-demokratik-toplum-cercevesi-kurt-meselesi-raporu
- Dil: tr-TR
- Yayın tarihi: 2026-10-07T18:34:32+03:00
- Güncelleme: 2025-12-14T22:03:22+03:00
- Yazar: MEHMET NEZİR GÜNEŞ
- Kategori: GÜNDEM

Türkiye Büyük Millet Meclisi bünyesinde kurulan Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu’nun çalışmalarına dayanarak DEM Parti tarafından hazırlanan kapsamlı rapor, Kürt meselesine tarihsel bir perspektiften bakıyor; Abdullah Öcalan’ı barış stratejisinin merkezine yerleştiriyor ve “Barış Yasası” ile demokratik entegrasyon için ayrıntılı hukuki reform önerileri sunuyor. Rapor, “Kürt sorunu bir güvenlik dosyası değil, eşit yurttaşlık ve demokrasi meselesidir” 

Türkiye, Kürt meselesi ve demokratikleşme tartışmalarında yeni bir eşiği tartışıyor. Türkiye Büyük Millet Meclisi çatısı altında kurulan **Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu**nun dinlemeleri ve çalışmaları temel alınarak **DEM Parti Komisyon Üyeleri** tarafından hazırlanan rapor, kamuoyuna sunuldu.

10 Aralık 2025 tarihli rapor, yalnızca teknik bir çalışma değil; farklı siyasi görüşlerden milletvekilleri, sivil toplum örgütleri, akademisyenler, kadın ve gençlik yapıları, emek ve meslek örgütleri ile inanç topluluklarının katkısıyla şekillenen, kapsamlı bir siyasal çerçeve metni olarak tanımlanıyor.

“Bir sonuç değil, başlangıç önerisi”

Önsözde, raporun amacının **“Kürt meselesinin demokratik ve barışçı çözümüne, barışın toplumsallaşmasına ve yeni bir demokratik toplumsal sözleşmenin inşasına katkı sunmak”** olduğu vurgulanıyor. DEM Parti, metni **“tamamlanmış bir sonuç değil, başlangıç önerisi”** olarak niteliyor.

Komisyon çalışmalarına katkı sunan tüm kesimlere teşekkür edilen önsözde, Meclis’te kurulan Komisyonun “tarihsel bir rol üstlendiği” ifade edilerek, bu sürecin **“hiç kimsenin kaybetmediği, tüm halkların ve inançların eşit ve onurlu yaşadığı Demokratik Cumhuriyet ufkuna”** giden yolda önemli bir fırsat olduğu belirtiliyor.

 

Raporun Amacı: “Barış ve Demokratik Toplum Çerçevesi”

Rapor, kendi hedefini şu başlıklarla tarif ediyor:

- **Kürt meselesinin niteliğini berraklaştırmak,**  

- **Barış ve Demokratik Toplum Süreci’ni tanımlamak ve güçlendirmek,**  

- **Demokratik entegrasyon ve özgürlük yasaları için çerçeve sunmak,**  

- **Toplumsal rızayı ve güveni artırmak,**  

- **Meclis ve siyaset kurumuna yol haritası önermek.**

Bu çerçevede metin, kendisini sadece bir durum tespiti değil, **“barışın ve Demokratik Cumhuriyet’in hukuksal, siyasal, etik ve toplumsal inşası için referans metin”** olarak konumlandırıyor.

Yöntem: Tanıklıklar, Arşivler ve Karşılaştırmalı Tarih

Raporun metodolojisi üç eksende özetleniyor:

1. **Dinleme ve tanıklık:**  

   Komisyonun Meclis çatısı altında yaptığı oturumlarda, mağdurlar, uzmanlar, sivil toplum temsilcileri, siyasetçiler ve inisiyatifler dinlendi. Bu tanıklıklar, Kürt meselesini soyut bir “güvenlik” başlığı olmaktan çıkarıp somut yaşam deneyimleri, hak kayıpları ve adalet talepleri üzerinden okunur hale getirdi.

2. **Belge ve literatür taraması:**  

   TBMM’nin önceki komisyon raporları, DEM Parti ve öncüllerinin programları, yerel yönetim pratiği, ulusal–uluslararası insan hakları raporları, AİHM ve AYM içtihatları, BM ve Avrupa Konseyi belgeleri, Şark Islahat Planı gibi resmi dokümanlar ve basın arşivleri karşılaştırmalı biçimde incelendi.

3. **Tarihsel-sosyolojik çerçeveleme:**  

   Osmanlı’dan Cumhuriyet’e geçiş, 1921 ve 1924 anayasaları, Takrir-i Sükûn ve olağanüstü yönetim pratikleri; yalnızca kronolojik bir “isyanlar tarihi” olarak değil, **“inkârın kurumsallaşma süreci”** olarak analiz edildi.

Rapor, ne yalnızca devlet arşivlerine ne de yalnızca sözlü anlatılara yaslanan tek taraflı bir hat kurduğunu, bu iki alanı birlikte okuyarak çoğulcu bir bakış geliştirdiğini vurguluyor.

 Kürt Meselesine Tarihsel Bakış: Osmanlı’dan Cumhuriyet’e

İlk bölümde, **Türk–Kürt ilişkilerinin “stratejik ve tarihsel hakikati”** başlığı altında, 11. yüzyıldan itibaren iki halk arasındaki ittifak ve çatışma dinamikleri ele alınıyor. Rapora göre:

- Osmanlı’nın merkezileşme ve modernleşme çabaları, yerel özerklikleri daraltırken,  

- Cumhuriyet’in kuruluş sürecinde 1920 Meclisi ve 1921 Anayasası, **yerel özerklik ve çoğulluk** açısından önemli bir imkân alanı oluşturdu,  

- **1924 Anayasası, Takrir-i Sükûn ve Şark Islahat Planı** ile bu imkân daraltıldı; Kürt kimliği asayiş ve güvenlik problemine indirgenerek **“inkâr ve asimilasyon”** politikalarının hedefi haline geldi.

Rapor, 1925 Şeyh Said Olayı, Ağrı isyanları, Zilan Deresi ve 1937–38 Dersim Tertelesi gibi süreçleri yalnızca “isyan bastırma operasyonları” değil, **“doğu vilayetlerinde merkezileşme, iskân ve Türkleştirme siyasetine eşlik eden şiddet safhaları”** olarak tanımlıyor; bu dönemin, Kürtlerin kolektif hafızasında devlete karşı derin bir güvensizlik yarattığı belirtiliyor.

Çok partili hayata geçiş sonrası Kürtlerin çoğunlukla “oy deposu” olarak görüldüğü, kimliksiz temsil pratiklerinin egemen olduğu, 1960’lardan itibaren sosyalist hareketlerin ve Kürt gençliğinin etkisiyle **modern ulusal haklar dilinin** gelişmeye başladığı anlatılıyor.

 

PKK, Çatışma Döngüsü ve 2000’li Yıllar

Rapor, 1970’lerden itibaren yükselen Kürt özgürlük hareketinin, Cumhuriyet’in demokratikleşme mücadelesiyle iç içe geçtiğini; 12 Eylül darbesi, Diyarbakır 5 No’lu Cezaevi, 1990’lardaki düşük yoğunluklu savaş, köy boşaltmaları ve faili meçhullerin, hem Kürt meselesini hem de Türkiye’nin demokrasi krizini derinleştirdiğini vurguluyor.

2000’li yıllarla birlikte:

- Sovyetler Birliği’nin dağılması ve “teröre karşı savaş” doktrini, dünya ve bölge siyasetini yeniden şekillendirirken,  

- Kürt hareketinin “paradigma değişikliği” ile **devlet kurma hedefli ulusal kurtuluş çizgisinden, demokratik özyönetim ve demokratik ulus anlayışına** yöneldiği belirtiliyor.

Bu süreçte **“Kürtlerin siyasal varlığının fiilen kabul edildiği”**, buna karşın anayasal ve yasal güvence alanının hâlâ oluşmadığı tespit ediliyor.

 Barış ve Demokratik Toplum Süreci: 1 Ekim 2024’ten İtibaren Yeni Dönem

Raporun önemli bölümlerinden biri, **1 Ekim 2024 sonrası “Barış ve Demokratik Toplum Süreci”nin kronolojisi**. Buna göre:

- Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, TBMM açılış konuşmasında “iç cephenin sağlam tutulması” vurgusu yaptı.  

- Aynı gün MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin DEM Parti sıralarına giderek tokalaşması, ardından Abdullah Öcalan’a yönelik çağrıları, yeni sürecin sembolik başlangıcı oldu.  

- 23 Ekim 2024’te DEM Parti Şanlıurfa Milletvekili Ömer Öcalan’ın İmralı ziyaretiyle **4 yıla yakın süren mutlak tecrit** kırıldı; Öcalan “Koşullar oluşursa süreci hukuki ve siyasi zemine çekebilecek güçteyim” mesajı verdi.  

- 27 Şubat 2025’te DEM Parti heyeti İmralı’ya giderek **“Barış ve Demokratik Toplum Çağrısı”nı** kamuoyuna duyurdu.  

- PKK, 1 Mart’ta ateşkes ilan etti; 5–12 Mayıs 2025’te toplanan 12. Kongre’de **silahlı mücadele stratejisinin sona erdiği ve örgütsel yapının feshedildiği** açıklandı.  

- 11 Temmuz 2025’te Süleymaniye yakınlarında 30 kişilik bir grubun sembolik törenle silahlarını yakması, sürecin görünür dönüm noktalarından biri oldu.  

- 31 Temmuz 2025’te **Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu** kurularak, Meclis merkezli çözüm zemini resmen oluşturuldu.

Rapor, bu sürecin yalnızca Türkiye iç dinamikleriyle değil, **küresel ve bölgesel jeopolitik gelişmelerle** de yakından ilişkili olduğunu vurguluyor: kapitalizmin krizi, ABD–Çin gerilimi, Rusya–Ukrayna savaşı, 7 Ekim sonrası Ortadoğu’daki yeni dengeler gibi etkenler sıralanıyor.

Öcalan’ın Rolü: “Stratejik Barış” ve Demokratik Cumhuriyet

İkinci bölüm, **Abdullah Öcalan’ın demokratik çözüm perspektifi ve barış stratejisindeki rolü**ne ayrılmış. Rapor özetle şu değerlendirmeleri yapıyor:

- Öcalan, 1970’lerde Marksist–Leninist bağımsız devlet hedefiyle yola çıksa da, özellikle 1999 sonrası savunmalarında **ulus devleti köklü biçimde eleştiren, “Demokratik Modernite” ve “Demokratik Cumhuriyet” eksenli yeni bir paradigma** geliştirdi.

- Kapitalist modernite; ulus devlet, endüstriyalizm ve tekelci sermaye üzerine kurulu, toplum ve doğa üzerinde çok boyutlu tahakküm üreten bir uygarlık modeli olarak tanımlanıyor; buna karşı **“demokratik modernite”**, kadın özgürlüğü, ekoloji, çokkültürlülük ve yerel demokrasi temelli bir alternatif olarak sunuluyor.

- Kürt meselesi, Öcalan’a göre yalnızca bir kimlik sorunu değil; kapitalist modernitenin Ortadoğu’da yarattığı **bölünme, inkâr ve devlet şiddeti**nin ürünü.

Rapor, 1993’ten bu yana Öcalan’ın defalarca ateşkes ve çözüm çağrısı yaptığını; 2013–2015 Çözüm Süreci, Newroz mektubu ve Dolmabahçe mutabakatı gibi adımların, **“mücadelenin siyasi zemine taşınması”** anlayışının parçası olduğunu hatırlatıyor.

Bugün gelinen noktada, Öcalan’ın **“stratejik barış”** dediği yaklaşımın üç temel ayağı şöyle özetleniyor:

1. Silahların susması ve şiddetin tarihe gömülmesi,  

2. Demokratik siyaset ve bütüncül hukukun inşası,  

3. Demokratik Cumhuriyet çerçevesinde Türk–Kürt ilişkilerinin eşit ve gönüllü birlik temelinde yeniden tanımlanması.

Rapor, Öcalan’ın sürece aktif katılımının yalnızca bireysel bir özgürlük meselesi değil, **“demokratik toplumun inşası açısından zorunluluk”** olduğunu savunuyor.

 

Çözümsüzlüğün Bedeli: Demokrasi, Ekonomi ve Toplum

Metin, Kürt meselesinin çözümsüzlüğünün Türkiye’ye ödettiği ağır bedellere de geniş yer ayırıyor:

- Kayyım rejimi: 2016’dan bu yana DBP, HDP ve DEM Parti’ye ait çok sayıda belediyeye kayyım atanması; milyonlarca seçmenin iradesinin gasp edilmesi; Kürtçe tabelaların kaldırılması, kadın kurumlarının kapatılması gibi uygulamalar örnekleniyor.

- **Hukuk devleti krizi:** AİHM ve AYM kararlarının uygulanmaması, “düşman ceza hukuku”, siyasallaşmış yargı pratiği ve ağır hak ihlalleri; Türkiye’nin hukuk endekslerinde gerilemesiyle somutlaştırılıyor.

- **Ekonomik maliyet:** Çatışma ortamının ülke ekonomisine uzun yıllar boyunca büyük yük getirdiği, savunma ve güvenlik harcamalarının sosyal alanları daralttığı; barışın ise refah artışı için zorunlu olduğu belirtiliyor.

- **Toplumsal çürüme:** Uyuşturucu kullanımı, çeteleşme, yargı–suç örgütü ilişkileri iddiaları, kadın cinayetleri, çocuk yoksulluğu ve istismarı gibi alanlar, güvenlikçi politikalara paralel gelişen bir “toplumsal çözülme tablosu” olarak sunuluyor.

Rapor, bu nedenle **negatif barışın (yalnızca çatışmasızlık) yeterli olmadığını**, **pozitif barışın** –yani yapısal eşitsizliklerin giderildiği, hak ve özgürlüklerin güvence altına alındığı demokratik bir düzenin– inşasını zorunlu görüyor.

 

Barışın Hukuki Zemini: “Barış Yasası”,

Demokratik Entegrasyon ve Özgürlük Yasaları

Üçüncü bölüm, çözüm sürecinin hukuki altyapısına odaklanıyor. DEM Parti, Meclis’e özetle şu çerçeveyi öneriyor:

 

1. Barış Yasası / Geçiş Dönemi Yasası – Demokratik Entegrasyon

- Silahlı mücadele stratejisinin resmen sona erdiği ve örgütün kendini feshettiği mevcut süreçte, **silah bırakanlar ile bu kapsamda yargılananların durumunu düzenleyecek özel bir yasa** talep ediliyor.

- Bu yasa ile:

  - Silah bırakanların güvenliği,  

  - Cezaevindekilerin durumunun yeniden değerlendirilmesi,  

  - Soruşturma ve kovuşturmaların gözden geçirilmesi,  

  - Toplumsal ve siyasal yaşama **“demokratik entegrasyon”** süreçleri tanımlanması isteniyor.

Demokratik entegrasyon kavramı, **asimilasyon değil, eşit siyasal özne olarak katılım** şeklinde tarif ediliyor.

2. Özgürlük Yasaları ve Bütüncül Hukuk

Rapor, **“bütüncül hukuk”** anlayışını öne çıkararak, yalnız Kürtler için değil, tüm kimlik ve inanç toplulukları için ortak bir özgürlük zeminine ihtiyaç olduğunu savunuyor. Önerilen başlıca alanlar şöyle:

- Ceza ve infaz mevzuatının baştan sona demokratik standartlara göre gözden geçirilmesi (TMK, TCK, CMK, infaz kanunları vb.),  

- Siyasi Partiler, Seçim ve Dernekler Kanunlarında değişiklikler; örgütlenme ve siyaset yapma özgürlüğünün güçlendirilmesi,  

- Yerel yönetim mevzuatının demokratikleştirilmesi, kayyım rejiminin sona erdirilmesi ve **yerel demokrasinin** güçlendirilmesi,  

- Dil hakları: anadilinde eğitim, kamu hizmetlerinde ve yargıda dil engellerinin kaldırılması, medya ve kültürel alanda çok dilliliğin güvence altına alınması,  

- Hakikat ve adalet mekanizmaları: kayıplar, faili meçhuller, toplu mezarlar, köy boşaltmaları ve zorunlu göçlerle yüzleşmeyi hedefleyen **Hakikat ve Adalet Komisyonu**, hafıza mekânları, tazminat ve onarım süreçleri,  

- OHAL KHK rejiminin sonlandırılması, ihraç edilenlerin iadesi ve mağduriyetlerin giderilmesi,  

- Toplumsal cinsiyet eşitliği, İstanbul Sözleşmesi ve 6284 sayılı kanunun etkin uygulanması,  

- Ekonomik ve sosyal adalet: bölgesel eşitsizliklerin giderilmesi, sosyal devletin güçlendirilmesi.

 

Rapor, tüm bu düzenlemelerin nihayetinde **yeni ve demokratik bir anayasa**yla taçlanması gerektiğini, ancak mevcut aşamada önceliğin **barış sürecini güvenceye alacak yasal adımlar** olduğunu vurguluyor.

 

---

 

### On Düzlemde Yeni Çözüm Perspektifi

 

Metin, 21. yüzyılda Kürt meselesi ve Türkiye demokrasisini birlikte ele alan **on temel çözüm düzlemi** sayıyor. Bunlar arasında:

 

- Jeopolitik ve bölgesel barış perspektifi,  

- Ortadoğu’da halkların bir arada yaşam hafızasını canlandıracak yeni modeller,  

- Yerel demokrasi ve Demokratik Cumhuriyet,  

- Ortak tarih ve hafızanın demokratik yeniden inşası,  

- **Demokratik ulus** anlayışı,  

- Devletin demokratik dönüşümü,  

- Gerçek eşit yurttaşlık,  

- Etik–politik toplumsal zemin,  

- Ekonomi–politik adalet ve sosyal haklar yer alıyor.

 

Bu çerçeve, **“kimsenin kaybetmediği, herkesin kazandığı bir denklem”** olarak tanımlanıyor.

 Sonuç: Meclis’e ve Topluma Çağrı

DEM Parti’nin raporu, sonuç bölümü niteliğindeki kısımlarda şu mesajı öne çıkarıyor:

- Kürt meselesinin çözümü, yalnız Kürtlerin değil, **Türkiye’de demokrasinin, hukuk devletinin ve toplumsal barışın geleceği** açısından zorunlu.  

- Barış ve Demokratik Toplum Süreci, fiili çatışmasızlıkla sınırlı kalmamalı; **Meclis merkezli bir barış hukuku** ve toplumsal sözleşmeyle kurumsallaşmalı.  

- Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu’nun çalışmaları, bu yönde atılmış tarihsel bir adım; bundan sonrası, siyaset kurumunun cesareti ve toplumun barış talebine bağlı.

Rapor, “Demokratik Cumhuriyet ve barış hukuku” tartışmalarını yalnızca siyasetçiler ve hukukçulara değil, tüm topluma açmayı hedefliyor. DEM Parti, metnin **“ortak meramı büyütecek bir müzakere zemini”** olarak değerlendirilmesini isterken, esas olanın **kalıcı ve onurlu barış için güçlü bir toplumsal irade** olduğunu vurguluyor.

 

 

---
Kaynak: [Mardin Life](https://www.mardinlife.com/gundem/dem-parti-den-baris-ve-demokratik-toplum-cercevesi-kurt-meselesi-raporu)