Kitap Künyesi

Yazar: Henri Bergson

Çevirmen: M. Mukadder Yakupoğlu

Orijinal Adı: Les deux sources de la morale et de la religion

Yayın Evi: Doğu Batı Yayınları

İSBN: 9789758717071

Sayfa Sayısı: 288

--reklam--

Ahlakın ve Dinin İki Kaynağı Ne Anlatıyor? Konusu, Ana Fikri, Özeti

XX. yüzyılın başında Bergson’un yaratıcı atılım (élan vital) kavramı, umudunu yitirmiş Avrupa entelektüelinin ruhuna yepyeni bir soluk üflemişti. Artık, düşünce ve sanat çevrelerinin sohbetlerinde sözler “hayat hamlesi” kavramı ile başlıyor ve onunla bitiyordu. Geniş bir sahada Bergsoncu felsefenin yorumları ve açıklamaları hâkimdi. Çoğu kimse felsefede yeni bir gün doğduğu, başka birçok etkinliğin de böylece aydınlığa kavuştuğu inancındaydı. William James, Bergson’un yapıtlarının tutkulu bir okuyucusuydu. Marcel Proust’tan Bernard Shaw’a birçok edebî yapıtta, George Sorel’in siyasal görüşlerinde, Claude Monet’nin izlenimci resimlerinde, Claude Debussy’nin müziğinde ve tinsel değerlere dayanak arayan din adamlarında Bergson’un derin etkisi görülmüştür. Öyle ki, Cumhuriyet’in ilk yıllarında var olma hamlesi içerisindeki Türk düşünce yaşamının Bergsonculuğa yönelmesi bu yüzden manidardır.

Bergson felsefesinde yeşeren şey madde, cansız varlık değildir; gerçeklik süredir ve bunu yalnızca sezgi kavrayabilir. Zaman bir birikimdir. Gelecek hiçbir ânında geçmişin aynısı olamaz, zira her adımda yeni bir tecrübe açığa serilir. Bergson, bilinçli bir varlık için var olmanın değişmek olduğunu kabul eder, zira değişmek olgunlaşmak demektir; olgunlaşmak ise, sonsuzca kendi kendini yaratmak demektir. Bu, yalnızca bilinçli insan varlığı için değil, fakat bütün gerçeklik için böyledir. Bergson gelişmeyi, ancak süre olarak anladığımız takdirde her şeyi berraklığa kavuşturabileceğimizi söyler.

Bergson’un Ahlâkın ve Dinin İki Kaynağı’nda temel yaklaşımı durağan ile devingen arasında kurduğu temel karşıtlıktır. Bu karşıtlıklardan birinin kökleri zihindedir ve bilime, onun durağan, mekanik ülkülerine ulaşır, diğeri sezgiye dayalıdır, varlığını felsefecilerin, sanatçıların ve büyük mistiklerin yaratıcı atılımında (élan vital) bulur.

--reklam--

Ahlakın ve Dinin İki Kaynağı Alıntıları - Sözleri

  • "Bir insan toplumunun ahlakı, aslında diliyle karşılaştırılabilir."
  • Arkamızı döndüğümüz insanlık aslında kendi derinliğimizde bulduğumuz insanlıktır.
  • Din, insan türünü sevmeye ancak Tanrı aracılığıyla, Tanrı içinde davet eder.
  • Toplumsal yasa zorlar ama zorunlu tutmaz.
  • Arkamızı döndüğümüz insanlık aslında kendi derinliğimizde bulduğumuz insanlıktır.
  • İnsan toplumu değişken biçimde olup bütün gelişmelere açıktır.
  • "Bir insan toplumunun ahlakı, aslında diliyle karşılaştırılabilir."
  • “Din, düşünceyle donanmış varlıklarda görülmesi muhtemel bir yaşama bağlılık eksikliğini dolduran şeydir.”
  • İç güdünün ve zekanın temel amacı araçları kullanmaktır.
  • Kötülük o kadar iyi gizlenir ve giz o kadar güçlü bir şekilde korunur ki her birimiz herkesin oyununa geliriz.
  • Din şu veya bu tarzda yorumlansa da, ister öz olarak, ister rastlantısal olarak toplumsal olsa da, bir nokta kesindir, o da dinin her zaman toplumsal bir rol oynadığıdır. Diğer taraftan bu rol karmaşıktır; zamana ve yere göre değişmektedir; ama bizimki gibi toplumlarda, dinin ilk olarak toplumun isteklerini destekleme ve bunları güçlendirme etkisi vardır. Din daha da ileri gidebilir ama en azından bu noktaya kadar gitmektedir. Toplum masumlara zarar verecek, suçluları kurtaracak cezalar düzenler; ender olarak ödüllendirir; her şeye kabaca bakar ve çok az tatmin olur: Peki ödülleri ve cezaları gerektiği gibi tartacak insan terazisi nerede?
  • Yasak meyve öyküsü insanlığın belleğinde olduğu gibi hepimizin belleğindeki en eski anıdır. Eğer bu anı hatırlamayı yeğlediğimiz diğer anılarla silinmemiş olsaydı bu durumun farkına varırdık. Kendi başımıza bırakılsaydık çocukluğumuz nasıl olurdu kim bilir! Zevkten zevke koşardık. Ama işte, göremediğimiz ve dokunamadığımız bir engel bütün bu zevklerin önüne geçiyor: Bir yasaklama. Neden bu yasaklamaya boyun eğiyoruz? Böyle bir soru sormayız bile; ebeveynlerimizi ve öğretmenlerimizi dinleme alışkanlığı edinmişiz. Bununla birlikte, onları dinlememizin onların ebeveynimiz ve öğretmenlerimiz olmasından kaynaklandığını da hissediyoruz elbette. O halde, bizim gözümüzde onların otoritesi, kendilerinden çok onların bize karşı olan konumlarından ileri gelmektedir. Belli bir yer işgal ediyorlar: İşte buyruk da buradan geliyor; ve eğer başka bir yerden gelmiş olsaydı bu kadar etkili olmazdı. Başka bir deyişle, ebeveynler ve öğretmenler sanki başkasının adına, vekâleten hareket ediyor gibidirler. Bu durumun tam olarak farkında olamayız ama ebeveynlerimizin ve öğretmenlerimizin gerisinde, onların aracılığıyla üstümüze abanan korkunç veya daha çok belirsiz bir şeyin varlığını keşfederiz. Daha sonra bu şeyin toplum olduğunu söyleriz. Bu şey üzerinde düşünürken, onu, görünmez bağlarla birbirine bağlanan hücrelerinin çok ustalıklı bir hiyerarşik düzen içinde birbirine tâbi oldukları ve doğal olarak bütünün büyük iyiliği için parçanın feda edilmesini gerektirecek bir disipline boyun eğdikleri bir organizmaya benzetiriz.
  • Bir toplum ne kadar doğaya yakınsa, o toplumdaki rastlantının ve düzensizliğin payı o kadar çoktur. İlkellerde, belirsiz fikir çağrışımlarıyla, batıl itikatlarla, öz devinimle açıklanan çok sayıda yasaklama ve kuralla karşılaşıyoruz. Bunlar yararsız değillerdir, çünkü herkesin saçma da olsa bu kurallara boyun eğmesi toplumda daha büyük bir düzenlilik sağlamaktadır.
  • "Koşulların bir süre için yalnızlığa mahkûm ettiği ve kendi içlerinde derin içsel yaşamın kaynaklarını bulamayan kişiler kendilerini bırakmanın yani bireysel ben'i toplumsal ben tarafından belirlenmiş düzeyde tutmamanın bedelini çok iyi bilmektedir. O halde bu kişilerin, hiçbir şekilde bireysel ben karşısındaki ağırlıklarını azaltmaması için toplumsal ben'e iyi bakmaları gerekmektedir."
  • İnsanın doğa karşısında ki heyecanının kökeninde din yatar. Ve din insandaki umutların ve korkuların kaynağıdır.

--reklam--

Ahlakın ve Dinin İki Kaynağı İncelemesi - Şahsi Yorumlar

Hemen söylemek istiyorum ki uzun süredir böyle güzel kitap okumamıştım. Bergson her zaman açık fikirli bir filozof olmuştur bu kitap da Bergson'ın en açık dille yazdığı kitaplardan biri olmuş. Öncelikle böyle güzel bir kitap okumadım derken onu eleştirmeyeceğim anlamına gelmiyor. Çünkü Bergson'ın bu kitabında beni rahatsız eden bir bölüm var "Ahlaksal Ödev" bu fikri öyle takıntılı hale gelmiş ki açıkçası okurken biraz daraldım diyebilirim. Peki bu "Ahlaksal Ödev" ne anlatıyor? Kitabın ilk bölümünde bu konu altında ilk önce toplumun kontrolünü konu alıyor ve yasalardan kaçınılmazlık özelliğini vurguluyor. Hatta diyor ki "Toplumsal düzeni ihlal edecek her davranış doğa karşıtı bir niteliğe bürünmektedir." bu yasaları ihlal eden insanları da canavara benzetiyor. Ve Hegel'den görmeye alışık olduğumuz toplumsal oluşumun dinsel bir içeriğe dönüştürülmesi. Bu konuda toplumsal buyruğun arkasında dinsel bir buyruğun bulunduğunu söylüyor. Ve şöyle diyor "Din şu veya bu tarzda yorumlansa da, ister öz olarak, ister rastlantısal olarak toplumsal olsa da, bir nokta kesindir, o da dinin her zaman toplumsal bir rol oynadığıdır." Sanırım kitabın bu bölümünde beni rahatsız eden kısım kendi kelimesi ile "Yaratıcı tekamül" e karşı olan tahammülsüzlüğüm olabilir. Bu bölümde son olarak değineceğim nokta Bergson'ın ahlaki kaygısı. Kaygısını dile getirirken bilincin vereceği her hükmün toplumsal ben'in vereceği hüküm olduğunu söylüyor. Bergson'a göre ahlaki kaygı da bu toplumsal ben ile bireye ait ben arasında ki ilişkilerin bozulmasından doğuyor. Bu bölüm kitabın neredeyse 4/2 sini kaplıyor ancak Ahlak, Toplum ve İnsan üzerine Freud vari söylemleri bana pek orijinal gelmediği için incelememin içine eklemek istemedim. Ve kitabın genel olarak en etkileyici bölümleri "Statik ve Dinamik Din" Bergson bir Yahudi. Ve mistisizmi savunan bir adam. Bu bölümü okurken Bergson'ın Paris'teki trajik ölümü aklınıza gelebiliyor. Bergson bu bölümde her türlü eleştiriyi yapıyor. Hem dine hem bilime dair bir çok noktaya eleştiriler sunuyor. Diyor ki "Dinlerin geçmişteki ve bazılarının bugünkü görünümü insan zekası açısından alçaltıcıdır." Bu kadar saçmalığa, yanlışlığa rağmen yine de insanın daha fazla sarılmaktan geri durmadığını söylüyor. Bu konuda bizlere çok geniş bir yelpaze sunuyor eski Yunan dinlerini, Yahudileri, Müslümanları ve Hristiyanları. Ve en önemlisi uygarlaşan insan ile ilkel insanın psikolojisini, inançlarını bizlere aktarıyor. En göze çarpan iddiası ise şu; Her ne olursa olsun toplum hangi raddeye gelirse gelsin modern insanın kökeninde değişmez ilkel bir temel ahlaki yapının olduğudur. Peki bu temel ahlaki yapı nedir? Tabi ki de Din. Çünkü diyor Bergson : İnsanın doğa karşısında ki heyecanının kökeninde din yatar. Ve din insandaki umutların ve korkuların kaynağıdır. Bu kaynak ise dinin insanda ki ahlaki yapısının yardımcısıdır. Bu satırları okurken Hegel'in Din felsefesini okuyormuş gibi hissedebiliyorsunuz kendinizi ama bir yerden sonra farklılıklar oluşmaya başlıyor. Bu farklılıkta kitabın son bölümünde ortaya çıkıyor "Mekanik ve Mistik". İncelemeyi daha fazla uzatmamak adına Bergson'ın bilimselliğe karşı savunduğu sezgiciliği ve mekanik mistik konusuna pek değinmek istemiyorum. Sadece okuyucunun son bölümü çok iyi okumasını öneriyorum. (Erim Asya)

Ünlü Fransız filozof Henri Bergson'a göre gerçekten varolan şey madde, cansız varlık değildir; gerçeklik süredir ve bunu yalnızca sezgi kavrayabilir. Bergson, 'Ahlâkın ve Dinin İki Kaynağı' adlı kitabında durağan ile devingen arasındaki karşıtlığı yorumlayıp, bu karşıtlıklardan birinin kökleri zihine ve bilime dayanırken, diğeri filozofların, sanatçıların yaratıcı atılımdan beslendiğini savlıyor. Özellikle edebiyat(Marcel Proust), resim(Claude Monet) ve müzikte(Claude Debussy) sanatçıları etkisinde bırakmış Bergson'dan derinlemesine karşıtlık. (Sefa Akgül)

--reklam--

Ahlakın ve Dinin İki Kaynağı PDF indirme linki var mı?

--reklam--

Henri Bergson - Ahlakın ve Dinin İki Kaynağı kitabı için internette en çok yapılan aramalardan birisi de Ahlakın ve Dinin İki Kaynağı PDF linkidir. İnternette ücretli olarak satılan çoğu kitabın PDFleri bulunmaktadır. Ancak bu PDF'leri yasal olmayan yollarla indirmek ve kullanmak hem yasalara hem de ahlaka aykırıdır. Yayın evlerinin sitesinden PDF satılıyorsa indirebilirsiniz.

Kitabın Yazarı Henri Bergson Kimdir?

Temel İlkeler: Temel eserleri arasında Essais sur les Donnees immediates de la Conscience (Bilincin Dolayımsız Verileri Üzerine Denemeler), Matiere et Memoire (Madde ve Bellek), Les Deux Sources de la Morale et de la Religion (Ahlak ve Dinin İki Kaynağı) ve L'Evolution creatrice (Yaratıcı Evrim) gibi kitaplar bulunan Bergson, Almanya'da doğup gelişmiş olan idealist felsefenin Fransa'daki temsilcisi olarak tanınır. Aynı zamanda, süreç felsefesiadı verilen felsefe türünün de en önemli temsilcilerinden olan Bergson, pozitivizmin ya da oldukça dar bir çerçeve içinde kalan bilimsel yorumların iddialarına şiddetle karşı çıkarken, insani ve tinsel değerlerin önemini vurgulamıştır. O, işte bu çerçeve içinde, 20. yüzyılda gelişen akla karşı başkaldırının önemli öncülerinden biri olmak durumundadır. Sezgiciliğin ( entüisyonizm) de kurucusudur.

--reklam--

Henri Bergson Kitapları - Eserleri

  • Gülme
  • Metafizik Dersleri
  • Metafiziğe Giriş
  • Ahlakın ve Dinin İki Kaynağı
  • Ruh Teorileri & İnsan Ruhu ve Kişiliği
  • Madde ve Bellek
  • Yaratıcı Tekamül
  • Dinin Ve Ahlakın Kaynakları
  • Etik ve Politika Dersleri
  • Şiir Felsefesi
  • Şuurun Doğrudan Doğruya Verileri
  • Düşünmek ve Olmak
  • Plotinos
  • Zihin Kudreti
  • Düşünce ve Devingen
  • Rüyalar
  • Antik Yunan Felsefesi
  • Süre ve Eşzamanlılık

--reklam--

Henri Bergson Alıntıları - Sözleri

  • Doğrusu, ne kadar tekrar etsek yeridir, komşunu sev diye öğüt vermekle buna erişemeyiz. Dar duyguları genişletmekle insanlığı kucaklayamayız. Zekamız, gidilecek yol budur, diye istediği kadar kendini kandırabilir. Anlayışımızın gözünde basit olanın irademizin gözünde basit olması zorunlu değildir. Mantık, şu yol en kısadır der, ama tecrübe ortaya atılır, bu yönde yol yok, der. (Dinin Ve Ahlakın Kaynakları)
  • Verili bir mefhumdan bizatihi bu mefhumun dışında başka hiçbir şey çıkarılamaz. Bu mefhumdan başka herhangi bir şeyi çıkarımla elde etmek zaten onu başka bir şey ile kombine etmek demektir, zira her çıkarım bir sentezdir. (Metafizik Dersleri)
  • Seviyorum el değmemiş kaynaklar bulmayi Oradan içmeyi, seviyorum yeni çiçekler toplamayı Dikkat cekici bir çelenk dermeyi başıma İlham perilerinin daha önce kimseye takmadığı (Şiir Felsefesi)
  • Sofist dönem, MÖ. 440 ile 400 yılları arasında uzanır ve bu dönem Atina'nın hegemonyasının sürdüğü dönem olacaktır. Sofist düşüncesinin güdüsü tamamıyla felsefi değildir. Bu düşünce, kısmen Atina'nın belirtilen dönemdeki politik ve toplumsal durumuyla açıklanır. Bu dönemde doğuma dayalı aristokrasi, yerini saf bir demokrasiye zemin hazırlayacak zenginliğe dayalı aristokrasiye bırakacaktır. Bu değişimlerin ahlaki ve felsefi sonuçları olacaktır. Nitekim yasaların istikrar ve düzenden yoksun olmalarından dolayı tanrısal bir kökene değil, insani bir kökene dayandıkları kabul edilecektir. Hükümet ve yasamayla ilgili sorunlar hakkında özel bir incelemeye kalkışmanın gerekli olup olmadığı merak edilecektir. Bu nedenle sonrasında güzel ve etkili konuşma sanatı büyük bir rol oynayacak ve toplumsal ve politik saygınlığa ulaşabilmek amacıyla kullanılacaktır. Öte yandan, dinin içinde bulunduğu durum da dönüşüm sürecinin içerisine girer. Pers-Yunan savaşları, Yunanlıların yeni tanrılarla tanışmasını sağlayacaktır. O vakit eski tanrılara duyulan inanç sarsılacaktır. Hayal gücünün dinde büyük bir rol oynadığı görülecektir. Özgür soruşturma, geleneğin batıl inançlara dayalı bağlılığının yerini alacaktır. Bütün bu nedenler, felsefede doğayı değil insanı inceleme konusu edinen yeni bir tür ve özgün karakterleri felsefenin ortaya çıkmasını sağlamıştır. (Antik Yunan Felsefesi)
  • Esen bir rüzgardan havalanan toz kasırgaları ne haldeyse canlılar da hayat hamlesinin yüce soluğunda öylece havalanmış gibidirler. Fakat ne mutlu ki hepimizi üfleyen bu görünmez nefes bazen bütün gözlerde bir şimşek gibi çakar. Analık şefkatinin nice tecellilerinde ansızın karşılaştığımız bu nefes, hayvanların çoğunda göze çarptığı gibi nebatın taneciğine olan ihtimamında da görülür. Hayatın bu büyük sırrını saklayan analık şefkatinde hayat sırrının bulunması neye mümkün olmasın? Bu şefkat değil midir ki her neslin kendisinden sonraki nesle düşkünlük ve teslimiyetini gösteriyor. Analık şefkatinin aralığından bakılınca her canlının sadece bir geçit olduğu ve asıl hayatın her canlıdan geçen harekette bulunduğu anlaşılır. (Yaratıcı Tekamül)
  • Sonsuz imkânlara gebe olan istikbal fikri istikbalin kendisinden daha verimlidir; elde olandan ziyade umulanın,gerçekten ziyade hayalin tatlı olması da bundan geliyor. (Şuurun Doğrudan Doğruya Verileri)
  • Hangi kötülük var olacaktı biz yaratılmış olmasaydık? (Şiir Felsefesi)
  • "Ah bir kaçabilseydim! Kimsenin beni tanımadığı benim de kimseyi tanımadığım bir köşede saklanabilseydim! Kendimi bile tanımadığım bir köşede! Derken ebedi bir gençlik pınarındaymışım gibi, yenilenmiş bir hale dalıverebilseydim!" (Ruh Teorileri & İnsan Ruhu ve Kişiliği)
  • Pythagoras, MÖ. 585 ile 581 yılları arasında Samos'ta doğmuş ve 544 ile 542 arasında İtalya'ya yerleşmiştir. Büyük Yunanistan'ın parçası olan Kroton'da bir tür dinsel, ahlaki ve politik birlik inşa edecektir. Bu birliğin aristokratik bir eğilimi bulunmaktaydı. Kroton'dan sürülen Pythagoras, Metapontion'da hayatını kaybeder. Matematikçi olan Pythagorasçılar, şeylerin ancak sayıya indirgenmeleri halinde anlaşılabilir olduklarını düşünerek sayıyı bir madde, dahası içkin bir madde olarak şeylerin içine koymayı tasavvur ederler. Öyleyse sayı, metafiziksel ve maddi ilke arasında ayrım yapmamış bu filozoflarca maddi bir ilke olarak kullanılmış metafizik bir ilkedir. Pythagorasçılar tek olanı, ikiye bölünmeye son verdiğinden dolayı sınırsız ve sonsuz olanla özdeştirirler. Tersine çift olan ise sonlu ve kusursuz olarak düşünülür. Böylece çift, tek ve doğaları oldukça belirsiz olan çift-tek sayılar; işte kullanacağımız farklı kategorilerdeki sayılar bunlardır. Zıtlıklara gelince: Çift ve tek, iki karşıt belirlenimi oluşturmaktadır. Şeylerin nitelikleri arasında yer alan zıtlıkların sınırsız ve sınırlıdan oluşan ana zıtlığa indirgendiğini tahmin edebiliriz. Pythagorasçılar'ın zıtlıklar tablosu: 1. Sınırlı ve sınırsız 2. Tek ve çift 3. Birlik ve çokluk 4. Sağ ve sol 5. Eril ve dişil 6. Atalet ve hareket 7. Düz ve eğri 8. Aydınlık ve karanlık 9. İyi ve kötü 10. Kare ve dikdörtgen. (Antik Yunan Felsefesi)
  • . Algılama, sonsuz derecede seyreltilmiş bir varoluşun muazzam dönemlerini, daha yoğun bir yaşamın birkaç daha farklı anına yoğunlaştırmaktan ibarettir. Algılamak, hareketsiz kılmak demektir. ... (Düşünmek ve Olmak)
  • ‘Ölüler gölgelerdir; bir ruhun hayaletleridirler.’ (Ruh Teorileri & İnsan Ruhu ve Kişiliği)
  • Ruh inceliğinden mahrum bir düşünüşün olabilmesi mümkün değildir ve ruh inceliği de önsezinin zekaya yansımasından başka bir şey değildir. (Düşünmek ve Olmak)
  • “Kusursuz bilmek, bedenin sınırlarını aşmaktır. Bu bakımdan bilgenin yaşamı öngörülen bir ölümdür.” . (Ruh Teorileri & İnsan Ruhu ve Kişiliği)
  • etkinin yoğunluğu uzunluğuna bağlı değildir. Bazen bir sözcük kafidir (Gülme)
  • Demek ki benim bedenim de maddi dünyanın bütünü içinde diğer imgeler gibi hareket eden, hareketi alıp veren bir imgedir. Muhtemelen tek fark şudur ki, benim bedenim, aldığı şeyi nasıl iade edeceğini belli ölçüler içinde seçebilir gözükmektedir. Ama genel olarak bedenim, özel olarak sinir sistemim nasıl olup da benim evren tasarımımın tümünü ya da bir bölümünü doğurur? İster bedenimin madde olduğunu söyleyin, ister imge olduğunu, kelimenin pek önemi yoktur. Eğer maddeyse, maddi dünyanın parçasıdır ve sonuç olarak, maddi dünya onun etrafında ve onun dışında varlığını sürdürür. Eğer imgeyse, bu imge ancak içine kona- bilecek şeyi verebilir ve hipotez gereği eğer yalnızca benim bedenimin imgesiyse, tüm evrenin imgesini bu bedenden çıkarıp almayı istemek saçma olur. Nesneleri harekete geçirmeye yönelik nesne olan bedenim, demekki, bir eylem merkezidir; bir tasarım doğurmayı başaramaz. (Madde ve Bellek)
  • "Tevâli ancak hâlin geçmiş ile karşılaştırılması vasıtası ile düşünülebilir." (Şuurun Doğrudan Doğruya Verileri)
  • Bizi ilgilendiren şeylerle ilgili olarak uyuyamıyoruz. (Rüyalar)
  • Olmak, tesir etmektir. (Metafizik Dersleri)
  • Kelimeler “içsel hayatımızı“ temsil etmekte kifayetsiz vasıtalardır. “Ruhumuzun hissettiklerini tamamen tercüme etmekte başarısızlığa uğrarız: düşünce, dil ile aynı ölçüye vurulamaz.“ (Metafiziğe Giriş)
  • Zihin, dünyayı sürekli büyüyen güçtür, ahlaki olarak büyüten güç. (Ruh Teorileri & İnsan Ruhu ve Kişiliği)