# Küresel güçler aynı masada: Dünya yeniden mi paylaşılıyor?

> Trump, Putin ve Şi Cinping'in 19 Kasım'da Çin'in Shenzhen kentinde gerçekleştireceği üçlü görüşme, sıradan bir diplomatik zirvenin ötesinde izlenim oluşturuyor. Peki, masada neler var? Dünyayı yeniden mi paylaşıyorlar, yoksa yeni bir güç dengesi mi kuruluyor?

- Kaynak: Mardin Life
- URL: https://www.mardinlife.com/gundem/kuresel-gucler-ayni-masada-dunya-yeniden-mi-paylasiliyor
- Dil: tr-TR
- Yayın tarihi: 2026-11-16T15:06:14+03:00
- Güncelleme: 2026-11-16T15:06:13+03:00
- Yazar: ESRA ÜRÜNDÜ
- Kategori: GÜNDEM
- Ajans / kaynak: İLKHA
- Görsel: https://cdn.mardinlife.com/2026/11/16/kuresel-gucler-ayni-masada-dunya-yeniden-mi-paylasiliyor-711960.webp

ABD, Rusya ve Çin, birbirleriyle rekabet ederken aynı zamanda birbirlerinin sınırlarını, kırmızı çizgilerini ve küresel sistemdeki hareket alanlarını belirlemeye çalışıyor. Nükleer silahlar ve İran savaşı resmî gündemin ön sıralarında bulunurken Ukrayna, Tayvan, enerji yolları ve küresel ekonomik hâkimiyet de masanın görünmeyen başlıklarını oluşturuyor. 


Uluslararası siyasette bazı görüşmeler vardır; açıklanan gündemleri ile gerçekte taşıdıkları anlam birbirinden farklıdır. Trump, Putin ve Şi Cinping'in bir araya geleceği zirve de bu nitelikte görünüyor.


Üç liderin 19 Kasım'da Shenzhen'de gerçekleştireceği görüşme, ABD, Rusya ve Çin liderlerinin ilk yüz yüze üçlü buluşması olacak. Beyaz Saray ve Kremlin görüşmeyi doğrularken Çin Dışişleri Bakanlığı da 16 Kasım'da toplantının önemine dikkat çekti. Açıklanan çerçeve, dünya barışının korunması ve büyük güçler arasındaki stratejik istikrarın geliştirilmesi. Washington ise nükleer silahların sınırlandırılması ve İran savaşının gündeme getirilmesini planlıyor. 


Ancak bu buluşmayı anlamak için üç liderin ne söyleyeceğinden ziyade neye ihtiyaç duyduğuna bakmak gerekiyor. Çünkü ABD, Rusya ve Çin'in bugün karşı karşıya bulunduğu temel sorun, birbirlerini ortadan kaldırabilecek bir üstünlük kuramamalarıdır. Her biri diğerinin gücünü sınırlamak istiyor ancak bunu yaparken küresel bir çatışmanın maliyetini de üstlenmek istemiyor.


Bu nedenle zirvenin merkezinde bir "dostluk" veya "ittifak" arayışından çok, rekabetin sınırlarını belirleme ve karşılıklı tavizlerin değerini ölçme çabası bulunuyor.


ABD'nin hesabı: İki rakibi aynı anda yönetmek


Trump'ın dış politikasındaki temel hedeflerden biri, ABD'nin küresel liderliğini korurken bu liderliğin maliyetini azaltmak. Washington bir taraftan Çin'in ekonomik ve teknolojik yükselişini sınırlamaya çalışıyor, diğer taraftan Rusya'nın askeri ve jeopolitik gücünü hesaba katmak zorunda kalıyor.


Ancak ABD'nin önünde önemli bir ikilem var. Rusya ile ilişkileri tamamen çatışma üzerine kurduğunda Çin ile mücadele için ihtiyaç duyabileceği diplomatik alan daralıyor. Çin ile yaşanacak kapsamlı bir ekonomik ve askeri gerilimde ise Rusya'nın Pekin'e daha fazla yaklaşması Washington'un işini zorlaştırıyor.


Trump'ın üçlü zirveden bekleyebileceği en önemli kazanım, iki rakibinin de ABD ile doğrudan iletişim kanallarını açık tutmasını sağlamak. Burada nükleer silahlar önemli bir araç. New START anlaşmasının Şubat 2026'da sona ermesiyle ABD ve Rusya arasındaki stratejik nükleer silah sınırlamalarının hukuki çerçevesi ortadan kalktı. Trump, yeni bir anlaşmaya Çin'in de katılmasını istiyor. Ancak Çin'in bu talebe sıcak bakmadığı belirtiliyor. 


ABD'nin asıl arayışı yalnızca nükleer silah sayısını azaltmak değil. Çin'in askeri kapasitesinin gelecekte ABD karşısında sınırsız biçimde büyümesini önleyecek bir stratejik çerçeve oluşturmak. Başka bir ifadeyle Washington, Çin'in yükselişini durduramasa bile bu yükselişin hangi sınırlar içerisinde gerçekleşeceğini belirlemek istiyor. Fakat Pekin'in bu hesabı kabul etmesi kolay görünmüyor.


Putin'in hesabı: Rusya'yı yeniden vazgeçilmez aktör hâline getirmek


Putin'in zirvedeki temel hedefini Rusya'nın büyük güç statüsünün yeniden teyit edilmesi olarak okumak mümkün. Ukrayna savaşı, Batı yaptırımları ve NATO ile yaşanan gerilim, Rusya'nın uluslararası ilişkilerdeki hareket alanını önemli ölçüde etkiledi. Buna rağmen Moskova, askeri kapasitesi, nükleer gücü, enerji kaynakları ve Çin ile geliştirdiği ilişkiler sayesinde küresel dengelerdeki ağırlığını koruyor.


Putin açısından Trump ile aynı masada bulunmak, Rusya'nın uluslararası sistemde dışlanamayacağını gösteren diplomatik bir kazanım. Ancak Putin'in ihtiyacı yalnızca siyasi görünürlük değil. Rusya'nın uzun vadeli çıkarları açısından Ukrayna savaşının maliyeti, yaptırımların etkisi, Avrupa ile ilişkiler ve ekonomik bağımlılıkların azaltılması önemli sorunlar olmaya devam ediyor.


Moskova'nın en büyük stratejik riski, Batı ile yaşadığı gerilim nedeniyle Çin'e ekonomik ve siyasi bakımdan aşırı bağımlı hâle gelmek. Çünkü Rusya ile Çin arasındaki ilişkiler yakınlaşmış olsa da iki ülke eşit ekonomik ağırlığa sahip değil. Çin, Rusya için önemli bir ticaret ve enerji ortağıyken Rusya'nın Çin açısından taşıdığı değer daha çok enerji, askeri iş birliği ve jeopolitik ortaklık alanlarında yoğunlaşıyor.


Putin bu nedenle hem Çin ile ortaklığını sürdürmek hem de Washington ile doğrudan müzakere edebilen bağımsız bir güç olduğunu göstermek istiyor.


Putin'in masadaki asıl pazarlığı, Rusya'nın çıkarlarının dikkate alınması karşılığında hangi alanlarda uzlaşabileceğini göstermek olacaktır. Burada dikkat çekici nokta, Ukrayna'nın resmî üçlü gündemde bulunmaması. ABD yetkilileri Washington'un bu görüşmede Ukrayna savaşını ele almayı planlamadığını bildirdi. Bu durum Putin'in Ukrayna konusunda doğrudan bir kazanım elde edeceği anlamına gelmiyor; ancak Rusya'nın büyük güç diplomasisindeki konumunu güçlendirmesi bakımından önem taşıyor. 


Şi Cinping'in hesabı: Çin'i rakip değil, vazgeçilmez güç olarak kabul ettirmek


Zirvenin en dikkat çekici aktörlerinden biri ev sahibi Şi Cinping. Çünkü Çin, ABD ile Rusya'nın sahip olduğu askeri ve nükleer gücün yanı sıra dünyanın üretim, ticaret ve teknoloji merkezlerinden biri olma avantajını taşıyor.


Şi Cinping'in önceliği, Çin'in yükselişini uluslararası sistem içerisinde kalıcı hâle getirmek. Bunun için de ABD ile doğrudan çatışmadan kaçınırken kendi ekonomik ve askeri kapasitesini geliştirmeyi sürdürüyor.


Pekin'in Washington ile ilişkilerinde üç önemli hassasiyeti var:


-ABD'nin Çin'in teknolojik yükselişini sınırlandırmaya yönelik politikaları.


-Tayvan üzerinden Çin'in egemenlik iddialarına yönelik baskılar.


-Çin'in uluslararası ticaret ve enerji yollarındaki hareket alanının korunması.


Şi Cinping açısından ABD ile ilişkilerin istikrara kavuşması ekonomik açıdan önemli. Ancak bu istikrarın Çin'in stratejik bağımsızlığını sınırlayacak bir anlaşmaya dönüşmesini istemiyor.


Nükleer silahlar konusundaki tutumu da bunu gösteriyor.


SIPRI verilerine dayanan tahminlere göre Çin'in yaklaşık 620 nükleer savaş başlığı bulunurken ABD ve Rusya'nın stokları 5 binin üzerinde. Pekin, nükleer kapasitesi bu iki ülkeyle aynı düzeyde olmadığı için eşit yükümlülükler getirecek bir anlaşmaya katılmayı kabul etmiyor. 


Burada Çin'in yaklaşımı şu şekilde belirginleşiyor: Önce nükleer silah bakımından çok daha büyük kapasiteye sahip ABD ve Rusya kendi stoklarını sınırlandırsın, ardından Çin'in katılımı konuşulsun.


Şi Cinping'in bir başka hesabı da Rusya ile ilişkilerini korumak. Ancak Pekin, Moskova'nın Batı ile yaşadığı sorunların kendi ekonomik çıkarlarını tehlikeye atmasını istemiyor. Çin, Rusya ile stratejik ortaklığını sürdürürken ABD ve Avrupa pazarlarıyla ilişkilerini de korumak zorunda kalıyor.


Bu nedenle Şi'nin zirvedeki temel hedefi, iki ülke arasındaki rekabetten yararlanarak Çin'in pazarlık gücünü artırmak; ancak hiçbirinin kendisini bir cephe seçmeye zorlamasına izin vermemek.


İran neden bu kadar önemli, asıl mesele Orta Doğu'daki güç dengesi mi?


Zirvenin en önemli başlıklarından biri İran. Fakat İran meselesini yalnızca nükleer program veya ABD ile Tahran arasındaki gerilim üzerinden okumak yeterli değil. İran, Orta Doğu'da enerji güvenliğinden Körfez'deki askeri dengelere, Irak ve Suriye'den Filistin meselesine kadar geniş bir coğrafyayı etkileyen bir aktör.


ABD açısından İran savaşı, askeri hedeflerin yanı sıra savaşın ekonomik ve siyasi sonuçlarının yönetilmesini de zorunlu kılıyor. Çin açısından ise İran'ın enerji tedarikindeki rolü ve Hürmüz Boğazı'nın güvenliği belirleyici. Çünkü Çin'in ekonomik büyümesi, enerji kaynaklarına ve uluslararası ticaret yollarının açık kalmasına bağlı. Rusya açısından İran, Orta Doğu'da Batı karşısındaki diplomatik ve stratejik hareket alanını genişleten önemli bir ortak.


Burada üç ülkenin çıkarları kesişiyor ama aynılaşmıyor. ABD, İran'ın bölgesel ve askeri kapasitesini sınırlandırmak isterken Çin enerji akışının kesintiye uğramamasını, Rusya ise Tahran ile ilişkilerinin zarar görmemesini istiyor.


İran üzerinden ortaya çıkan asıl pazarlık, Orta Doğu'nun geleceğinde ABD'nin tek belirleyici güç olarak kalıp kalamayacağıdır. Bununla birlikte bir noktayı gözden kaçırmamak gerekiyor; İran, üç büyük gücün üzerinde anlaşabileceği edilgen bir konu değil. Tahran'ın kendi güvenlik hesapları, bölgesel ilişkileri ve siyasi hedefleri bulunuyor. Dolayısıyla ABD, Rusya ve Çin'in herhangi bir uzlaşması, İran'ın iradesi olmadan bölgesel düzeni bütünüyle şekillendiremez.


Ukrayna ve Tayvan: Masada olmayan ama hesabı yapılan iki ülke


Zirvenin en önemli çelişkilerinden biri, dünyanın iki kritik gerilim bölgesinin resmî gündemde bulunmaması. Ukrayna ve Tayvan.


Ukrayna, Rusya ile Batı arasındaki güç mücadelesinin merkezinde. Tayvan ise ABD ile Çin arasındaki askeri ve stratejik rekabetin en hassas noktalarından biri. Bu iki bölgenin ortak özelliği, büyük güçlerin güvenlik anlayışları ve nüfuz alanlarıyla doğrudan ilişkili olmaları.


Washington, Ukrayna konusunda Rusya ile bir uzlaşma zemini ararken Çin'in Tayvan üzerindeki baskısını da sınırlandırmak istiyor. Moskova, Ukrayna konusunda Batı'nın güvenlik taleplerini kabul etmesini bekliyor. Pekin ise Tayvan konusunda dış müdahaleyi egemenlik meselesi olarak görüyor.


Burada önemli bir ayrım var. Üçlü görüşmenin Ukrayna konusunda resmî bir müzakere yürütmesi beklenmiyor. ABD yetkilileri bunu açıkça belirtiyor. Şi Cinping de Ukrayna meselesinin üçlü görüşmeye taşınmasına mesafeli. 


Bununla birlikte Ukrayna ve Tayvan'ın masada konuşulmaması, bu bölgelerin güç hesaplarının dışında kaldığı anlamına gelmiyor. Tam tersine, büyük güçlerin birbirlerine karşı kullanabilecekleri stratejik kozların başında bu iki mesele geliyor.


Burada ortaya çıkan temel sorun, küresel güçlerin kendi güvenliklerini konuşurken daha küçük veya orta ölçekli ülkelerin güvenlik kaygılarını ikinci plana itebilmesi. Bu nedenle zirvenin, yalnızca üç ülkenin ilişkileri açısından değil, uluslararası hukukun ve devletlerin egemenlik haklarının geleceği bakımından da önem taşıdığı yorumları yapılıyor.


Küresel güçlerin pazarlığında başta Türkiye olmak üzere bölgesel aktörlerin yeri


Bu zirvenin Türkiye açısından en önemli boyutu, Ankara'nın bulunduğu jeopolitik alanın üç büyük gücün çıkarlarının kesiştiği bölgede yer alması.


Türkiye, NATO üyesi olması nedeniyle ABD ile güvenlik ilişkilerini sürdürüyor. Rusya ile enerji, ticaret ve bölgesel meselelerde ilişkileri bulunuyor. Çin ile de ekonomik ve ulaştırma alanlarında iş birliği geliştiriyor. Dolayısıyla Türkiye'nin önündeki mesele, bu üç güçten birinin yanında konumlanmaktan ziyade kendi ulusal çıkarlarını koruyabilecek bağımsız bir diplomatik hareket alanı oluşturmak.


Tabi bunun üç önemli boyutu var.


Birincisi, Orta Doğu'nun geleceği. İran savaşı, Suriye'nin geleceği, Irak'ın güvenliği ve Filistin meselesi, Türkiye'nin doğrudan etkilendiği konular. ABD, Rusya ve Çin'in bölgeye ilişkin yaklaşımlarının Türkiye'nin güvenlik ve dış politika hesapları üzerinde etkili olması kaçınılmaz görünüyor.


İkincisi, Türk dünyası ve Orta Asya. Rusya'nın geleneksel nüfuz alanı olarak gördüğü Orta Asya, Çin'in ekonomik ve ticari girişimleriyle yeni bir güç mücadelesine sahne oluyor. Türkiye'nin Türk devletleriyle ilişkileri, Orta Koridor ve enerji güzergâhları bu açıdan stratejik önem taşıyor.


Üçüncüsü, İslam dünyasının siyasi iradesi. Filistin'den İran'a, Irak'tan Suriye'ye kadar Müslüman halkların yaşadığı coğrafyalarda güvenlik ve istikrarın geleceği, küresel güçlerin rekabetinden bağımsız değerlendirilemiyor.


Burada önemli bir çelişki bulunuyor. Emperyal güçler dünya barışını ve istikrarı savunduklarını açıklarken bu istikrarın hangi siyasi ve ekonomik şartlarda kurulacağı konusunda birbirleriyle mücadele ediyor. 


İslam dünyası açısından asıl sorun, bölgesel meselelerin sürekli olarak dış güçlerin rekabet alanına dönüşmesi ve bölge halklarının kendi gelecekleri üzerindeki belirleyiciliğinin zayıflaması. Türkiye'nin de bu süreçte yalnızca gelişmeleri izleyen değil, bölgesel sorunların çözümünde diplomatik ağırlık koyabilen bir aktör olması önem taşıyor.


Yeni dünya düzeni üç liderin anlaşmasıyla mı şekillenecek?


Trump, Putin ve Şi Cinping'in buluşmasını yalnızca üç liderin diplomatik görüşmesi olarak değerlendirmek, gelişmenin taşıdığı stratejik anlamı eksik bırakır, yorumlarını beraberinde getiriyor. 


Bu zirve, uluslararası sistemdeki güç dağılımının değiştiği bir dönemde gerçekleşiyor. ABD, İkinci Dünya Savaşı sonrasında kurduğu uluslararası sistemin liderliğini sürdürmeye çalışırken Çin ekonomik ve teknolojik gücünü siyasi nüfuza dönüştürüyor. Rusya ise askeri ve nükleer kapasitesini kullanarak yeniden küresel karar mekanizmalarının merkezinde yer almak istiyor.


Ancak burada gözden kaçırılmaması gereken bir gerçek var. Bu üç ülkenin çıkarları her zaman örtüşmüyor. ABD, Çin'in yükselişini sınırlandırmak isterken Rusya ile ilişkilerini düzeltmeye çalışıyor. Çin, Rusya ile stratejik ortaklığını korurken ABD ile ekonomik ilişkilerini koparmak istemiyor. Rusya ise hem Çin'in desteğine ihtiyaç duyuyor hem de Washington ile doğrudan muhatap alınmak istiyor.


Dolayısıyla bu zirve, yeni bir ittifakın kuruluşundan çok, üç gücün birbirleriyle rekabet ederken hangi sınırlar içerisinde hareket edebileceklerini belirleme girişimi olarak okunuyor.


Yeni dünya düzeninin nasıl şekilleneceğini yalnızca bu üç liderin uzlaşma kapasitesi değil, diğer ülkelerin kendi siyasi, ekonomik ve askeri bağımsızlıklarını ne ölçüde koruyabilecekleri de belirleyecek.


Dünya, yeniden büyük güçlerin kendi aralarında belirlediği nüfuz alanlarına mı sürüklenecek, yoksa daha dengeli ve çok aktörlü bir uluslararası sistem mi ortaya çıkacak?


Shenzhen zirvesinin asıl önemi, bu sorunun cevabına ilişkin önemli ipuçları taşıyor.

---
Kaynak: [Mardin Life](https://www.mardinlife.com/gundem/kuresel-gucler-ayni-masada-dunya-yeniden-mi-paylasiliyor)