# Tonyukuk - Erhan Aydın Kitap özeti, konusu ve incelemesi

> Tonyukuk kimin eseri? Tonyukuk kitabının yazarı kimdir? Tonyukuk konusu ve anafikri nedir? Tonyukuk kitabı ne anlatıyor? Tonyukuk PDF indirme linki var mı?  Tonyukuk kitabının yazarı Erhan Aydın kimdir? İşte Tonyukuk kitabı özeti, sözleri, yorumları ve incelemesi...

- Kaynak: Mardin Life
- URL: https://www.mardinlife.com/kitap/tonyukuk-erhan-aydin-kitap-ozeti-konusu-ve-incelemesi
- Dil: tr-TR
- Yayın tarihi: 2022-12-01T12:00:10+03:00
- Güncelleme: 2022-12-01T12:00:10+03:00
- Yazar: Mardin Life
- Kategori: Kitap
- Görsel: https://cdn.mardinlife.com/2022/12/01/erhan-aydin-kimdir-erhan-aydin-kitaplari-ve-sozleri-349863.jpg

Kitap Künyesi
 Yazar: Erhan Aydın 
 Tasarımcı: Kutan Ural 
 Yayın Evi: Kronik Yayınevi 
 İSBN: 9786057635297 
 Sayfa Sayısı: 224 
--reklam--
Tonyukuk Ne Anlatıyor? Konusu, Ana Fikri, Özeti
Gerçeğe en yakın bilgilerle Tonyukuk kimdi? Unvanları ve görevleri nelerdi? Yazıtında neler anlatmaktaydı? Tarih boyunca Tonyukuk ve yazıtı ile ilgili hangi çalışmalar yapıldı?

Türk adının ilk kez geçtiği Türk runik harfli metinler içerisinde, üzerinde en çok konuşulmuş olanı kuşkusuz Tonyukuk yazıtıdır. Bizzat Tonyukuk’un zihninden ve dilinden çıkan bu yazıt, hem tarihî olaylara teferruatıyla yer vermesi hem de Türk diline ve kültürüne yaptığı katkılar neticesinde oldukça önemli bir konumdadır.

Tonyukuk yazıtı ilk bulunduğu günden bugüne kadar genellikle dil araştırmacıları tarafından incelendi. Özellikle tarih araştırmacıları, Çin kaynaklarında verilen bilgilerden hareket ederek Tonyukuk’un kim olduğu konusunda yoğunlaştılar.

İşte ilk kez bu kitapla, hem Çin kaynaklarındaki olaylar hem de yazıttaki olaylar karşılaştırılmış oluyor. Yazıttaki her cümle ve sözcükte yer alan şifreler çözülerek hem Tonyukuk’un kimliği hem de yazıtının değeri ortaya konuyor. Çin kaynaklarıyla eski Türk yazıtlarında açıkça ifade edilmemiş olsa da yazıtta yer alan iğneleyici ve buruk ifadelerle Tonyukuk’un Bilge Kağan’la yaşadığı sorunlar gözler önüne seriliyor.

Tonyukuk tarihten günümüze, büyük işler başaran Türk büyükleri arasında şüphesiz ki en üst sıralardadır. Diğer yandan tarihî Türkçenin söz varlığına yaptığı katkılarıyla, Türk kültürüyle ilgili sağladığı verilerle ve belki de en önemlisi Köktürk tarihi için paha biçilemez bilgiler vermesiyle, Tonyukuk yazıtı ölümsüz konumdadır.

“Taşa Kazınan Tarih”, “Sibirya’da Türk İzleri” kitaplarıyla Orta Asya Türk tarihini ana kaynaklarıyla günümüze taşıyan Erhan Aydın bu kez Tonyukuk’u ve yazıtını yeniden gündeme taşıyor.

(Tanıtım Bülteninden)
Tonyukuk Alıntıları - Sözleri
"(Ebedî) gök lütfettiği için, (sayıca) çoklar diye korkmadık. Savaştık."
- Bilge Tonyukuk
İsenbike Togan, Tonyukuk’u, kanın bulmayın ‘hanını bulmadan’ ifadesinde özel bir anlam ile karşı karşıya olduğumuzu ifade eder. Ona göre Tang Hanedanlığı yönetimine geri dönenler, bu tarihten sonra “mülteci haneler” olarak tanınmıştılar. Dolayısıyla Tang Hanedanlığı’na yeniden iltica etmiş olanların Feng, Sheng, Ling, Xia, Shuo ve Dai gibi altı vilayette oturduklarını da anlayabilmekteyiz. Tonyukuk yazıtının ikinci satırı ve konunun devamının bulunduğu üçüncü satır şöyledir: Türk bodun kanın bulmayın tawgaçda adrıltı kanlantı kanın kodup tawgaçka yana içikdi tenri ança temiş erinç kan bertim (3) kanının kodup içikdin içikdök üçün tenri öl temiş erinç. “Köktürk halkı hanını bulamadığı için Çin’den ayrıldı, han sahibi oldu. (Daha sonra) hanını bırakıp Çin’e yeniden tâbi oldu. (Ebedî) gök şöyle demiş elbette: Han verdim (3) hanını bırakıp tâbi oldun. Tâbi olduğun için (ebedî) gök ‘öl’ demiş elbette.”
Tonyukuk malûm olduğu veçhile Gök Türkler’in tarihinde maruf bir şahsiyettir. Birkaç Gök Türk hükümdarı zamanında yaşamış olan bu vezir Türkler’in istiklal hareketine iştirak etmiş. Bilge Han zamanına kadar yaşamıştır. Thomsen vezirin yaşadığı devirleri göz önünde tutarak bu yazıtın da 725 yıllarında dikilmiş olması lâzım geldiğini yazmaktadır. Bu yazıt Bilge Han ve Kültegin yazıtının civarında olup Tola ırmağının yukarı taraflarındadır.
"Zayıf boğa ile semiz boğa uzakta böğüre, semiz boğa mı zayıf boğa mı olduğu bilinmezmiş."
"Buraya gelmek zordu dedi(m) . "Ama kimse hissetmedi. Kutsal Umay (ve) kutsal yer şu (ruhları) yardım etti, elbette. ( Şavaşmaktan) ne diye kalacağız? Sayıları çok diye nie korkuyoruz ? Azız diye yenilecek miyiz ? Saldıralım" dedim saldıralım dedim saldırdık, talan ettik".
Üç kağanın bakanı, Elteriş Kağan dönemindeki Türk İmparatorluğu’nun onarımıyla başlayıp en ileri yaşına kadar münhasıran üstlenmiş olduğu az sayıda ama olağanüstü nitelikteki olaylara değinmekte, diplomatik dehası, taktikleri ve çelik gibi iradesiyle iz bıraktığı eylemlerini, haklı bir gururla gelecekte de izlenmesi için örnek göstermektedir.”
Tang Hanedanlığı kaynaklarının Tonyukuk’tan övgü ile bahsettiği bilinmektedir. Onun her zaman plan yaparak hareket ettiği, çeşitli taktikler ile düşmanı şaşırtmakta usta olduğu ifade edilmiştir. Jiu Tangshu’nun 5175:3 bölümündeki cümleler hayli dikkat çekicidir.

“Ayrıca Kiçig Şad sevecen ve insancıl olduğu için, halk kendini ona kullandırıyor (yani, ona seve seve hizmet ediyor), Kül Tegin ise, alp olduğu ve iyi savaştığı için, onun önüne kimse çıkamaz. Tonyukuk’a gelince her şeyi enine boyuna düşünen bir stratejisttir; yaşlı ama yine de (etrafa) zekâ kıvılcımları saçar (yani, o tam anlamıyla ihtiyar bir kurt olup) Li Ching, Hsü Chi gibi büyük şahsiyetlere benzer.”
"(Buraya) gelmek zordu" dedim. "(Ama kimse) hissetmedi. Kutsal Umay (ve) kutsal yer su (ruhları) yardım etti, elbette. (Savaşmaktan) ne diye kaçacağız? Sayıları çok diye niye korkuyoruz? Azız diye yenilecek miyiz? Saldıralım" dedim. Saldırdık, talan ettik.
…Tonyukuk’a gelince her şeyi enine boyuna düşünen bir stratejisttir; yaşlı ama yine de [etrafa] zekâ kıvılcımları saçar [yani, o tam anlamıyla ihtiyar bir kurt olup] Li Cging, Hsü Chi gibi büyük şahsiyetlere benzer.
Öncelikle, Tonyukuk yazıtının, Köl Tegin ve Bilge Kağan yazıtlarıyla birlikte anılarak “Orhon/ Orhun Yazıtları” veya “Orhon/ Orhun Abideleri” başlığı altında eke almanın yaygın bit anlayış olduğunu bilmekle birlikte, Tonyukuk yazıtının bulunduğu Orhon Irmağı civarındaki Koşo- Çaydam bölgesi arasındaki uzaklığın 420 kilometre kadar olmadı nedeniyle üç yazıtın bir arada anılmasının doğru olmadığını belirtmek gerekir.
Tonyukuk İncelemesi - Şahsi Yorumlar
Erhan Aydın Tonyukuk yazıtındaki neredeyse her bilgiyi açıklayarak ve bunları zamanında çözenlerden örnekler vererek düzeltmeler yaparak yazıttaki yazılanlara kolayca ulaşmamızı sağlamış. (Uğur Savcı) 
Tonyukuk Ata: Tonyukuk Türk tarihi için çok önemli bir karakter... Fakat hayatı tam manasıyla muamma; bu yüzden onun biyografisini layıkıyla çizmek için hayatına dair en ufak ayrıntıların izinin dahi çok iyi sürülmesi gerekir. Elimizdeki en iyi kaynak ise kendi adına diktirdiği anıt... Erhan Aydın akademik kişiliği ile konunun üstüne yetkin bir şekilde giderek Tonyukuk'u kitabesinin dilinden deşifre etmeye çalışıyor. Bunu öylesine iyi yapmış ki Tonyukuk hakkındaki bilgilerinize yenilerinin ekleneceğine şüphe yok. Bazen kelimeler ve dil öylesine zengin bir malumatı okuyana sunar ki gizli kapaklı pek bir şey kalmaz. Tonyukuk'un önemli ve fazlasıyla karanlıkta kalmış yaşamı ise dilinden dökülenlerle aşikar oluyor. Tarihin kimlik kazanması kahramanlarla olur. Tonyukuk tarihimize ruh kazandıracak kadar kıymetli bir kahraman, ek olarak kendinden sonra gelecek devlet adamlarına rehber olacak kadar bilge bir stratejist bu yüzden söylevleri ve eylemleri ders niteliğinde... Erhan Aydın Batılıların bizden daha çok ilgi gösterdiği bu güçlü tarihi karakterimize kendi dilinden şekil verirken, aslında tarih bilincinin oluşmasına azami gayret gösteriyor. Tek kelimeyle okunması gereken bir eser... (zafer saraç) 
Bilge Ata Tonyukuk: Tonyukuk; tarihimizde önemli yere sahip Türk büyükleri arasında 2.Köktürk Devletinin kurucuları arasında yer alan ve Türk adının ilk kez geçtiği bizzat kendi ağzından yazılan Tonyukuk yazıtlarının sahibidir ve Türklerin Bilge Atası olarak anılır.
Erhan Aydın'ın usta kaleminden çıkan kitapta; Tonyukuk yazıtları her yönüyle incelenmiş. Çin kaynaklarında nasıl yer aldığı,yazıtla ilgili yapılan çalışmalar ve eski Türk runik harflerinin ayrıntılı incelemesi, Tonyukuk adının kökeni ve nereden geldiği, Bilge Tonyukuk'un görevleri tümü kaynaklarla desteklenerek ayrıntılı şekilde anlatılmış.
Ayrıca benim merak ettiğim konulardan biri de olan Bilge Kağan ile Tonyukuk arasındaki fikir aykırılıkları ve yaşadığı sorunlara da ayrıntılı şekilde yer verilmiş.
Tonyukuk yazıtında anlatılanlar, konunun ayrıntılı tasvirine yer verilmiş. En sevdiğim kısım ise Tonyukuk yazıtının Türk runik harfli orjinal metni ve bu metnin günümüz Türkçesi'ne uyarlanmış hali oldu.Bu kısım kitabın en güzel yeriydi benim için.Ayrica görsellerle de desteklenerek göz önüne serilmiş.
Türk Tarihi benim için çok önemli bir yere sahip; benim gibi düşünenler ve sevenler varsa kaçırmasın ❤ (Aslıhan Karakaş) 
Tonyukuk PDF indirme linki var mı?
--reklam--
Erhan Aydın - Tonyukuk kitabı için internette en çok yapılan aramalardan birisi de Tonyukuk PDF linkidir. İnternette ücretli olarak satılan çoğu kitabın PDFleri bulunmaktadır. Ancak bu PDF'leri yasal olmayan yollarla indirmek ve kullanmak hem yasalara hem de ahlaka aykırıdır. Yayın evlerinin sitesinden PDF satılıyorsa indirebilirsiniz.
Kitabın Yazarı Erhan Aydın Kimdir?

--reklam--
Erhan Aydın Kitapları - Eserleri
Tonyukuk
Taşa Kazınan Tarih
Orhon Yazıtları
Etkileyiciliğin Psikolojisi
Orhon Yazıtları
Sibirya'da Türk İzleri
Bozkırın Tanıkları
Uygur Yazıtları
Eski Türk Yazıtları
Türk Runik Bibliyografyası
Eski Türk Yer Adları
Okuma! Sadece Dene ve Yaşa
İşletmelerde Dijital Dönüşümün Yansımaları
--reklam--
Erhan Aydın Alıntıları - Sözleri
Üze kök tenri as[ra yagız yér kılıntokda ėkin ara kişi oglı kılınmış. (Eski Türk Yazıtları)
Köl Tegin yazıtı kireç taşı veya mermerden yapılmış dört yüzlü tek parça büyük bir taştır. Taşın yüksekliği 3.75 m.’dir. (Orhon Yazıtları)
Köl Tegin'in hangi nedenden dolayı, savaşta mı, hastalanarak mı yoksa suikast sonucunda mı öldüğüne dair bir bilgi elimizde bulunmamaktadır. Bu ölümün nedeni hakkında yazıtta en küçük bir ipucunun bulunmaması da gerçekten büyük bir talihsizliktir ve dikkat çekicidir. Ancak Çinlilerin ifadesiyle, Türkler hastalanarak ölmeyi ayıp saydıklarına göre, hastalanarak ölmüş olabileceği düşünülebilir. Bizce, eğer Köl Tegin bir savaşta ölmüş olsaydı mutlaka belirtilirdi. (Bozkırın Tanıkları)
Yoksul halkı zengin ettim, Az halkı çoğalttım. Hiç bu sözümde yalan var mı ? Türk beyleri ve halkı bunu dinleyin: Türk halkını bir araya getirip ülke kuracağınızı buraya kazıdım (yazdım), yanılıp öleceğinizi de (Orhon Yazıtları)
"Çünkü kendinizi iyi hissedersiniz insanları iyi hissetirecek cümleleri zaten söyleyebilirsiniz..." (Etkileyiciliğin Psikolojisi)
" O kadar güzel gülmelisin ki insanlar seni üzmeye utanmalı..." (Etkileyiciliğin Psikolojisi)
Köl Tegin'in hangi nedenden dolayı, savaşta mı, hastalanarak mı yoksa suikast sonucunda mı öldüğüne dair bir bilgi elimizde bulunmamaktadır. Bu ölümün nedeni hakkında yazıtta en küçük bir ipucunun bulunmaması da gerçekten büyük bir talihsizliktir ve dikkat çekicidir. Ancak Çinlilerin ifadesiyle, Türkler hastalanarak ölmeyi ayıp saydıklarına göre, hastalanarak ölmüş olabileceği düşünülebilir. Bizce, eğer Köl Tegin bir savaşta ölmüş olsaydı mutlaka belirtilirdi. (Bozkırın Tanıkları)
Osman F. Sertkaya’a göre Moğolistan’daki yazıt sayısı 142’dir. (Orhon Yazıtları)
Orhon veya Orhun sözü, Köl Tegin ve Bilge Kağan yazıtlarının dikili olduğu alanın yakınından geçen ırmağın adından ileri gelir. (Orhon Yazıtları)
Küli Çor yedi yaşında kara at? öldürdü. Dokuz yaşında azılı (vahşi) domuz öldürdü. (Orhon Yazıtları)
Tonyukuk yazıtı, Türk runik harfli tüm eski Türk yazıtları içerisinde ayrı bir yere sahiptir. Tarihi Türkçenin söz varlığına yaptığı katkılar, cümleler arasına serpiştirilmiş Türk kültürü ile ilgili öğeler ve belkide en önemlisi eski Türk tarihi için paha biçilmez bilgiler vermesi, yazıtı gibi kendisini de ölümsüz kılmaktadır. (Taşa Kazınan Tarih)
Yukarıda mavi gök, aşağıda yağız yer yaratıldığında ikisinin arasında insanoğlu yaratılmış. İnsanoğlunun üzerinde atalarım, dedelerim Bumın Kağan (ve) İstemi Kağan tahta oturmuş. Tahta oturup Türk halkının ülkesini (ve) yasalarını tutuvermiş, düzenleyivermişler. (Orhon Yazıtları)
Türk halkı öleceksin. orada kötü ( düşünceli) kişiler şöyle akıl vermiş: (Çinliler) '' Uzakta isen kötü ipekli verir, yakında isen iyi ipek verir'' diyerek öylece akıl verirlermiş. bilgisiz ( cahil) kişiler o sözü ( dikkate) alıp yakına varıp çok ( sayıda) kişi öldünüz. o yerlere gidersen Türk halkı öleceksin. Ötüken topraklarında oturup kervanlar gönderirsen hiç sıkıntın olmaz. (Orhon Yazıtları)
Öncelikle, Tonyukuk yazıtının, Köl Tegin ve Bilge Kağan yazıtlarıyla birlikte anılarak “Orhon/ Orhun Yazıtları” veya “Orhon/ Orhun Abideleri” başlığı altında eke almanın yaygın bit anlayış olduğunu bilmekle birlikte, Tonyukuk yazıtının bulunduğu Orhon Irmağı civarındaki Koşo- Çaydam bölgesi arasındaki uzaklığın 420 kilometre kadar olmadı nedeniyle üç yazıtın bir arada anılmasının doğru olmadığını belirtmek gerekir. (Tonyukuk)
Türk runik alfabesiyle yazılmış eski Türk yazıtlarından ilk söz eden, İlhanlı dönemi tarihçisi Alaaddin Atamelik Cüveynî'dir. (Eski Türk Yazıtları)
Türk Runik alfabesi ile yazılmış eski Türk yazıtlarından ilk bahseden Alaaddin Atamelik Cüveynî'dir. Cüveynî, Tarih-i Cihan-güşa adlı eserinin "İdikut"un Soyu ve Uygur Şehirleri" bölümünde Ordubalık (Karabalgasun)'ta yazılı taşlar bulunduğundan bahseder. Cüveynî'nin sözünü ettiği yazıt, büyük bir olasılıkla, üç dilli I. Karabalgasun yazıtıdır. (Taşa Kazınan Tarih)
Üç kağanın bakanı, Elteriş Kağan dönemindeki Türk İmparatorluğu’nun onarımıyla başlayıp en ileri yaşına kadar münhasıran üstlenmiş olduğu az sayıda ama olağanüstü nitelikteki olaylara değinmekte, diplomatik dehası, taktikleri ve çelik gibi iradesiyle iz bıraktığı eylemlerini, haklı bir gururla gelecekte de izlenmesi için örnek göstermektedir.” (Tonyukuk)
"Buraya gelmek zordu dedi(m) . "Ama kimse hissetmedi. Kutsal Umay (ve) kutsal yer şu (ruhları) yardım etti, elbette. ( Şavaşmaktan) ne diye kalacağız? Sayıları çok diye nie korkuyoruz ? Azız diye yenilecek miyiz ? Saldıralım" dedim saldıralım dedim saldırdık, talan ettik". (Tonyukuk)
Bir devlet kendi savaşını, barışını, olaylarını, sevinç ve üzüntülerini başka bir milletin alfabesi ve diliyle yazmış olmasına hangi açıklamayı yapsanız da yetersiz kalmaktadır. (Bozkırın Tanıkları)
Bozkırda yaşayan bir halkın gelecek nesle hatıralarını bırakabilmesinin herhalde tek yolu taşa yazmaktı. (Taşa Kazınan Tarih)

---
Kaynak: [Mardin Life](https://www.mardinlife.com/kitap/tonyukuk-erhan-aydin-kitap-ozeti-konusu-ve-incelemesi)