# Kadim Mardin Hafızası ...

> 

- Kaynak: Mardin Life
- URL: https://www.mardinlife.com/kose-yazisi/kadim-mardin-hafizasi-
- Dil: tr-TR
- Yayın tarihi: 2011-05-18T10:01:02+03:00
- Güncelleme: 2011-05-18T10:01:02+03:00
- Yazar: A. VAHAP OMUZLAR
- Kategori: KÖŞE YAZISI
- Görsel: https://cdn.mardinlife.com/2025/03/10/kadim-mardin-hafizasi-a-vahap-omuzlar.jpg

           
                                                    Hiş  Mérdin
 
                               '' Ta'ım il- Muné / Mıd-Den u-Mıl Kedduné ''
                               ( Zahirenin tadı küpten ve toprak testiden )                                  
                                                                 Mardin Özdeyişi
 
               Kadim Mardin'den söz ederken,yaşam koşullarının 
zihinlerdeki izlerine/hafızasına bakmayı 81 yaşındaki '' Ğelo '' lakaplı
 Halil Amcayla dört aynalı '' kürsi '' nin üzerindeki yorganı aralamak 
istedik.

 
               Yazım kuralı,dizim kuralı tanımadan yorganın 
üstündeki ' sini ' den başladık sözlerimize özdeyişlerimize ve nasıl 
ısındığımıza.
 
               Topraktan kap/kacak içinde '' cora '' denilen 
toprak kabın içine köz haline getirilip parlatılan kömürün,zehirlemesin 
diye tütsü (harmel) serpildikten sonra altına kesici/yanıcı olmayan 
yuvarlak tepsiler konulup geniş bir masayı '' kürsüyü '' yerleştirip 
yorganla örttükten sonra siniyi en üstte tutarak hem masamız hem 
de Mardin'e özgü bir ısınma aracımız olurdu Antik Kent Mardin'de 1940'lı
 yıllarda.

 
              Ğelo Amca'yı bugüne kadar Kadim Mardin'le ilgili hiç 
bir yetkilinin kendisiyle Mardin'i sokak sokak tanıyıp,o sokakta ikamet 
eden eski Mardinlileri adıyla/lakaplarıyla tanımasına rağmen '' 
ilgilenmediklerini '' içini çekerek ifade ediyor.

 
              Ğelo 1930 doğumlu olup bugün için 81 yaşında bir 
Mardin hişşi/ bir Mardin hafızası sıfatını almaya layık biri; ben Ğelo 
Amcaya bundan böyle Hiş Mérdin demekten kendimi alamıyorum ve gazete 
muhabirlerine de Mardin Üçyol ağzındaki müzeye giden yolun solundaki, 
kendisine ait olmayan zahire dükkanında sorusu olan herkesi beklediğinin
 ilk habercisi ben olayım istedim.

      
             Söze kaleden,kale arkasındaki bahçelerden ve ilk akla gelen :
 
                         '' Fi Ğerz Latto Sıo / Mama ka'teluni /
                           Min dikké le-dikké / Yedé çerhefuni / ''
 
                        ( Latto Sıo bahçesinde beni vurdular ana,
                         Terastan-terasa sürüklediler ana...)
 
            Müziğin '' evrenselliğini '' her aklı başında olan 
kişinin tartışmamasından yola çıkarak, Mardin'in bu güzel şarkısının 
Türkçe'si Diyarbakır'a uyarlanmasını da hatırlayacaksınız :

 
                                  '' Mardinkapısı'nda vurdular beni
                                    Hevsel Bahçesi'ne attılar beni ''
 
           Mardin Hafızası'nın Hevsel Bahçelerinden haberi yok ama 
Ğerz Latto Sıo'dan kendini zorlamadan '' Mardin Kalearkası'nda olduğunu 
ve bu bahçenin sahibinin Ahmet Sıo olduğunu,yanıbaşında da 
hiristiyanlara ait '' Şems' i '' mezarlığının o zamanlar için kalede her
 yılın Nisan ayının ikinci haftasına denk düşen Hassit Merené (Maria'nın
 Uyanışı) diye festival havasında her kültürden Mardinlilerin dört 
koldan kaleyi feth ettikleri,yerel ve renkli giysilerini giyip,halay 
çektikleri haftalarda görmüştüm.'' dedi ve kalearkasındaki kar 
havuzlarını(meslecéleri) anlattı Hiş Mérdin.

 
         Hiş Mérdin'in, '' Derviş Hemo il-Féil ( babası 
) lakabından da tanındığını,12/13 yaşlarında Mardin'de ' 
Ğele Is-Sammunayé ' denilen açlık/yoksulluk ve pahalılık dönemini 
yaşadığını ve bu nedenle Türkçe adı Un Pazarı olan kadim adlarıyla '' 
Sok Il-Dakék,Sok Il-Zed,Sok Il-Illéfin '' denilen çarşının içinde 
büyüdüğünü,parası olanın evlerine zahireyi sırtımızda ya da 
merkeplerimizle sonradan atlarımızla taşırdık muhteremlerin evlerine 
deyip teraziye yöneldi Hiş Mérdin.

 
          Önce, ölçek = rıtıl = 8 kg. değerlerini ortaya koydu 
sonra '' Sok Il-Zed '' in zahire satan ustalarını (Illefinlerini) 
saymaya başladı Hiş Mérdin :
 
          İbrahim Zeynebé ( Bekim ) Latto Onbaş (askerde onbaşı ) 
Haci İmhemmed Aysoy,Haci İzzo Aysoy,Latto Habeş( Aygüler ) 
Rızzo Aygüler,Meco Kadé Şerhé,Haci Yahya Il-Ğırsévi(Kılıç) İsmail Umar 
gibi adlarını rahmetle andığı işverenlerini sayıp hala Sadettin Erkan'a 
ait zahire dükkanında yaşına rağmen çalıştığına tanık oluyorum,umarım 
sizler de tanık olursunuz.

 
         Labirent Mardin sokaklarını adım adım bilen Hiş Mérdin,benim kadim tabirleriyle 'den,carra,sindené,kırrez,hebbuné,nikra,dist,koşğana-beroş(Kürtçe) ' diye sayarken söze karışıp :
 
        '' Ikvara,mehmel,imkebbé,imkeşşé,seliKe,denk,raHa(değirmen)
 ceruşé(el değirmeni) muné-mevvin deyip bana ' daha nicelerini 
sayabilirim '' le yetinmeyip hemen Kadim Mardin'den bir özdeyişle 
dersimi verdi doğrusunu isterseniz,ben de bunu çoktan hak etmiştim.

 
                   '' Ye zarı ül-riHen / Le tızra' ıl-riHen / Fi kul li-muKimun /
                      Lev- kunne Kari il-kiteb / Me sar u- fehimun / ''
 
                   (Ey reyhanı ekenler,reyhanı her yerde ekmeyin
                    Kitap okuyan da olsak anlamayacak kadar zeki olmayabiliriz.)
 
          Burdan kesip ' muné ' zahire yerel konusuna dönerken can alıcı soruya geliyor sıra :
 
          Zahirenin tadı Mardin'de küp ve toprak testiden neden hoş/güzel olur ? diye sorunca Hiş Mérdin :
 
          '' 13/15 yaşlarındayken birden ekmek ve zahirenin 
yapıldığı buğday ya bulunmaz olduğu ya da yoksulların satın alamayacağı 
kadar pahallandığı, işte tam da o sıralarda küpünde ve toprak testisinde
 veya ' ıkvara ' sında ( toprak-tahta dolap ) yeterince zahiresi 
olanların keyfine diyecek olmadığı için küp ve toprak testideki 
zahirenin bulunurluğu yanında başkaları çok zor bulurken elbette başta 
söylediğinizin derinliğini ben de hatırlamış oluyorum ''

 
           Bu değerleri araştırıp insanlığa/vicdanlara sunmak için 
Hiş Mérdin'den onay aldıktan sonra kendini bu değerlerle Mardinli kabul 
edip '' Evet !..bu nedenlerle Mardinliler,çuval çuval zahireyi 
evlerinden eksik etmediklerini..'' tüm tepeden bakanlara Hiş Mérdin 
yadigarım olsun; benim de eli öpülecek böylesine hemşerim-renklerim 
olsun.

 
          Dükkan kadar büyük dolaplarında ' ıkvarasında ' zahire 
bulunduranlarla ilgili geriye kalan bir değer,anlam ifade eden bir 
mirasın varlığından söz edebilir miyiz ?
 
          O zaman yaşananları her kültürden ve her dilden insanlara
 anlatıp,yoklukların ve direncin bu kültürlerde saklı olduğunu;çözümün 
bir parçası olduğunun farkına varana dek Hiş Mérdin'le birlikte bakalım;
 işe yarayacak mı ?

 
          Az kalsın unutuyordum :
 
         Hiş Mérdin' le görüşmeye giderseniz, lütfen! Un 
Pazarındaki göklere çekildiğine inanılan Boynuzlu Yılan Efsanesi'ni de 
sormayı unutmayıp, belki de Sok Ul-Dillélin 'Sipahiler Çarşısı' nda 
büyük bir emekle camda,bakırda canlandırılmaya çalışılan Şahmeran'ın 
cinsinden son halkasının Mardin'de kendini bu renkli bahçede mutlu ve 
güvende gördüğünden mi ? onu da... 

 
        '' Seyne hariré sarıt beriré ''  
        ( Yaptığımız bulamaç yağsız oldu.)

---
Kaynak: [Mardin Life](https://www.mardinlife.com/kose-yazisi/kadim-mardin-hafizasi-)