Kitap Künyesi

Yazar: Karen Armstrong

Yayın Evi: Pegasus Yayınları

İSBN: 9786052996096

Sayfa Sayısı: 520

--reklam--

Tanrı Savunusu Ne Anlatıyor? Konusu, Ana Fikri, Özeti

Tehlikeli bir biçimde kutuplaşmış dünyamızda dinin insan hayatındaki rolünün kapsamlı bir araştırması

Karen Armstrong, Yontma Taş Devri’nden günümüze, Tanrı, Brahman, Nirvana, Allah veya Tao olarak adlandırılan, insanlığın kutsal bir gerçeklik deneyimi yaşamak için gösterdiği çabaları detaylarıyla anlatıyor. İslam, Hristiyanlık, Yahudilik, Budizm, Hinduizm ve Çin tinselliklerinden örnekler vererek çağımızda dine karşı azalan ilgiyi ve neden birçok insanın Tanrı’yı umursamadığını veya inancın faydasını sorguladığını araştırıyor. Neden insanlar Tanrı’ya inanmaz oldular? Neden ateistler ve teistler Tanrı’yı atalarımızdan çok daha farklı bir biçimde düşünüyor?

Tüm bu soruları diğer tüm kitaplarının alametifarikası olan derinlik ve engin içgörüsüyle yanıtlayan Armstrong, değişen dünyanın toplumsal ve bireysel düzeyde dinin önemini de değiştirdiğini açıklıyor. Ancak Armstrong, dinin hiçbir zaman insan mantığının çözmesi gereken sorulara yanıt vermekle mükellef olmadığına da dikkat çekiyor, bunun logos’un görevi olduğunu belirtiyor. Dinin görevinin “basit açıklamaları olmayan gerçeklerle birlikte yaratıcı, barışçıl ve hatta neşeli bir hayat yaşamamıza yardım etmek” olduğunu iddia ediyor. Dinin de kendiliğinden işe yaramayacağını vurguluyor. Dinin uygulamalı bir disiplin olduğunu, içgörülerinin soyut spekülasyonlardan değil “adanmış entelektüel girişimlerden” ve “bireyselliğin prizmasından kurtulmamızı sağlayacak merhamet ve şefkat dolu bir yaşam tarzından” elde edilebileceğini söylüyor.

“Sıklıkla bilim ile din arasındaki çatışma olarak gösterilen ateizm tartışmasıyla ilgilenen herkes için zorlayıcı, akıllı ve aydınlatıcı bir kitap.”

Elaine Pagels

“Tanrı Savunusu gibi bir kitabın zamanı gelmişti. Dinî görüşlerin ilgi çekici bir anlatısı olmanın yanı sıra saldırgan ateizm anlayışına da haddini bildiriyor.”

Ross Douthat, The New York Times Book Review

“Tanrı Savunusu Armstrong’un en özlü ve pratik kitabı. Neye değil, nasıl inandığımızı inceliyor; dine karşı ilgimizi nerede ve nasıl kaybettiğimizi ve tekrar elde etmek için neler yapabileceğimizi araştırıyor.”

Michael Brunton, Ode

“Armstrong hırslı bir yazar. Tanrı Savunusu, üniversitenin koca bir sömestrinin bir kitaba sıkıştırılmış hali; kapsamlı ve baş döndürücü entelektüel bir tarih anlatısı… Tanrı Savunusu’nu okurken zekâmın geliştiğini hissettim… İnsanı heyecanlandıran ve umut veren bir eser. Kitabı bitirdiğimde canlandım, durdum ve tekrar yıldızlara baktım.”

Susan Jane Gilman

“Armstrong bütün kitaplarıyla insanların büyük bir talebine yanıt veriyor: inancın, insanlığın en derin açlıklarına verilen bir yanıt olarak ciddiye alınması gerektiğine.”

The Economist

“Tanrı Savunusu, Tanrı’nın varlığını ispatlamaya çalışan bir kitap değil ancak dinin modern algısına yeni bir pencereden bakıyor… Bu kitap, okuyucusuna birçok fikir ve perspektif kazandırıyor.”

Winnipeg Free Press

“Armstrong’un argümanları son derece öngörülü çünkü dinsel dünyada yaşanan değişimleri net bir şekilde yansıtıyor.”

Lisa Miller, Newsweek

(Tanıtım Bülteninden)

--reklam--

Tanrı Savunusu Alıntıları - Sözleri

  • Nirvana "Gerçek", "Öteki Kıyı", "Huzur", "Ebedi", ve "Öte", idi.
  • Dinsel sıkıntı aynı zamanda gerçek sıkıntının bir ifadesi ve gerçek sıkıntıya bir itirazdır. Din baskı görmüş yaratığın iç çekişi, kalpsiz dünyanın kalbidir, tıpkı ruhsuz bir durumun ruhu olması gibi. Din halkın afyonudur.
  • Tanrı'nın ne olduğunu söylüyorsanız, Tanrı daha fazladır. Fikrin kendi yapısı ve bu tür tüm inşaları yapıbozuma uğratır...Tanrı'yı tasvir eden formül, Tanrı'yı tasvir edecek bir formül olmadığıdır.
  • Her şey parça parça, bütünlüğe elveda; Her şey esnek, her şey görece.
  • İdrak "hiç"ti, çünkü artık kendisi değildi ve hiçbir şeyle hiçbir ortak noktası yoktu... tuhaf bir gölge ve çöldü."
  • Sanat gibi din de hayatın bitmek bilmeyen ıstırabı ve adaletsizliği karşısında anlam inşa etme girişimidir.
  • din ilk başta insanların düşündüğü değil yaptığı bir şeydi. hakikati, pratik eylemle elde ediliyordu
  • din, bize zihnin ve yüreğin yeni kapasitelerini keşfetmeyi öğreten, pratiğe dayalı bir disiplindir
  • doğruluğuna ya da yanlışlığına hükmetmek için din öğretilerini dindar bir yaşam biçimine geçmeden, tepeden bir bakışla ölçüp biçmek faydasızdır. doğruluklarını ya da yanlışlıklarını ancak bu öğretileri ritüele ya da ahlaki eyleme döktüğünüzde keşfedersiniz. tüm beceriler gibi din de azim, sıkı çalışma ve disiplin gerektirir
  • bilimsel odaklı bilgimiz gerçeğe hakim olmaya, onu açıklamaya, aklın denetimine sokmaya çalışır ama bilinmeyenden keyif almak da insanlık deneyiminin bir parçasıdır
  • Teologlar bilim kriterini benimsemeye başladıkça Hristiyanlığın mitleri deneysel, rasyonel ve tarihsel açıdan doğrulanabilir şeyler gibi yorumlanmaya başladı ve onlara yabancı bir düşünce biçimine zorlandılar. Ritüel artık filozoflara ve bilim insanlarına bir anlam ifade etmiyordu, dinsel bilgi pratiğe dayalı olmaktan çok kuramsal olmuştu.
  • Herhangi bir mitin değerini ve doğruluğunu değerlendirmenin tek yolu ona uygun hareket etmekti.
  • Bugün bir bilimsel logos toplumunda yaşıyoruz ve mit itibarını kaybetti. Günlük dilde "mit" doğru olmayan şeydir. Ama geçmişte mit, başına buyruk hayal demek değildi; daha çok logos gibi, insanların kafa karıştırıcı dünyamızda yaratıcı bir yaşam sürmelerine yardımcı oluyordu ama farklı bir yolla. Mitler tanrılar hakkında hikayeler anlatıyor olabilirdi ama aslında logos'un faaliyet alanının dışındaki, insanın zor durumunun daha tarifi güç, şaşırtıcı ve trajik yönlerine odaklanmıştı.
  • Çoğu modernite öncesi kültürde düşünmenin, konuşmanın ve bilgi edinmenin kabul gören iki yöntemi vardı. Yunanlar buna mitos ve logos diyordu. Her ikisi de temel önemdeydi ve birinin diğerine üstünlüğü yoktu; birbirleriyle çatışmıyor, birbirlerini tamamlıyorlardı. Her birinin kendi yetkinlik sahası vardı ve ikisini bir araya getirmek akılsızca görülüyordu.
  • Sanat gibi din de hayatın bitmek bilmeyen ıstırabı ve adaletsizliği karşısında bir anlam inşa etme girişimidir.

--reklam--

Tanrı Savunusu İncelemesi - Şahsi Yorumlar

Karen Armstrong'u kendi ifadesi ile selâmlayayım önce; "Teoloji elbette sözün çok uzatıldığı bir disiplindir..." diyor Haklı ama, o da bilerek 'sözü uzatıp' koca bir eser ortaya koymuş, ta ki Tanrıyı tanıma (bilme) yolculuğuna çıkmak isteyen biri başına geleceklerden haberdar olsun diye.. 'Başına gelecekler' ifadesini bilerek kullandım çünkü;... İki bölümden oluşan kitapta, ilk bölümde insanlık tarihi kadar eski Tanrı kavramı Rönesans ve aydınlanma dönemine kadar irdeleniyor. İkinci bölüm inançların toplumlar üzerindeki baskısının göreceli olarak azaldığı, Tanrı'nın sanat ve estetik kaygısına konu edildiği, varlığı üzerinde yeni görüş ve tartışmaların ortaya çıktığı bir dönem olarak karşımıza çıkıyor. Ama kargaşa bitiyor mu? - Hayır. Ve din kavramının 'dincilik' fanatizmindeki yeni normuyla siyasetin sıradan bir argümanı haline geldiği bu günlere geliyoruz. Tüm bu süreç, okuru, din adına yazılan kanlı bir tarih ve bir sürü farklı yorumların baskısı ile başbaşa bırakması, onu inandıklarını sorgulamaya varacak bir eşikle sınayabilir, ki 'başına gelecekler'den kastettiğimiz budur. Tanrı, mağara dönemi neandertallerince hep bir 'kavram', ama semavi dinlere geçişle birlikte bilgi formuna dönüşüyor. Bilgi doğal olarak sorgulanıyor, kanıt istiyor, 'neden, nasıl, ne zaman, nerede..' gibi felsefi yorumlar, konuyu 'daha iyi etkileyenin daha kalabalık biriktirdiği' felsefe okullarında her dönemin kendi feylesoflarınca sonraki nesillere (bana göre de) sözün uzatıldığı sonu gelmez yeni yorumlar, ve (okur açısından) yeni sorunlarla önümüze taşınıyor.. Sorunlar ifadesini de bilerek kullandım: kitapta genelde eski Yunan felsefi görüşleri, İsevilik ve Musevilik görüşleri arasında rotasyona tabi tutulmuş bir inanç kalabalığı okuyorsunuz. Sorun şu ki, Tanrı sözlerinden çok sofist sözlerin öne çıktığı toplumlarda da, Tanrı sözünü yoruma kapatıp aklı inkâr eden toplumlarda da tüm enerji 'Tanrının varlığını' kanıtlamaya harcanmış görünüyor. Tanrı'yı anlatayım derken 'Tanrısızlığı' öğretmekten başlayan İbn-i Meymun'lardan, Tanrı'yı tüm yaratılmışlarda arayan İbn-i Sina'lara, Tanrı'yı Aristoteles rasyonalizminde biçimlendiren akılcılıktan, İmam Gazali, Mevlana Celaleddin Rumi sufist mistisizmine karmakarışık, iç içe geçmiş öğretiler.. Sonra rönesans Avrupa'sının 'her kafadan' yeni bir inanç yorumunun çıkıp siyasetleri biçimlendiren 'aydınlanma' dönemi, kiliselerin rolleri üzerinden yazılan yeni bir tarih... Nihayet yakınçağ.. ama malesef hâlâ 'Tanrı' üzerinde bitmeyen doktrinler.. Nihayet sekülerlik ve köktendincilik duvarları ardına sıkıştırılmış 'eyleme' hazır kitleler.. Birinin çıkıp 'rahat bırakın şu Tanrı'yı yahu' kendinize gelin demediği ıskalanmış koca koca yüzyıllar.. Tüm bunlar konuyu açıklamaktan çok, biraz da okuru 'sendeletebilecek' sorundur bana göre. Elbette sorunu kitapta bulmuyorum, sorun hâlâ 'halledilemeyen sorunsal'da; her biri bir öncekini inkâr eden ve kanlı bir tarih yazılmasına neden olan ve adına 'topluluk, cemaat, tarikat vs.' denilen türev oluşumların bitmeyen kavgasında. Kitap bu yönü ile de konuya farklı bir tarihsel bakış getiriyor. İnançların kültürler üzerindeki travmaları (haçlı seferleri, din adına katliamlar, örn. yok edilen Endülüs tarihi..) konuyu 'sorunsal' olarak adlandırmak için yeterli bir neden.. 'Başına gelecekler' ifadesine yeniden dönecek olursak tüm bu teolojik terminoloji bu güne kadar inandıkların (ya da sandıkların)la ilgili bir kaç taşı yerinden oynatma ihtimali üzerine tarafımdan sarf edilmiştir. (Yine de sözüm meclisten dışarı) :) Yalnız, nedenini bilmiyorum ama anlatılmamış (atlanmış) inançlar ki Teolojiye konu olmayı hak eden inançlardır, okurdan kaçırılmamalıydı!. Oysa kitapta böyle bir sorunsalı olmayan doğu felsefeleri 'şöyle' bir geçiliyor. Ve, insanlık tarihi kadar eski, mitleri tüm dinlerde ve kutsal kitaplarda izdüşüm örnekleriyle dolu kendi tarihinin tek Tanrılı tek dini olan, Türk kozmolojik varlığının dayanağı Gök Tanrı inancına kitaptaki Teolojik tarih sayfalarında hiç yer verilmiyor. "Belki de -bunu aşmış olmaları nedeniyle- Gök Tanrı inancında Tanrı varlığı hiç tartışılmadığından, inanç adına yazılmış kanlı bir tarih olmadığındandır kim bilir?" diye iyimser bir fikre kapılıp konuyu kendi içimde tartışmaya kapatıyorum. Yine de okur bu kitabı okuduktan sonra kesinlikle kazançlı çıkacaktır; dinler ve inançlarla ilgili yaşantımızı sürekli meşgul eden disiplin, yazarın da söylediği gibi artık sıkan, aşılması gereken, insanlığın geleceği ile ilgili tali unsurlar olarak kalmalı diye bir düşünceyi öne çıkarması açısından bakınca evet doyurucu yığınla bilgi var.. Peki felsefî teoloji tarihi ile ilgilenen okurları hariç tutacak olursak, 'sözü uzatılan' bir konudaki kitabı niye okur ki insan? (Yanlış anlaşılmasın, ben bunu sıkıcı bir ifade olarak görmem, o, yazarın konuya dair bir durum tespitiydi, tersine faydalı ve aydınlatıcı bulduğumu söylemeliyim.) Kimi, 'başına gelecekler'e meraktan olabilir, kimi, sen yürürken bir dostunun geçeceğin yola bıraktığı bir neden'den.. Ben ikinci şıkka tabiyim. Ama o 'dost' benim bu konuya ilgimin farkında, ki bu konu sohbetlerimize zaman zaman konu olabiliyor.. Düşünmüş sağolsun arkadaşını ve ayaklarının önüne sessizce bırakıvermiş sürprizi. Ayağım takılıp tökezlemedim yalnız :)) Başıma bir şey gelmedi yani şükür :) Tam tersi aydınlandım diyeceğim, bu kez de onun arada söylediği "tam aydınlanıcam beni bir gülme alıyor" esprisini hatırlıyorum :) Sevgili dostum Tubiornattubi teoloji tarihini tüm yönleriyle anlatan daha net bir kitap olamazdı. Sayende öğrenip aydınlanıyoruz işte Çok teşekkür ederim.. :) (merih)

Evet, Karen Armstrong'un okuduğum ilk kitabı. Kitap din, felsefe ve bilimin uzun bir tarihini bizlere sunuyor. Daha doğrusu özet şeklinde bu üç disiplini karşılaştırıyor. Modern zamanımızda dinin önemini yitirmesini ve bilimciliğin yükselişini konu alıyor. Öneririm. (Burak Çiçek)

--reklam--

Tanrı Savunusu PDF indirme linki var mı?

--reklam--

Karen Armstrong - Tanrı Savunusu kitabı için internette en çok yapılan aramalardan birisi de Tanrı Savunusu PDF linkidir. İnternette ücretli olarak satılan çoğu kitabın PDFleri bulunmaktadır. Ancak bu PDF'leri yasal olmayan yollarla indirmek ve kullanmak hem yasalara hem de ahlaka aykırıdır. Yayın evlerinin sitesinden PDF satılıyorsa indirebilirsiniz.

Kitabın Yazarı Karen Armstrong Kimdir?

Katolik bir rahibe olarak yedi yıl geçirdikten sonra 1969'da ayrıldı ve Oxford Üniversitesi'nden edebiyat lisans diploması alıp Londra Üniversitesi'nde modern edebiyat dersleri vermeye başladı. Aynı zamanda bir kamu kız lisesinin de İngilizce bölüm başkanlığını yaptı. 1982'de serbest yazarlığa ve görsel yayıncılığa başladı ve 1983'te ortadoğuda St. Paul'ün eserleri ve hayatını konu alan altı bölümlük bir belgesel dizisi çekiminde görev aldı. Diğer televizyon çalışmaları Varieties of Religious Experience (Dini Tecrübenin Türleri, 1984) ve Tongues of Fire (Ateşten Diller, 1985) gibi yapıtları içermektedir ki ikinci yapıt dini ve şiirsel ifade ile ilgili aynı isimli bir antoloji oluşturması ile sonuçlanmıştır. 1988'de (ve 1991, 2001 sonraki baskılar) yayınladığı Holy War (Kutsal Çatışma) adlı eseri batıda sert eleştirilere hedef olmasına yol açmıştır.

--reklam--

Karen Armstrong Kitapları - Eserleri

  • Tanrı'nın Tarihi
  • Mitlerin Kısa Tarihi
  • Hz. Muhammed: Bir Batılının Gözünden Son Peygamber'in Hayatı
  • Tanrı Adına Savaş
  • İncil
  • Tanrı Savunusu
  • Hz. Muhammed
  • Büyük Dönüşüm
  • İslam
  • Buda
  • Kan Tarlaları
  • Kudüs Kutsal Şehir
  • Kudüs’ün Tarihi

--reklam--

Karen Armstrong Alıntıları - Sözleri

  • Kederler içindeki Orpheus,karısının kaybı yüzünden ömrü boyunca yaş tutmuş ve şiddet dolu,korkunç bir ölümle yüzleşmişti:Tekrar evlenmeyi reddederek Trakya kadınlarını öyle öfkelendirmişti ki kadınlar elleriyle onu parçalara ayırmışlardı. (Büyük Dönüşüm)
  • Buda yüzünde canlı bir gülümsemeyle, insan zihnini ormanda dolaşan bir maymuna benzetiyordu: 'Bir dalı kavrıyor, sonra onu bırakıp bir diğerine yöneliyor.' (Buda)
  • Herhangi bir mitin değerini ve doğruluğunu değerlendirmenin tek yolu ona uygun hareket etmekti. (Tanrı Savunusu)
  • Yahweh İsraillilere birbirlerine karşı nazik olmayı öğütlemiş olabilirdi ama yabancılara merhamet göstermemeleri gerekiyordu. (Büyük Dönüşüm)
  • "Hakikatın peşinde olan kişi, hiçbir bilimden kaçınmamalı, hiçbir kitabı küçümsememeli, tek bir inanca da daha fanatik biçimde bağlanmamalı." (Tanrı'nın Tarihi)
  • Kendi yüreğinize baktığınızda, neyin doğru olduğunu bildiğinizi göreceksiniz. (Buda)
  • “Allah’ım bana değiştiremeyeceğim şeyleri kabullenmek için kuvvet , degiştirebileceğim şeyler için cesaret ve bu ikisini birbirinden ayırmak için akıl ver.” (İslam)
  • Kur'an, Medine'deki Müslümanları cihada hazırlama­ ya başladı. Savaş ve kan kaçınılmazdı ama cihat kelimesinin temeli, aslında "kutsal savaş"tan fazlasını ifade etmektedir. Fiziksel, ahlaki, ruhsal ve entelektüel bir çaba anlamına gel­mektedir. Eğer Müslümanlar amaçlarını gerçekleştirmek için öncelikle savaş ve şiddeti kullanmayı düşünselerdi, silahlı ça­tışmaları ifade edebilecek çok farklı Arapça kelimeler de vardı; harb (savaş), sıra ' (çatışma), me 'rake (meydan savaşı) veya kital (öldürme) gibi. Ama bunun yerine daha belirsiz, geniş anlamlar ifade eden bir kelime seçmiştir. Öte yandan, cihat, İslam'ın beş şartından biri değildir ve Batı'da yaygın olan gö­rüşe rağmen, dinin merkezinde yer almamaktadır. Ama Müs­lümanlar yoksul ve zayıfın sömürülmediği saygın ve adil bir toplum yaratabilmek için her alanda - ahlaki, ruhsal ve politik - mücadele etmeye hazır olmalıydılar. Bazen savaşmak kaçı­nılmaz olabilirdi ama bu, cihadın bütününün sadece bir par­çasıydı. Hz. Muhammed'in bir meydan savaşından dönerken şöyle dediği bilinir: "Küçük cihattan daha büyük cihada dönü­yoruz." Çünkü kişinin kendi içindeki ve günlük hayatın tüm detaylarındaki kötülüğü yenmesi çok daha zor ve esastı. (Hz. Muhammed: Bir Batılının Gözünden Son Peygamber'in Hayatı)
  • İnancın bilgiye, bilime ve kesinliğe gereksinimi yoktur. (Tanrı'nın Tarihi)
  • Granada'nın işgaliyle tamamlanan İspanya'nın birleşmesi, etnik temizlikle başarıldı, Müslümanlar ve Yahudiler yurtlarını kaybettiler (Tanrı Adına Savaş)
  • Eski Müslüman toprağı Endülüs'ün İspanyollar tarafından alınması reconquista, İberya Yahudileri için bir felaketti. İslami devlette, Yahudilik, Hıristiyanlık ve İslam üç yüz yıl boyunca göreli bir ahenkle beraber yaşayabilmişlerdi. (Tanrı Adına Savaş)
  • Demeter kızına kavuşunca,dünya yine çiçeklere büründü fakat kış aylarında kızı yeraltına inince yeryüzü de ölüyordu. (Büyük Dönüşüm)
  • Dionysos ilk asmayı Attikalı çiftçi İkarus'a vermiş ve üzümleri nasıl hasat edeceğini göstermişti.Çiftçinin arkadaşları şarabın tadına bakınca alkol doğrudan beyinlerine ulaşmış ve hepsi sarhoşlukla yere kapaklanmıştı.Daha önce hiç sarhoş olmadıkları için,köylüler İkarus'un onları öldürdüğünü sanmışlardı.Onu sopalarla ölümüne dövmüşler ve İkarus'un kanı şaraba bulaşmıştı.Trajik bir son olarak,çiftçinin kızı Erigone babasının kırıklar içindeki cesedini bulunca kendini asmıştı. (Büyük Dönüşüm)
  • Göreceğimiz gibi, en yaygın duygular, uç durumlarda, sert şekilde patlak veren acizlik ve yok olma korkusudur. (Tanrı Adına Savaş)
  • Mitoslarda Ana Tanrıça kurtarıcı değil, ölüm ve kederin sebebidir. (Mitlerin Kısa Tarihi)
  • Bir hayvan ayın eşliğinde tanrılara verildiğinde onun ruhu yok olmaz,evcil hayvanı temsil eden Geush Urvan'a (Boğa'nın Ruhu) dönerdi.Aryanların sığırlarıyla bağları çok sıkıydı.Bu şekilde kutsanmamış bir hayvanın etini yemek günahtı çünkü saygısızca öldürme fiili onu sonsuza dek mahveder ve dolayısıyla tüm yaratıkları akraba kılan kutsal yaşamı kirletirdi. (Büyük Dönüşüm)
  • Eğer bugün Müslüman kadınlar kendilerine sunduğumuz özgürlükleri reddediyor gibi görü­nüyorlarsa, bunun nedeni sapıklık değil, Batılıların kadınlar ve cinsiyetler arasındaki ilişki hakkındaki görüşünün bozul­muş olmasıdır. Eşitlik ve özgürlükten söz ediyoruz ama aynı zamanda reklamlarda, pornografide ve eğlence ortamlarında kadınları sömürüyor ve aşağılıyoruz; hem de Müslümanların son derece tuhaf ve sapıkça bulduğu bir şekilde. (Hz. Muhammed: Bir Batılının Gözünden Son Peygamber'in Hayatı)
  • "Tanrı'yı gizem olarak görmek yerine, filozoflar onun aklın kendisi olduğuna inanmaktaydılar." (Tanrı'nın Tarihi)
  • Kendi kendinizin adası, kendi kendinizin sığınağı olmalısınız ve bunları başka birinde aramamalısınız. (Buda)
  • Benliğini seven bir kişi diğerlerinin benliğine de zarar vermemeli. (Buda)