Mektuplar - Platon Kitap özeti, konusu ve incelemesi

Kitap Künyesi

Yazar: Platon

Çevirmen: Furkan Akderin

Yayın Evi: Say Yayınları

İSBN: 9754689129

Sayfa Sayısı: 104

Mektuplar Ne Anlatıyor? Konusu, Ana Fikri, Özeti

“Mektubumu ya da bir kopyasını sakla

benimsediğin yoldan gitmeye devam et”

Platon, hiç kuşku yok ki düşünce tarihinin en önemli ve etkili filozoflarından biridir. Felsefenin kurumsallaşmasına ve felsefede yazılı geleneğin oluşmasına katkıda bulunmuş, iki dünyalı metafiziğiyle bütün bir Ortaçağ düşüncesini belirleyecek olan idealist felsefe geleneğinin başlatıcısı olmuştur. Hıristiyan Ortaçağ felsefesine ve İslam düşüncesine etkisi bakımından da ayrıca önem taşıyan Platon, düşünce tarihi boyunca tartışılan tüm problemleri yüzlerce yıl öncesinden ele almış ve ilk büyük felsefi sistemi inşa etmiştir.

Platon’un Bütün Yapıtları’nın ilk kitabı olan ve filozofun Sicilya’da geçirdiği günleri konu alan Mektuplar, Platon felsefesinin yansıtılması ve Diyaloglar’da ileri sürülen görüşlerin savunulması açısından eşsiz bir öneme sahiptir.

Mektuplar, filozofun diğer eserlerinde neredeyse hiç söz etmediği hayatının en azından bir bölümüne ışık tutması, politik faaliyetleriyle ilgili bilgiler içermesi nedeniyle de okunmaya değerdir. Mektuplar Eski Yunancadan çevirisiyle dilimizde ilk kez yayımlanıyor.

Mektuplar Alıntıları - Sözleri

İnsan ruhu kendisine yakın olan şeylerin özünü bilmek ister. Ama hiçbir bilgi onu tatmin etmez.
İnsan ruhu kendisine yakın olan şeylerin özünü bilmek ister...
Hoşça kal. Bana yaptığın haksızlıkları hatırla ve diğer insanlara daha iyi davran!
İnsan ruhu kendisine yakın olan şeylerin özünü bilmek ister...
Devletler yeniden düzenlenmedikçe, kanunların daha iyi bir hale getirilmelerine imkân yoktur.
İnsana ait olan hiçbir şey devamlı değildir..
Felsefeyi küçümsüyorsan ondan vazgeç!
Yaşayan her canlı gibi her devletin de kendisine özgü bir dili vardır.

Mektuplar İncelemesi - Şahsi Yorumlar

Platon'un mektuplarından oluşan bu eser diğer diyalog eserlerinden farlılık göstermektedir. Eser 13 mektuptan oluşmaktadır. Eserinin genelinde Platon'un devlet düşüncesi olan felsefe ve iktidarın bir arada olması gerektiği düşüncesine vurgu yapmaktadır. Siyasete nasıl girdiğini, bu alandaki tecrübelerini ve görüşlerini eser vasıtasıyla öğrenebiliyoruz. Birinci ve ikinci Sicilya yolculuklarına değinmiştir. Bu yolculuklarını yapma nedeninin felsefe-iktidar düşüncesini Dionysios üzerinden gerçekleştirmek istediğini ve bu deneyimler sonucu olan hayal kırıklıklarına değinmektedir. Genel çabasının felsefenin itibarını korumaya yönelik olduğunu söyleyebiliriz. Hemen hemen her mektupta "erdem" ağır basmaktadır. Eserin ilginç bir yanı Platon'un mektuplarından birinde benim yazılı bir eserim yoktur ve bundan sonra da olmayacaktır demesi ve bizim kendisine ait olduğunu düşündüğümüz mektuplarına ve diğer eserlerine ulaşmamızdır. Say yayınlarından çıkan bu eserin güzel yanı eserin girişinde Ahmet Cevizci tarafından Platon'un hayatının ele alınması ve bu eser için önsöz yazılmasıdır. Yazımın bundan sonrası incelemeden ziyade önemli gördüğüm yerlerin altını çizme mahiyetindedir. Bundan sonrasını felsefe okuması yapan birinin felsefe not defteri olarak görebilirsiniz :) 1.MEKTUP “Platon’dan Dionysios’a iyilikler” Platon, hizmetinde bulunduğu Dionysios’a sitemler etmektedir. Platon, ona karşı hizmetler ve iyilikler karşısında maruz kaldığı haksız muameleyi dile getirip günün birinde bunun için pişman olacağını meşhur söz ve mısralarla dile getirmektedir. 2.MEKTUP “Platon’dan Dionysios’a iyilikler” İlk olarak Dionysios’un kendisi hakkında konuşulmasını Dion dışında herkese yasakladığını, Platon’un yanındakilerin onun hakkında konuştukları söyleminin doğru olmadığını vurgular. Ardından kendisini bilge Dionysios’un iktidar olarak sayıp ilişkilerinin de bu ikisinin birleşimi olduğunu, tarihte buna benzer isimleri örnek olarak zikredip ilerde ikisinin isminin de birlikte anılacağını vurgulamıştır. (şu an da ikisinin adını birlikte anıyoruz, yani Platon haklı çıkmıştır). Örnek verdiği insanların aralarının bozulup düzeldiğini, kendilerinin de aralarının bozuk olduğunu fakat düzelme şansının olup bunun nasıl olacağını anlatıyor. Ayrıca aralarının düzelmesi insanların felsefeye bakışını değiştireceğini vurguluyor. Platon, Dionysios’tan felsefeye saygı duymasını, aralarının düzelmesi için ilk adımı atmasını söylemektedir. Zira ilk adımı atarsa insanların felsefeye saygılarının artacağını tersi durumda Platon’un ilk adımı atması halinde Platon’un para peşinde olduğu düşüncesinin yayılacağını vurgulamaktadır. (Eserin tamamını ele aldığımızda Platon’un tüm çabası, giriştiği hemen her şeydeki amacının özellikle Sicilya yolculuklarının nedeninin felsefenin onurunu korumaya yönelik olduğunu söyleyebiliriz. İkisinin arasının düzelmesi için gerekli adımı kimin tarafından atılması gerektiğini vurgulaması da buna örnektir.) • “Bu noktada ölülerin dünyamızda yaşananları gördüklerine dair bir kanıt buluyorum” (s.39) Bu söyleminden tam olarak ne demek istediğini idrak edemesem de ölülerin öngörülü olmalarından bahsetmiş olabilir diye düşünüyorum. • “Bunu sana anlatacağım, ama mektubum denizde kaybolur ve başka insanların eline geçerse diye sana her şeyi açık açık anlatmayacağım.” (s.40-41) Her doğru her yerde herkese söylenmez. • “Her şey yönetenin çevresinde olup biter. Her şeyin başı ve sonu O' dur. İkinci olanın çevresinde ikinci şeyler, üçüncü olanın da çevresinde üçüncü şeyler bulunmaktadır. İnsan ruhu kendisine yakın olan şeylerin özünü bilmek ister, ama hiçbir bilgi onu tatmin etmez” (s.41) • “Ancak dikkat etmen gereken şey şu: Anlattıklarım cahil insanların eline geçmesin. Çünkü onlara göre bunlar saçmalıktan ibarettir, ayrıca yetkin insanların benim anlattığım şeylere hayran olması ve sonrası için şevk duyması daha kolaydır. Anlattığım şeyleri uzun yıllar boyunca dinleyip, tekrar ederek ve büyük çabalar harcayarak etraftaki insanlara anlatmak mümkündür. Zaten altın da bu şekilde temizlenmiyor mu?” (s.42) Ne kadar zaman geçerse geçsin anlattıklarının doğruluğunun değişmeyeceğini kastetmiş olabilir. 3.MEKTUP “Platondan Dionysios’a neşeler” Öncelikle Dionysios’un Tanrıya neşeler diye hitap etmesini eleştirip bunun yanlış olduğunu vurguluyor. Ardından suçlandığı iki mesele üzerine savunmasını yapıyor. • “Bana kalırsa, bırak tanrıları insanları bile bu şekilde selamlamak uygun değildir. Bir tanrının da böyle selamlanması uygun olmayacaktır. Çünkü tanrılar acı veya neşeden uzaktırlar. Böylesi bir istek tanrının özüne aykırıdır. İnsanların da bu şekilde selamlanması uygun değildir. Çünkü gerek neşe gerekse de acı insan ruhunda tembellik, unutkanlık, taşkınlık ve şiddet uyandırır. Selamlama hakkında söyleyeceklerim bu şekilde” (s..44) İnsan vasıflarının Tanrı’ya nispet edilmesine karşı çıkmıştır. Bu nitelendirmenin insanlara yapılmasını da doğru bulmamaktadır. Çünkü bu nitelendirmenin meydana getirdiği durumlar insanı aşağı çekmekte, erdemden uzaklaştırmaktadır. 4.MEKTUP “Platon’dan Syrakusailı Dion’a iyilikler” 5.MEKTUP “Platon’dan Perdikkas’a iyilikler” • “Yaşayan her canlı gibi her devletin de kendisine özgü bir dili vardır. Demokrasi, oligarşi ya da monarşi ayrı dillerle konuşur. Çok sayıda insan bu dilleri bildiğini iddia eder ama birkaç kişi dışında aslında kimse bu dillerden anlamaz. Tanrılarla ve insanlarla olan ilişkilerinde kendi dilini kullanan ve hareketlerini de buna göre yapan devletler varlıklarım sürdürürler, diğerleri ise yok olurlar.” (s.52) 6.MEKTUP “Platon’dan Hermeias, Erastos, ve Koriskos’a iyilikler.” • “Ama aynı zamanda ciddiyetin kardeşi olan zarafetle ve güzel sözlerden uzaklaşmadan yeminler edin! Şahitleriniz her şeyin başı olan tanrıdır. Aynı tanrı başlangıcın ve nedenlerin sonsuz kudretteki tanrısıdır.” (s.55) 7.MEKTUP "Platon'dan Dion'un dostlarına ve akrabalarına iyilikler." Platon bu mektubunda devlet işlerine yani siyasete nasıl girdiğine, deneyimlerine, bu girişimlerindeki hayal kırıklığına değinmektedir. Hocası ve yaşlı dostum olarak nitelediği Sokrates'in ölüm ile cezalandırılmasına, Dion'un öldürülmesine değinir ve bunların haksız olduğunu belirtmektedir. Birinci ve ikinci Sicilya yolculuklarına çıkma nedenlerinin bilge(felsefe) ve iktidar birleşiminin Dionysios üzerinden gerçekleştirmek ve felsefenin halk nezdindeki konumunu, itibarını korumaya yönelik olduğunu söyleyebiliriz. •"Bu arada tüm devletlerin kötü bir şekilde yönetildiklerini anladım. Çünkü devletler yeniden düzenlenmedikçe, kanunların daha iyi bir hale getirilmelerine imkan yoktur. Bu yüzden felsefeyi överken, kişilerin ya da devletlerin felsefenin yardımıyla daha iyi bir hal alabileceklerini söylemiştim. İnsanların başına gelen kötülüklerden sakınmanın da ancak gerçek filozofların iktidarı ele almaları ve tanrının da yardımcı olması sayesinde olabileceğini belirtmiştim." (s.58) Platon burada da genel görüşü olan devlet yöneticilerinin filozof olması gerektiğine değinmektedir. • “ruhu olmayan bir şey için iyi ya da kötü yoktur. Sadece ruh bedenle birleştiği zaman iyi veya kötü diye bir şey olabilir. Ruhun ölümsüz olduğuna ve ölümden sonra sorgulanacağına dair olan eski kutsal geleneklere gerçekten de inanmalıyız.” (s.69) • “Oysa Dionysios'un büyük bir iktidarı vardı ve felsefeyle iktidarı aynı kişide bir araya getirerek, Helen ve barbar olan tüm insanlara şunu ispatlayabilirdi: Devletler ya da insanlar yaşamlarını bilgelikle geçirmezlerse, doğuştan ya da dindar öğretmenler tarafından kazandırılan erdemler bir işe yaramaz, hiçbir şekilde mutlu olamazlar.” (s.69) • “Benim ilgilendiğim konularla ilgili olarak benden ya da başka birinden bir şeyler öğrenen insanların yazdıkları konuları anladıklarını söyleyemem. Zaten benim de bu konularla ilgili yazılı bir eserim bulunmamakta.” (s.77) • “Eğer öğrenim konusu sözle ya da yazıyla ortaya konulsaydı, bunu benden daha iyi bir şekilde kimse yapamazdı, hem başarısızlık halinde hiç kimse benden daha fazla üzülemezdi. Eğer bu konuları yazmak gerektiğine ve halkın bu yolla anlayabileceğine inansaydım, hayatımı insanlara bu kadar faydalı e olacak bir işle geçirmez miydim?” (s.77) • “Bir varlık hakkında bilgi edinmek isteyenlerin bilmesi gereken üç şey vardır. Bilgiyse dördüncü şeydir. Beşinci noktaysa gerçekten var olanın ta kendisidir. Bu üç şeyin birincisi isim, ikincisi tamın, üçüncüsü de imgedir.” (s.78) Bilginin nasıl elde edildiğini anlatarak bilginin yazıya dökülmemesi gerektiğini söylemektedir. 8.MEKTUP "Platon'dan Dion'un dostlarına ve akrabalarına iyilikler." Bu mektubunda Platon, cinayete kurban giden dostu Dion’un, mektubu yazdığı zaman için söyleyebileceği şeyleri, tavsiyeleri Dion’un dost ve akrabalarına Dion’un ağzından çıkmış gibi yazmaktadır. • “Kölelik ve özgürlük ölçüyü aştıkları takdirde kötüdür, ama ölçüyü aşmazlarsa iyidir. Tanrıya boyun eğmek ölçülü, insana boyun eğmek ölçüsüz bir davranıştır. Akıllı insanların kanunu tanrı, akılsızların kanunu ise zevk ve eğlencedir.” (s.94) 9.MEKTUP “Platon’dan Tarentumlu Arkhytas’a iyilikler.” • “Ancak unutmaman gereken bir şey var. Bizler sadece kendimiz için doğmadık aynı zamanda varlığımızın bir parçası ülkemize, bir parçası ailemize, bir parçası da dostlarımıza aittir.” (s.98) Sadece kendimiz için yaşamamamız gerekir. Ailemiz, ülkemiz için gerekli sorumlulukları almaktan, onlar için zaman ayırmaktan kaçınmamamız gerekir. Şayet kaçınırsak iyi ve erdemli insanların yapmaları gereken şeyleri erdemsiz insanlar yapar ve bu da ülkemiz, ailemiz için bir zarar ve kayıptır. 10.MEKTUP “Platon’dan Aristodoros’a iyilikler.” Felsefe için gerekli olanlar; metanet, sadıklık, ve açık yüreklilik olduğunu ve bunların Aristodoros’ta bulunduğunu söylemektedir. 11.MEKTUP “Platon’dan Laodamas’a iyilikler.” 12.MEKTUP “Platon’dan Tarentumlu Akhytas’a iyilikler.” 13.MEKTUP “Platon’dan Syrakusai Tiranı Dionysios’a iyilikler.” “Ciddi mektuplarımda başlangıçta tanrı" ciddi olmayanlarda ise "tanrılar" ifadesini kullanmaktayım.” (s.107) (Nurulhilal ERTEKİN)

Platon bu kitabında bir nevi hayatının kısa ama önemli kısmının otobiyografisini yazmış diyebiliriz. En büyük amaçlarından biri olan bir kralın, filozof-kral kimliği kazanması için çabalarını ve yaşadığı zorlukları anlatıyor bu kitapta. Kitap adından da anlaşılacağı üzere mektuplar içeriyor. O dönemin krallarından biri olan Dionysios'a yazmış çoğu mektubunu. Ona bir kralın filozof-kral olması gerektiği ve bunu nasıl gerçekleştireceği konusunda bilgi veriyor. Dionysios ile eşinin kardeşi olan Dion arasında uzlaşma sağlamaya da çalışmış. Bu konuya da ayrıntılı bir şekilde yer vermiş, aralarında bir nevi elçi görevi görmüş. (Paragrafnbasi)

İlk Çağ filozoflarının en önemlilerinden biri olan Platon'un adı üstünde mektuplarından oluşan kitabı büyük bir merak içinde okudum. Eser çok eski olduğundan ağır bir dile sahip ancak kendinizi verirseniz çok şey öğrenmeniz mümkün. Genel olarak konusunu incelersek; devletin başına geçen Dionysios'un Dion ile yaşadığı kötü anılara Platon'un tepkileri yer alıyor. Platon, sadık dostu Dion'a yapılan kötülüklere sessiz kalmamakta ve Dionysios'u çekinmeden haklı olarak eleştiriyor. Kitap mektuplardan daha fazlası aslında. Platon öğüt vermekle beraber erdemli insan olmak ve ideal devlet düzeni hakkında bilgiler veriyor. Ta o çok eski zamanlarda dahi politikanın insanları nasıl bencil yaratıklara dönüştürdüğünü eserde görebiliyoruz. Antik Yunan hakkında bilgi almak için de önemli bir kaynak bana göre. Hem o dönemin yaşam şekli, hem de kısa tarihi hakkında bir şeyler öğrenmek mümkün. Platon hiç vazgeçmediği felsefeye mektuplarında devam ediyor. Eğer felsefeye ilgi duymuyor ve aşırı yabancıysanız sizi sıkacak bir kitap olacaktır bence. (Yusuf Çorakcı)

Kitabın Yazarı Platon Kimdir?

Antik/klasik Yunan Filozofu, Matematikçi, Felsefi Diyaloglar Yazarı ve Batı Dünyasındaki İlk Yüksek Öğretim Kurumu Olan Atina Akademisinin Kurucusu

Eski Yunan filozofu (Atina İ.Ö. 428-ay.y.İ.Ö. 348/347). Soylu bir ailenin oğlu olan Eflatun (ya da Platon), parlak bir Öğrenim görerek, sanatın her dalında kendini gösterdi (çok genç yaşta şiirler, trajediler yazdı); Kratilos'tan bilim dersleri aldı. Sokrates'le tanışınca (İ.Ö. 407) felsefeye yönelip, gerek beden, gerek kafa yapısı bakımından siyasete yatkın olmadığından, o karışık yıllarda siyasetten uzak kaldı. Demokrasiyi küçümserken, Otuzlar Meclisi'yle iktidara gelen dostlarının yönetimini daha da beter buldu. Sokrates'in Ölümünden sonra Megara'da Eukleides'in yanına çekildi; sonra yolculuklar yaparak Kyrene'de matematikçi Theodoros'la tanıştı. Mısır'a bir yolculuk yapıp, İtalya'ya giderek Tarento ve Lokroi'deki pyhthagorasçı çevrelerle ilişki kurdu. İ.Ö. 388'e doğru Dionysos'un kaynı Dion tarafından, Syrasos'u oek etkileyemedi. Atina'ya dönerek, Akademi Gymnasionu'nda Yunanistan'ın dört bir yanından gelen Öğrencilere ders verdi. İ.Ö. 367 ve İ.Ö. 361'de iki kez daha Sicilya'ya gittiyse de, Genç Dionysos'u da etkilemeyi başaramadı ve felsefe ile tiranlığı bağdaştırmaktan vazgeçti. Atina'ya dönüp, Akademi'de ders vermeyi sürdürerek, söylentiye göre bir şölen sırasında öldürüldü.

Eflatun'un bütün yapıtları günümüze kalmıştır: Felsefe ve felsefeyle bağlantılı konularda yazılmış 26 diyalog. Karşılıklı konuşmalar biçiminde yazıldıkları için bunlara "diyalog" denirse de, tümünü diyalog diye adlandırmak belki doğru olmaz; çünkü, sözgelimi Sokrates'in mahkemede yaptığı konuşmayı içeren Savunma ve daha birkaç yapıtı, temelde monologdur. Gene de, tarihsel kişilere dayansın ya da dayanmasın, bütün yapıtlarını kişilerin ağzından yapılan konuşmalar biçiminde yazdığı için, tümü bu anlamda tiyatrovaridir. Birkaçı dışında, diyalogların tümünde, Sokrates odak kişidir.

Platon Kitapları - Eserleri

Devlet
Sokrates'in Savunması
Phaidon
Diyaloglar 2
Şölen - Dostluk
Gorgias

Lysis
Hipparkhos Kleitophon Rakipler
Protagoras
Diyaloglar
Devlet Adamı
Mektuplar
Philebos

Meneksenos
Euthyphron
Kriton
Yasalar
Timaios
Ion
Menon

Sofist
Minos
Lakhes
Kritias
Alkibiades I-II
Parmenides
Theaitetos

Küçük Hippias
VII. Mektup, Dion
Seçmeler
Kratylos
Büyük Hippias - Theages
Euthydemos - Parmenides
İkinci Alkibiades

Kharmides
Epinomis
Phaidros
Devlet III-IV
Siyaset ve Retorik
Kleitophon veya Felsefeye Davet
Parmenides

Devlet

Platon Alıntıları - Sözleri

Tanrı sıradan bir kişiyi bile şair yapacak kadar bilge bir şairdir. O ana dek şiirden yana nasipsiz bile olsa aşk'ın dokunduğu herkes şair oluverir bir anda. (Şölen - Dostluk)
Kurtlar kuzuları nasıl severse Aşıklar da sevgililerini öyle sever. (Phaidros)
sözü özüne uymayan biri beni sıkar; söyledikleri ne kadar güzel olursa, o kadar sıkar. o zaman da beni söze düşman görürler. (Lakhes)
"Antropos* ismi sadece yakınındaki canlıları görebilen, gördüğünden farklı bir şey düşünemeyen hayvanların ifade ettiğinden farklı bir anlam ifade eder." *İnsan (Kratylos)
“Benim gibi bir kimseyi kolay kolay bulamayacaksınız. Onun için, size, kendinizi benden yoksun bırakmamanızı öneririm.” (Sokrates'in Savunması)
Evet birleştiren şey sevinç ve acı ortoklığı değil midir? (Seçmeler)

Ruha ait şeylere bakalım; bunlar ölçülülük, doğruluk, cesaret, kolay öğrenme, zihinde tutma, iyi yüreklilik ve daha başka benzer şeyler... (Menon)
Ya sen adaletin ne olduğunu bilmiyorsun ya da onu benimle paylaşmak istemiyorsun (Kleitophon veya Felsefeye Davet)
O halde, sence, söz, söylenen; görüş, görülen; işitiş, işitilen şey midir? Yoksa, söz başka, söylenen şeyler başka; görüş başka, görülen şeyler başka; işitiş başka, işitilen şeyler başka mıdır? (Minos)
Eğer bir resme gereğinden fazla yaklaşırsan resimden hiçbir şey anlayamazsın. (Theaitetos)
Devletler yeniden düzenlenmedikçe, kanunların daha iyi bir hale getirilmelerine imkân yoktur. (Mektuplar)
“İnsanlara tanrılardan söz ederken onları tatmin etmek, gerçekten biz ölümlülere, ölümlülerden söz etmekten daha kolay gibi görünüyor. Çünkü dinleyenlerin, kendilerine bu kadar yabancı olan meseleler üzerinde görgüsüz ve kara cahil olmaları, bu konuda söz söylemek isteyenlerin işini pek kolaylaştırır; zaten tanrılar hakkındaki bütün bilgimizin de ne olduğu belli.” (Kritias)
YABANCI: Sanırım henüz aşk avına dikkat etmedin. THEAİTETOS: Dikkat etseydim ne olurdu? YABANCI: Bu avın hediye olmadan yürümediğini görürdün. (Sofist)

"İyi şeyler istiyorum ancak farkına varmadan tanrılardan kötü bir şey istememek çok zorlu bir iş." (Alkibiades I-II)
Dilde yapılacak yanlışlık, sadece dile değil aynı zamanda ruha da kötü etki eder. (Phaidon)
Oysa, çoğunlukla, doğa ve yasalar birbirine karşıttır. Bu nedenle, insan utanıp düşündüğünü söylemekten çekinirse, sözleri birbirini tutmaz olur. (Diyaloglar 2)
gevezelik ciddi araştırmaların eğlencesi olur. (Philebos)
“Önemli olan yaşamak değil, iyi yaşamaktır.'' (Kriton)
_O halde aldanmıyorsam, kötülük kalmadığı zaman bile dostluk vardır. _Vardır. _Dostluğun sebebi gerçekten kötülük olsaydı dostluğun da ortadan kalkması gerekirdi: çünkü sebep yok olunca sonucu da yok olur. (Lysis)
Seyircilere dikkat etmeliyim çünkü onları ağlatırsam alacağım para beni güldürür, onları güldürürsem alacağım para beni ağlatır. (Ion)