# Mardin Usulü Deyimlerimiz

> Mardin'de gündelik hayat içinde kullandığımız ve kültürümüzde olan Mardin usulü deyimler mevcut. Arapça ve Kürtçe ağırlıklı olan deyimlerimiz.

- Kaynak: Mardin Life
- URL: https://www.mardinlife.com/yasam/mardin-usulu-deyimlerimiz
- Dil: tr-TR
- Yayın tarihi: 2020-05-07T15:06:50+03:00
- Güncelleme: 2020-05-07T15:06:50+03:00
- Yazar: Mardin Life
- Kategori: YAŞAM
- Görsel: https://cdn.mardinlife.com/2020/05/mardin-usulu-deyimlerimiz-42739.jpg

* ‘Ale rasi u ayni
( Başım gözüm üsütne )

* ‘Ale hıs aleyu, yıkle‘ beled
 ( Ne kötü sesi var bir memleketi yok eder )

* ‘Al bereke
 ( bereketli olsun )

* Allah yıstırna mın sa‘atıs sevde
 (Allah bizi zor saatten korusun)

* Bı qelb û rab.
 (Canla başla)

* Bele ahmar ve ehuy
( kızıl beladır bu kardeşim )

* Bê ğiyrê û bê nehvê ve
 (onursuz ve haysiyetsizdir)

* Belek u bele hayrık, melne lezim
 ( sende ve senden gelecek hayırda lazım değil )

* Beqeyne beynıl xêlil vıl celil.
 (Halil ile Celil arasında şaşırıp kaldık)

* Cılduv ısmıkve
 ( Çok hantal anlamında kullanılır )

* Cıbbu yıhassir
 ( Ağzı gevşektir, laf taşır )

* Cıldu immellehve
 ( tuzu kurudur )

* Dehiyneyê
 (Yağlıdır.)

* Eyş bezul ve
* Eyş itheki id dekke kemel gımgım
 ( kertenkelenin güneşe baktığı gibi ne güneşeleniyorsun )

* Eyş be nehve int
( gamsız kişiler için kullanılır )

* Ene hevn û halifıtiy fı Bığded.
 ( Ben buradayım ama Vekilim Bağdat’ta. Yani çok yalan konuşuyor.)

*Ekul mokul, mosser
 ( O kadar diyorum ama yine de “gereğini yapmıyorsun, adam olmuyorsun )

* Eklê bı katlê.
 ( Bir dayağa bir yemek yani pişman ettirmek)

 * Eyş mır int yav
( itici ve yaramaz kişiler için kullanılır )

* Ene egeddiy û ‘ammiy iy veddiy.
 ( Ben dilenirim amcam benden alıyor)

* Eyş idık imsemmeme ye
( dokunduğu şeye zarar veren kişiler için kullanılır. yada sakar kişler için kullanılır )

* Ehâd mo yı‘rıf fı hâl êhâd.
 ( Kimse kimsenin halinden anlamaz )

* Ehrık Ebu lı mo yı‘rıf iğenni u yığenni
( Gereksiz zamanda konuşan kişiler için kullanılır )

* Eyş ıhmar ınt ehki mohki mo tiftihım
 ( Yav ne eşeksin! Anlat anlat anlamıyorsun )

* Eftıl havlık
 (etrafında döneyim yani kurbanın olayım)

* Fıras puzu italı‘ ımgabbar ve
 ( Burnunun ucuyla insanlara bakıyor, kibirlidir )

* Fıyye halip bakar hey şeğle

(Şike ihtimali olan meseleler için kullanılır )

* ‘elkê belqê

 (Kötü bir olaya bulaşmak)

* ‘atiyat Alla ıksir ınnê.

 (Allah vergisi çoktur)

* ‘ele hâr ‘ele bêrıd.

 ( Sıcağa mı soğuğa mı? Yani sebepsiz davranış yapana denir )

* Heniye ele kelbık

 ( Afiyet olsun )

* Hıvve mo şi ti sevevhu aleyne zeleme

 ( kendisi hiç bir şey değil, bize adam diye yuturacaklar )

*Henîyıtuv.

 (Ne mutlu ona)

* Hêmel ğem. 

 ( Üzüldü )

* Hesepnehu zeleme tala mo şi

 ( Onu adamdan saydık, hiç cıktı )

* Hanneynê ‘ele ba’ıznâ.

 ( Birbirimize ısındık )

* Henun vê alkırayıb

 ( Akraba canlısıdır )

* Huvve kelp yıkçım keçım uvedim

 (Köpekten farkı yok- değersiz, lafına bakarsan adam zannedersin )

* Hesebuv mıl beş lıt tırra.

 ( kız isterken: kumaşın kenarından püskülüne kadar hesapladılar )

* Hebluv tavil vê 

 ( ipi uzundur yani işini savsaklar )

 

* IL carra dengıre lı bara.

 ( Testiyi dışarı at. Yani kaynanayı dışarı at )

* IL ıbyut keme lıkborat inne

 ( Evler mezarlık gibidir )

* İlL askariye barmıt kimme ye

 ( Askeriliğin kısalığını ifade eder )

* Idde‘ve li isneyn il hıkke fı elf u miteyn

 

* Ittannor huve har yıhbıs

 ( Tandır sıcakken ekmek pişir. İşi zamanında yapmanın ehemmiyeti anlatılıyor )

* Ind Allah şi moyze‘

 ( Allah'ın katında bir şey kaybolmaz )

* İzzengin ınbarık u ilfekır mıneylık

 ( Zengine hayırlı olsun, fakire nereden buldun )

* Ihmar bele asosa int

 ( kuyruksuz eşşeksin )

* Inbarık hevisık

 ( Elbiselerin hayırlı olsun )

* İdkın ımbarık

 ( Bayramınız mubarek olsun )

*İdu mesmume ye

 ( Elini attığı her şeyi bozar- sakar )

*Irmadê fı mıhhık.

 ( Kül başına olsun)

* IL nasib iysiyb.

 ( Nasibi olan isabet eder.)

* Irrab fı niyye u ıl abd fı niyye

 ( Allah hesabı farklı, kulun hesabı farklı )

* IL ınsen bı kılmê îy‘elliy û bı kılmê yıqa’

 ( İnsan bir sözle yücelir, bir sözle de alçalır )

* IL piys moy siybuv şiy

( Kötüye bir şey olmaz )

* IL şıb‘en mo yı‘rıf fı hâl ıl-cuv‘en

 ( Tok açın halinden anlamaz.)

* Ilheyın heyıbvê!

 ( Hayinin sonu yok olmaktır )

* Iddınyê bıs sabır ın’amarıt.

 ( Dünya sabır ile inşa edildi )

 

* In nasihâ fazihâ.

 ( Nasihat eden rezil olur )

* Iz zayf yıciy û iyciyb rızkuv me‘uv.

 ( Misafir rızkıyla gelir )

* Ilıkne alkıt kelb ibin kelb

( Birisiyle başı derde girince, ondan kurtulamadığını ifade eder )

*' Ilık fiyne keme zambor lahmar

( kırmızı eşşek arısı gibi peşimize takıldı )

* Iflenkes kıt zı‘ıf, sar keme ıl-çiykeye.

 ( felan kişi çok zayıflamış )

* Iflene keme ıl-kamar yê.

 ( Felan kadın ay gibi güzeldir )

* Iflenov kıt sar keme ıl-menderuvne.

 ( Felan kişi silindir gibi olmuş - kilo almış )

* İdınyê imğeyyeme ye.

 ( Dünya bulutludur. )

* İl kelb eyş yekıl hak yıhra

 ( Köpek neyi yerse onu cıkartır )

* İy semmı‘ viy tarrış

 ( Duymazlıktan geliyor )

* İlkılme tisve elf

 ( Anlıyana bir kelime bin kelimeye bedeldir )

* Kemel hayye yılde‘ u yıhbi rasu

 ( Yılan gibidir, sokar ve başını saklar )

* Keme arnab ıl-bej.

 ( Beyaz tavşan gibi belirgin )

* Keme ıhmar kıtınkata‘ koşu

 ( vurdum duymaz kişler için kullanılır )

 

* Kamlıtuv belka yê.

 ( Biti belirgindir. Yani hemen göze batar )

* Kay ıhmar ene

 ( Niye eşek miyim? )

* Kısıbne günehu

 ( Günahını aldık )

* Kay ğeşim ene.

 ( Niye saf mıyım? acemi)

* Kay motkul ıddınye lık ye kefek kef ve

( Dünya umurunda değil keyfin keyiftir )

* Keme gebus ılleyl.

 ( Karabasan gibi )

* Kil cidiy iyroh lı teht ımmuv.

 ( Her oğlak anasından süt emer-her şey özüne döner.)

* Kıt sar keme lıhmar, eyn liy yıbrımuvhuv kiy yındar.

 ( Eşek gibi olmuş nereye çevirilerse oraya dönüyor )

* Keme na‘cıt lım-sevvesê.

 ( Uyuşuk koyun gibisin )

* Kaluv: hey vaveylê.

 ( Dediler ki kışta bir buçuk gün kaldı. Dedi ki hay başımıza gelen.)

* Lisammıd irammıd

 ( cimrilik yapanın malı boşa gider )

* Mıhhıl yêbıs.

 ( Kafası sert. Yani laf anlamaz )

* Moyfut beynın may

 ( Aralarından su sızmıyor )

* Mo yı’rıf eyruv mıl fıcıl.

 ( Kamış ile turpu ayır edemeyecek kadar aptal )

* Mıhhuv keme mıh ıl-bume.

 ( Beyni baykuş beyni gibidir )

* Mo yı’rıf rasuv ‘eleyş ımhedde vê.

 ( kafasının hangi yastıkta olduğunu bilmiyor yani kafası karışık)

*Mara bı zevceyn motser.

 ( İki kocalı kadın olmaz)

* Mın farhıtuv fer keme ıl-'asfor.

 ( Sevincinden kuş gibi uçtu )

* Mın fez'ıtuv ken yırcıf keme şek ıl-varek.

 ( Korkusundan ağaç dalı gibi titiriyordu )

* Râh fı xara ıl-sêmek.

 ( Pisi pisine gitti)

* Ravha bele redde elf dengor halfik

 ( Gidişinin dönüşü olmassın, arkanda bin taş olsun )

* Rasık keme rasıl bume

 ( Başın baykuşun başı gibidir. uğursuzsun anlamında)

* Rah iliksir bekel ikleyl

 ( Çoğu gitti azı kaldı )

* Seviy iydara mefiy ıhsara.

 ( İnsanlarla idare etmekte zarar yoktur )

* Şiy moşiy tiy seveve şiy.

 (Basit bir meseleyi abartmak )

* Şehıdiy assositi.

 ( Şahidim kuyruğum yani yalancının şahidi bozacı )

* Şek’ıt hacar

 ( Bir taş atımlığı kadar yakın )

 

* Şeffê ıl-nês fine.

 (İnsanların bizimle dalga geçmesini sağladı )

* Temsıkık fı ıznık vı ebarrımık hâvlu.

 (Seni kulağından tutup onun etrafında döndürürüm. yani seni ona kurban ederim.)

* Tuvluv tuvl mınnara 'akluv akıl ıhmara 

 ( Uzunluğu minnare gibi, ama aklı eşşek aklı )

*Tuluv tuvl dahle aklu akıl sahle

( Boyu çınar boyu, ama aklı keçi aklı gibi )

* Tallı‘ 'ale vıc keme hara ıs-sıb.

( Çehresine bak, sabah boku gibi )

* Tallıg 'ale kame, keme kamıt ıl-buci.

 ( Boyuna bak, köpek yavrusu kadar boyu var )

* Tıpqe fı ziyqık.

 ( Üzerine kalır )

* Viççu keme viç ic cece

( Yüzü tavuk yüzü gibi .Utanması olmıyan için kullanılır )

* Veled il pis bele ve

 ( Kötü çocuk beladır )

*Vılla aleyu riccel mo kebbıl

 ( Onun üstne erkek adam tanımam )

* Yekıl melu bı mınnê.

 ( Kendi ekmeğini minnetle yer )

* Zârta fı hımmem.

 ( Hamamda osurmak. Yani tuvalette rahatlamak kadar normal )

* Zarbe u nıs yallah hafif

( Bir işi cabuk halletmek için kullanılır )

---
Kaynak: [Mardin Life](https://www.mardinlife.com/yasam/mardin-usulu-deyimlerimiz)