Avustralya, NPT'ye taraf olmayan Hindistan'a uranyum satışının önünü açtı

Avustralya, nükleer silahların yayılmasını önlemeyi amaçlayan Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması'na (NPT) taraf olmayan Hindistan'a uranyum ihracatının önündeki son idari engelleri kaldırdı.

Başbakan Anthony Albanese ile Hindistan Başbakanı Narendra Modi'nin Melbourne'da imzaladığı idari anlaşmayla, yıllardır silahlanma endişeleri nedeniyle ertelenen uranyum satış süreci resmen hayata geçirildi.

Taraflar, Hindistan'a ne kadar uranyum satılacağı ve sevkiyatların ne zaman başlayacağı konusunda ayrıntı paylaşmadı.

Avustralya ile Hindistan arasında uranyum ihracatını öngören anlaşma ilk olarak 2014 yılında imzalanmış, ancak uranyumun askeri amaçlarla kullanılabileceğine ilişkin uluslararası kaygılar nedeniyle uygulamaya geçirilememişti.

Dünyanın en büyük bilinen uranyum rezervlerine sahip olan Avustralya, kendi topraklarında nükleer enerji ya da nükleer silah bulundurmazken ürettiği uranyumun tamamını ihraç ediyor.

Hindistan ise 2047 yılına kadar 100 gigavat nükleer enerji kapasitesine ulaşmayı hedefliyor. Son on yılda nükleer enerji kapasitesini iki katına çıkaran ülkenin elektrik üretiminde nükleer enerjinin payı halen yaklaşık yüzde 3 seviyesinde bulunuyor.

Hindistan'ın nükleer programı uzun yıllardır uluslararası tartışmaların odağında yer alıyor. Yeni Delhi, nükleer silah sahibi ülkeleri belirleyen NPT'ye taraf olmayan az sayıdaki ülkeden biri olmayı sürdürüyor. Antlaşma yalnızca ABD, Rusya, Çin, İngiltere ve Fransa'yı resmen nükleer silah sahibi devlet olarak tanırken, Hindistan anlaşmayı "ayrımcı" olarak nitelendirerek bugüne kadar imzalamadı.

Hindistan'ın 1998 yılında gerçekleştirdiği nükleer denemeler, ülkeye yönelik uluslararası teknoloji yaptırımları ile uranyum ticareti yasaklarını beraberinde getirmişti. Daha sonra 2008 yılında Nükleer Tedarikçiler Grubu (NSG), Hindistan'a istisna tanıyarak üye ülkelerden uranyum satın almasının önünü açmıştı. Yeni Delhi bu süreçten sonra Kanada başta olmak üzere çeşitli ülkelerle ikili uranyum tedarik anlaşmaları imzaladı.

Canberra yönetimi ise uzun yıllar boyunca NPT'ye taraf olmayan ülkelere uranyum satmama politikası izlemişti. Ancak bu yaklaşım zaman içinde yumuşatılarak, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın (UAEA) denetimleri ile Hindistan'ın sivil ve askeri nükleer programlarının birbirinden ayrılması şartıyla ihracata onay verilmişti. Son imzalanan idari anlaşma, söz konusu kararın fiilen uygulanmasının önündeki engelleri kaldırmış oldu.

Görüşmede iki ülke ayrıca Hint-Pasifik bölgesinde savunma ve güvenlik iş birliğini daha da güçlendirme konusunda mutabakata vardı. Ortak açıklamada, stratejik ortaklığın kapsamının genişletileceği belirtilirken, liderler basın mensuplarının sorularını yanıtlamadı.

Karar, nükleer silahların yayılmasının önlenmesine ilişkin uluslararası hassasiyetlerin sürdüğü bir dönemde, NPT'ye taraf olmayan ve geçmişte nükleer denemeleri nedeniyle yaptırımlara maruz kalan Hindistan'ın uranyum tedarik ağını daha da genişletmesi açısından dikkat çekici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.