Kitap Künyesi

Yazar: Server Tanilli

Yayın Evi: Adam Yayınları

İSBN: 9789754185041

Sayfa Sayısı: 563

--reklam--

Yüzyılların Gerçeği ve Mirası I Ne Anlatıyor? Konusu, Ana Fikri, Özeti

İlkçağ, insanlığın sınıfsız toplumdan sınıflı toplum dönemine geçtikten sonraki ilk ve en uzun çağı. Binlerce yılı kapsıyor. Aslında, dayanılmaz acılarla dolu bir çağ; sınıflı toplumların en korkunç biçimi, 'kölelik' var çünkü. Henüz bütün insanların insan olarak da tanınmadığı yüzyıllar. Ama insanoğlu, yazı da içinde olmak üzere, edebiyattan sanata, bilimden felsefeye değin, aklın ve beğeninin ilk büyük fetihlerini de bu çağda yapmış; önlerinde bugün de hayranlık duyup saygıyla eğildiğimiz fetihler bunlar.

Bu bakımdan, insanlığın onuru bir çağ bu.

Aydınlık, Mısır'dan Batı Asya'ya, Hindistan'dan Çin'e uzanan bir coğrafyada, Doğu'dan gelmiş önce: Tarımı örgütleyip yetkinleştiren, gemi tekniğini ve deniz taşımacılığını bulan, alfabeyi, aritmetikle geometriyi yaratan, astronomide ve tıpta ilk adımları atan doğulular oldu. Bu mirasa eski Yunan'ınki ekleniyor. 'Doğu despotizmi'ne karşı 'demokratik yönetim'in ilk uygulayıcıları, felsefenin, düşünce ve tartışma özgürlüğünün yaratıcıları Yunanlılar gerçekten. Eski Roma, siyaset ve hukuk yeteneğiyle kendini belli ediyor; bir de, dev bir kültür birikimini geleceğe taşımakla.

İlkçağ önemli.

Öylesine önemli ki, onu görmeden ve tanımadan öteki çağları anlamak bütünüyle olanaksız.

Bu kitap, onun öyküsü işte...

--reklam--

Yüzyılların Gerçeği ve Mirası I Alıntıları - Sözleri

  • Tarihi yapan cihangir komutanlar değil, üretim araçları mülkiyetinden doğan sınıflar mücadelesidir.
  • Ne var ki, Miletos Okulu'nun materyalist ilkelerinin parlak gelişimi, yenilmiş ve iktidardan uzaklaştırılmış soyluların muhalefetiyle karşılaştı. Bu muhalefet, idealist (düşünceci) felsefede buluyordu anlatımını; gitgide yükselen halk hareketine ve demokratik rejime karşı çıkan gerici soyluların gizli derneklerinde doğmuştu bu felsefe. M.Ö. 6. yüzyılın ikinci yarısında yaşayan Pythagoras, bu idealist felsefenin babasıdır. Samos Adası'nda, tiran Polykrates'i iktidara getiren halk hareketinin zaferinden sonra oradan kaçan Pythagoras, İtalya'nın güneyindeki bir koloni olan Kroton soylularının yanına sığındı. Ancak, Kroton'da da halk başkaldırıp aristokratik rejimin yerine köleci demokrasiyi geçirince, Pythagoras, çömezleri ve kendini izleyenlerle gizli bir dernek kurdu. Bütün Yunan dünyasına yayılan bu derneğin amacı, demokrasiye karşı amansız mücadele etmekti aslında. Pythagoras'ın hiçbir eseri bize kadar ulaşamadı. Matematiğin gelişmesindeki hizmetleri tartışılmaz. Ancak kendisi ve özellikle kendisinden sonra gelen izleyicileri, Pythagorasçılar, idealist bir dünya görüşüne inandılar. Her şeyin ölçülebilir ve rakamla dile getirilebilir olduğu tezinden hareket ederek, "sayıya evrenin tanrısal özü olarak baktılar. Birlik, iki, üç, yedi, on onlara göre dünyaya ahenk veren gizemli ve doğaüstü güçlerdi. Pythagorasçılar öğretilerini ancak aristokratların anlayabileceğine ve bu sınıfın halk kitlesi üzerinde egemenliğini sürdürmesine yardım etmeleri gerektiğine inanıyorlardı. Materyalist ve idealist görüşler arasındaki bu mücadele, M.Ö. 6. yüzyılın sonlarıyla 5. yüzyılın başlarında yaşamış olan bir dâhinin, Efesli Herakleitos'un felsefe sisteminde de yankısını bulur.
  • Sınıflar belirlendikçe, özgür insanlar arasındaki sosyal eşitsizlik de belirleniyordu gitgide ve onun sonucu olarak bir hiyerarşi çıkıyor ortaya; özgür halk -daha sonraları "kast"lara dönüşecek olan "varna"lara bölünüyor. Bunların başında, kabilenin doğuştan soylularını oluşturan "brahmanlar"la "kşatriya"lar geliyor, birinciler rahipler zümresini, ikinciler de asker soyluları temsil ediyor. Toplumun özgür üyelerinin büyük çoğunluğu, "vaisya"lar. Toplulukta hiçbir şeyi olmayan ve kabilenin kararlarına katılmadıkları gibi, dinsel törenlere de katılmayan özgür yabancılar, varnaların sonuncu zümresini oluşturuyor: "Çudra"lar. Bir varnaya bağlılık doğuştan olduğundan, genellikle, bir varnadan ötekine geçmek mümkün değildi; birbirinden farklı varna'dan olanlar arasında evlilik de yasaktı aslında. Varnaların kanun karşısındaki hakları da aynı değildi; aşağı varnalardan olanların işledikleri suçlar, yukarıdakilerin işledikleri suçlara oranla daha sert biçimde cezalandırılırdı.
  • Olympos Dağı'nda oturduklarına inanılan bu tanrılar, yerdeki basileuslar gibi, "ilahi bir klan"ın üyeleriydiler ve evrenin öğelerini aralarında paylaşmışlardı; dünya ise ortak mülkleri olarak kalıyordu. Başta gelen tanrılar üç kardeşti: "Gök gürültülü, bulutları toplayan Zeus"; denizlerin sahibi Poseidon ve yeraltı dünyasının sahibi Hades. Arkadan, Zeus'un çocukları olan daha küçük tanrılar kuşağı geliyor: Zeus'la Hera'nın oğlu Hephaistos, ateşin, demir ocağının tanrısı ve maden sanatlarının koruyucusu oldu. Işıklar saçan arabasının üstünde bütün göğü kateden Güneş tanrısı Apollon ile, ormanlara ve vahşi hayvanlara egemen ve yorulmak bilmez avcı Ay tanrıçası Artemis, Zeus'la tanrıça Leto'nun çocuklarıydılar. Zeus'la Maia adlı periden olma Hermes, ebedi gezgin, Zeus'un habercisi, hacıların patronu ve Hades'te ölülerin ruhlarının yol göstericisi oldu. Savaş tanrısı Ares, tanrısal zekâyı temsil eden ve kentlerin koruyucusu Athena ve Zeus'la Dione'nin kızı, aşk ve güzellik tanrıçası Afrodite, yaramaz ve dikkafalı oğlu Eros'la Olymposlulara dahildiler. Grekler, bu tanrılardan çoğunu Hellen öncesi halkların inançlarından almışlardı. Örneğin, hayvanlara hükmeden Artemis ile, bazı mitoslara göre denizlerin köpüğünden doğan ve Ozellikle Kıbrıs ve Kythera adalarında kendisine tapılan "altin Saçlı Afrodite", Girit'in ve Doğu'nun derin etkilerini taşırlar. Oteki tanrıları ise Grekler, doğrudan doğruya kendileri icat etti ler. Halk ozanları da onlara, yakınlarında bulundukları soyluların zevk ve anlayışlarına göre bir biçim verdiler. O yüzdendir ki, Olymposlu tanrılar, yalnızca insanbiçimli olmakla kalmaz, aynı zamanda "aristokratik" tavırlarıyla da ayrılırlar.
  • Miletos Okulu'na bağlı (Thales'in) öğrenci ve izleyicileri, onun bilimsel ve felsefi öğretisini geliştirip derinleştirdiler. Anaksimenes'e göre, canlı olduğu gibi ölü doğada "hava"dan oluşmuştu. Havanın yoğunlaşması, katı ve sıvı cisimleri doğurmuştu; oysa ateş, bu yoğunluğun azalması sonucu ortaya çıkmıştır. Anaksimandros, "sonsuz" terimiyle anlattığı maddenin dünyanın temeli olduğunu söylüyordu. Canlı varlıkları doğuran buydu ona göre. "İnsan, öteki hayvanlardan geliyor," derken de belli bir ölçüde, Darwin'in evrimci öğretisini haber veriyordu daha o zamandan.
  • Avrupa’da «Europoid» ırkı görüyoruz. «Kro-Manyon» da deniyor buna; Fransa’nın güneyinde bu adı taşıyan bir mağarada bulunduğu için bu adı almış. Bu tipin kalıntılarına başka yerlerde de rastlanmıştır. Kro-Manyon insan, uzun boylu, geniş yüzlü, kartal burunlu, çıkık çeneliydi. Sonra, Afrika’da Güney Sahra’da ve Güney Avrupa’da, bugünkü «Negroid» ırka çok yaklaşan insan iskeletleri bulundu. Bu negroidler, belli bir dönemde Doğu Avrupa’da da yaşamışlar. Son olarak, Çin’de ve Sibirya’da, «Mongoloid» tipe giren insan kalıntıları bulundu.
  • Sümerlerle ilgili en büyük araştırmacılardan biri, Samuel Noah Kramer’in, 1959 yılında yayınladığı bir kitabın adı pek ilginçtir: «Tarih, Sümer’de Başlıyor». Kuşkusuz tarih, Sümerlerden önce, çok önce başlamıştı; ama uygarlığın Sümerlerle başladığı kesindir. Kramer, bunu kanıtlarıyla sergiler önümüze. Onlara, daha sonra Babil’in katkısı eklendi ve Sümer-Babil uygarlığından, Batı uygarlığına, giderek insanlığa büyük bir miras kaldı.
  • Firavun da, eski Mısır dilinde «büyük ev» anlamına geliyor. Firavunun yetkileri mutlaktı: Yüksek görevlileri seçiyor, nom başlarını değiştiriyor, vergi koyup kaldırıyor, başka ülkelere asker gönderiyordu, vb; uyruklarının mallarına el koymak ve muhakemesiz ölüme mahkûm etmek de yetkileri arasındaydı. Saygınlığını güçlendirmek için tanrılaştırılmış ve «büyük tanrı» ilân edilmişti. Kişiliğini çok gösterişli bir kült çevrelerdi ve ayakkabısını öpmek büyük bir onurdu. Mısırlı sanatçılar, tanrılar arasında, onlara eşit bir varlık olarak gösterirler onu.
  • Çin, İlk Çağ’ın en büyük uygarlık merkezlerinden biri oldu. Yarattığı kültür değerleri, yalnız İlk Çağ’la sınırlı kalmadı; ondan sonraki yüzyıllarda da, aynı topraklar üzerinde varlıklarını sürdürdü. Ve çevresindeki Asya toplumlarını derinden etkiledi. YAZI Pratik zorunluluklar, yazının ortaya çıkışını hızlandırırken, bilimlerin gelişmesini de desteklemiştir. Çin yazısı, İlk Çağ’da, pek eski tarihlere çıkıyor. İsa’dan önce II. bin yıllarında kemikler üzerine yazılmış metinlerde, bilginler, 2000 hiyeroglif saydılar: Yazının pek erken ortaya çıkışını gösterir bunlar. Çin hiyeroglif sisteminin gelişmesi. Mısır’dakine benzetilebilir. İlkel resimli çizgiler, sonradan kelimelerin karşılığı olarak saklandılar: «Erkek», «çocuk», «kadın», «ağaç», «yüksek»; «alçak» gibi hiyeroglifler böyledir. Bu yalın hiyerogliflerin bir araya getirilmesinden başka kavramlar oluştu. Örneğin, «ağaç»la ilgili iki hiyeroglif «orman»ı anlatır oldu. Çinliler, sonraki yüzyıllarda daha da geliştirdiler bu yazıyı. İlk merkezî imparatorluk olan Ts’in devrinde yazı birleştirildi: Han’lar devrinde de, aşağı yukarı bugünkü biçimini aldı yazı. Yeni maddelerin, ipekle kâğıdın sayesinde oldu bu. Eskiden tahta parçaları üzerinde yazılıyordu. Çinliler, bugün bile yukardan aşağıya yazıyorlarsa, eskiden daracık tahta parçalarına yaz, yazmış olmalarından ileri geliyor bu. TEKNİK VE BİLİM Tarımda takvimin saptanabilmesi, astronomik gözlemleri gerektiriyordu: İlk Çağ’ın Çinlileri, bu alanda pek ileri gittiler. Böylece, Hipparkos’tan 200 yıl önce, Çin bilginleri, gündüz ve gecelere bakarak, yer yuvarlağının Güneş çevresinde bir elips çizdiği gerçeğini buldular. Ts’in hanedanı zamanında, dünyanın ilk güneş takvimleri yapıldı. Ancak, uygulamada kullanılmadı; çünkü Çinliler ay takvimine başvuruyorlardı. Eski Çin’de, Güneş tutulmalarının düzeni biliniyordu. Kompas’ı bulma onuru da Çinlilerindir. Pek sağlam bir matematik kavramı vardı onlarda; özellikle, köklerle küp kökleri biliyorlardı. O devrin tarım tekniği hakkında pek ilginç bilgiler veren agronomi eserleri günümüze kadar ulaşabilmiş durumda; toprağı ekme ve verimini arttırmanın yanısıra, çeşitli bitkiler üstüne bilgiler ve çiftçilere öğütler veriyor bu kitaplar. Dokuma, tunç, demir, fildişi ve ince taştan eşya, mürekkep yapımı konusunda Çin zanaatçılarının örneği pek azdır o çağda. FELSEFE VE DİN Sosyal rejimin eksiklikleri, savaşlar, Şeu’lar devrinin sonlarında sınıf mücadelelerinin keskinleşmesi, Çin’in ideolojisi üzerine damgasını basan felsefe ve din sistemleri ortaya çıkardı. Doğuştan soyluların çıkarlarını Konfüçyüs’ün öğretisi yansıttı. Eski Çin’in bu büyük düşünürü, İsa’dan önce 550 yılına doğru doğdu ve 480 yılına doğru da öldü. Konfüçyüs, politika ile ahlâkın içiçe girdiği, düşünceci dünya görüşüne dayanan bir öğreti kurdu. Bu öğretinin büyük bir bölümü, onun çömezlerince tutulmuş Felsefi Konuşmalar’ında yer almaktadır. «İnsanlıkça bir ilkeden yola çıkan Konfüçyüs, en yaşlıya saygı ve hangi durumda olurlarsa olsunlar, insanların topluma karşı mutlaka görevlerini yerine getirmeleri gereği üzerine kurulu bir sistem geliştirdi: «Baba baba olmalı, oğul oğul, hükümdar da hükümdar» diyordu; bir yönetici, görevine lâyık olmayan bir davranışta bulunmuşsa, onun devrilmesine müsaade ediliyordu. Öyle de olsa, yerleşik düzene ve yukarılarda olanlara, yani egemen sınıflara boyun eğmeye götürüyordu bu öğreti. Konfüçyüsçü ahlâkın, atalar kültü ile sıkı sıkıya bağlanışı, bu öğretiye dinsel bir nitelik vermekte de gecikmedi. İsa’dan önce VI. yüzyılda yaşayan Lao-tseu’nun Tao tö King adlı eseri ise, ataerkil köylülüğün ve küçük mülk sahiplerinin özlemlerine yanıt veriyordu. Bu kitap, Taoizm öğretisinin ilkelerini içine alıyor. Yaratıcı bir tanrıyı yadsımak gibi materyalist bir dünya görüşünü ve -kendiliğinden- diyalektik bir anlayışı içerse de, eskiye, insanların mutlu bir yaşam sürdürdükleri bir altın çağa dönüşü öğütler. Yaşadığı zamandaki rejimi, «rüşvet ve vergilerle halka açlık çektiren» bir rejimi acı biçimde eleştiren bu eser, «insanların para biriktirmek için azgınlaşmadığı» düşsel devirlere dönüşün düşünü görür. Yeni soyluların ve tacirlerin çıkarlarını, hukukçu danışmanlar okulu savundu; bunların arasında, Ts’in devrinin birçok devlet adamı da bulunuyor. BÛ okulun şefleri, Şang Yang, Han Fei-steu ve ötekiler, tam anlamıyla merkezîleştirilmiş, birleşik bir devletin yaratılmasını savunuyorlardı. Konfüçyüscülerle bunlar arasındaki mücadele, çok sert görünümler aldı bazı bazı. Konfüçyüscüler, Şi Huang-ti’nin iktidarına karşı savaştılar ve -İsa’dan önce 213 yılında- çoğu zulüm, işkence gördü bu yüzden ve kitapları yakıldı. Şi Huand-ti’den zulüm gören ve Lieu-Pang’ın hakaretine uğrayan Konfüçyüscü bilginler, imparator Wou-Ti’nin çevresinde toplandılar. Daha önce kaldırılmış bulunan danışmanlar kurulundaki görevlerini yeniden elde ettiler. Bundan böyle işe alınmaları sınavla oldu. Büyük önem taşıyan mandarenler zümresi böyle doğdu. İsa’dan sonra I. yüzyılda, maddeci bir dünya görüşünü savunan ve ruhun ölümsüzlüğünü yadsıyan bir büyük filozof yaşadı Çin’de:Wan Tch’ong. EDEBİYAT VE SANAT Günümüze değin ulaşmış çoğu edebî eserler, tazeliklerini hep korudular. İsa’dan önce IV. yüzyılın’ sonu ile III. yüzyılın başları, Çin’in, aynı zamanda üstün bir devlet adamı olan, en büyük şairinin yaşadığı devirdir. K’iu-Yuan’dır bu şairin adı. Ts’in’in, hegemonya için başvurduğu barbar ve zalim yöntemlerin amansız düşmanıydı; ülkenin birliğini kendiliğinden kazanması görüşünü savunuyordu. İki kez sürgüne mal oldu bu ona! Sonunda umutsuzluğa kapılıp, kendini bir ırmağa atarak canına kıydı. Kin ve adaletsizlikle dolu bir devirde, insanların yazgılarına acıma, ülkesi için de güzel düşüncelerle doludur şiirleri. Halk şiirinin gelenekleriyle kendi sanatı arasındaki derin ilişkiyi gören bu büyük senyör, bu soylu kişi, halk güçlerine karşı büyük güven ve yakınlık duydu. Acı olaylar ve derin bir hüzün ile dolu genellemeleri, yine de iyimser bir hava taşırlar. Çinliler, en önemli bayramlarından birinde onu anarlar. Bunun gibi, Sseu Ma-ts’ien ile tarihçi Pan-Ku’nun nesri, binlerce yıl, vazgeçilmez örnekler oldular. Onların eserleri, millî efsaneleri, sayısız atasözlerini, özdeyişleri ve halk türkülerini içine alıyor. Çin’in büyük adamlarının resmî biyografileri, anlattıkları olayların renkliliğinin yanısıra, belgesel bir nitelik de taşıyorlar. Öğretici bir amaçla okundular bu bakımdan. Görsel sanatlarda, Çinli ustalar şaheserler yarattılar. Günümüze pek az ulaşabilmiş mezar kabartmaları, heykeller ve anıtlar, büyük bir yeteneği ortaya koyuyorlar. Müzik, eski Çinlilerin yaşamında büyük bir rol oynadı. Çeşitli çalgıların eşlik ettiği danslar, büyük bir halk çoğunluğunu eğlendiriyordu. Özetle, Çin uygarlığının Asya halkları için oynadığı rol, eski Yunan’ın Avrupa halkları için oynadığı role benzetilebilir. Çin’in tekniği, sanatı, edebiyatı ve felsefesi, Japonya’ya, Kore’ye, Viet-Nam’a, Mongolistan’a örnek oldu sürekli. Doğu Asya’nın diplomatik ilişkilerinde olduğu gibi, bilimsel ve edebî eserlerinde de, uzun yüzyıllar, Çin yazısı kullanıldı durdu.
  • Bilim, Etrüsk sorununu çözemedi henüz. Bu halkın adı bile iyice saptanabilmiş değil: Yunanlılar, «Tyrhennes» derlerdi onlara, Mısırlılar «Tursch», Romalılar «Tusci»; Etrüskler ise «Raseni» diye adlandırırlarmış kendilerini. Binlerce Etrüsk yazıtı bulunduğu halde, dillerini de sökebilmiş değiliz. Ama İtalyot denen halklardan olmadıkları bir gerçek.
  • Halk Meclisi (comice), Roma’da pek eskilere çıkan bir kurumdu: Roma topluluğunu oluşturan «halk», bu mecliste toplanıyordu. Bu meclis, eski bir örfe göre, boylara (comices curiates) bölünmüştü. Krallar, işte bu boy meclislerinden yetkilerini ve buyurma, haklarını (imperium) alırlardı; her otuz boyun bir oy hakkı vardı; savaş ve barış ilânı, kanunların kabulü, yeni genslerin topluluğa alınması vb. kararı verilirdi toplantıda. Yalnız patriciler ve onların kliensleri katılırlardı oylamaya; «atasız plebler»in ise oy hakları yoktu.
  • Spartaküs, Trakya kökenliydi. Daha önce orduda, -belki de- Mitridat’ın birliklerinde savaşmış, sonra esir düşüp köle olarak satılmıştı. Tarihçinin dediğine bakılırsa, «bedensel gücü ve olağanüstü cesaretine, ihtiyatlılık ve yumuşaklık da eklenmişti» ve «bir barbar olmaktan çok bir Yunanlı denmeye lâyıktı». Yanındaki öteki iki şef, Oenomaos ile Crixus da, Küçük Asya’da savaşçı Galatlardan geliyorlardı ve Sylla’ya karşı mücadelesinde Mitridat’ın ordusunda savaşmış kişilerdi onlar da.
  • Hiç kuşkusuz Sezar. Gerçekten, dört dörtlük bir devlet adamıydı o. Olağanüstü bir hatip, politikada uzağı gören ve cesur bir kişi, yetenekli bir yazar, parlak bir toplum adamı, kalabalıkların gerçekten taptığı bir insandı. Her türlü ahlâkî ilkeden kopmuş, içinden çıktığı halde aristokrasiden, şefi olduğu halde demokrasiden, başrahiplik yaptığı halde dinden nefret ediyordu. Böylece, her şeyden sıyrılmış ve azade, sınırsız bir tutkunun beslediği düşlerini ve plânlarını gerçekleştirebilirdi. Üçlü yönetimdeki yoldaşlarıyla boy ölçüşebilmek için bir şey eksikti yalnız: Onlarınki kadar serveti ve onlarınki kadar zaferi yoktu!
  • Tiberius’un ölüm haberi coşkunlukla karşılandı. Halk, gömülmesini bile istemeyip, Tiber ırmağına atılmasını istiyordu cesedinin. Buna karşılık, Germanicus’un oğlu Caius’un iktidara gelişini büyük coşkunlukla karşılandı. Halk, sağlık ve afiyeti için kurbanlar kesiyordu her gün, «Güneş» diyorlardı ona; askerler ise -asker ayakkabısı (kaliga) dan gelen- Kaligula adını takmışlardı. Seferde doğduğunu, askere yakınlığını belirtmek istiyorlardı böylece.
  • Mısır hastalığı, Kaligula’da, hem de en kışkırtıcı biçimde ortaya çıkmakta gecikmedi. Tiberius zamanında yasaklanan Isis kültü yeniden serbest bırakıldı. Bugün de Saint Pierre Kilisesinin önünde dikili bulunan taş, Mısır’dan özel bir gemiyle getirilip dikildi.Mısır firavunları gibi, Kaligula da, kızkardeşiyle evlenmeye hazırlanıyordu ve vakitsiz ölünce de tutup tanrısallaştırdı onu. Sezar gibi kendini tanrılar katına çıkarmaya kalktı; Jüpiter görünümünde dolaşmaya başladı. Aslında anlatılır gibi değil çılgınlıkları: Çok sevdiği atı için özel ve pek lüks bir saray yaptırdı; konsül seçtirmeyi tasarladığı da söylenir bu atı. Paha biçilmez değerde incileri sirkede erittirip içermiş ve davetlilerin önüne altından ekmek ve yemek koydurtur yedirirmiş. Bunlar, tarihçi Sueton’un anlattıklarının bir bölümü! Doğu’yu örnek alan görkemli bir saray yaşamı, büyük paralar gerektiriyordu: hükümet ise, önüne gelene vergi koyarak, hatta zenginlerden zorla alarak, bunu utanmadan sağlıyordu ona.

--reklam--

Yüzyılların Gerçeği ve Mirası I İncelemesi - Şahsi Yorumlar

Oku ve Hediye et: Hoca’nın Uygarlık Tarihi’nden sonra başladığım seri. İlk iki cildi olan, İlkçağ ve Ortaçağ’ı anlattığı kitaplarını okudum. İleriki zamanlarda diğer ciltleri de okuyacağım ama muhtemelen hiçbiri kitaplığımda kalıcı yer edinemeyecek. Çünkü; her şeyden önce ortalama bir tarih okuyucusu çalışmanın kaynakçasına en azından bir göz gezdirir ve araştırmanın derinliği, güvenilirliği ve ciddiliği hakkında bir fikir edinerek okumaya başlar. Bunu hocanın bu kitaplarına uygulayınca hayal kırıklığına uğruyorsunuz. Çalıştığı kaynaklar böyle bir eser için o kadar az ki okuduğunuz şey tarih olmaktan çıkıp tarihçinin yorumuna dönüşüyor. Hoca kendinden önceki çalışmaları kullanmak yerine salt kendi bilgi birikimine başvurmuş. Üstüne bir de materyalist yöntemle ilerlemesi öznelliğin dozunu büsbütün arttırmış. Elbette materyalist tarih yöntemiyle yapılan çalışmalarda tarihçinin yaklaşımı, bakışı hatta yorumu önemlidir ama bu da ciddi bir kaynak kullanımının neticesinde ortaya koyulursa bir anlamı olur. Bu yöntemle yapılan ciddi çalışmaları takip edenler, mesela Chris Harman’ın Halkların Dünya Tarihi çalışmasını okuyanlar ne demek istediğimi anlayacaktır. Sonuç olarak materyalist olsun olmasın bu kapsamda yapılan birçok güzel çalışmanın arasında kaybolup gitmesi işten bile değil. Ama yine de hocanın birikimlerinin sonucunu okuyarak tarih kurganına bir balbal dikmek faydalı olacaktır. (Feyza Akçay)

Hevesle seriye başlamaya niyet etmiştim fakat Server Tanilli'nin sürekli kendini tekrarlayan sıkıcı dili, üstelik tarih gibi çok geniş kapsamlı bir bilime, örneğin bir uygarlığın yaşayışını anlatırken tamamen ''üretici güçler'', ''üretim ilişkileri'' gibi dar ve Marksist bir çerçeveden gitmesi beni rahatsız etti. Marksizme karşı değilim ama bence bir tarih kitabı uygarlığı her yönüyle ele almalı. Sanat yaşamı, sosyal yaşam, dini yaşam vb. Ekonomi de içinde olmalı tabii. Kısacası konusu güzel olsa da anlatımını beğenmediğim bir kitap ve yazar. (Nihavend İflazi)

server tanilli'nin 6 cilttlik, insanlığın medeniyet tarihini anlattığı serisi. ilk kitap dolayısıyla ilk medeniyetten, mezopotamya'dan başlıyor. tüm seriler metodolojik bir şekilde ilerliyor. yani konuya girmeden önce bir giriş/özet bölümü. sonra ekonomik ve sosyal yapı. arkasından dini inanışlar ve inanç bölümü. ve son olarak kültür/sanat bölümü. aşağı yukarı bütün ciltlerde bu yapıyı görebilirsiniz. işleyiş tarzı ansiklopedik değil, yaratıcı diyebiliriz. fakat işleniş sırası, konuları sınıflandırma bu şekilde. aslında güzel bir şey çünkü sistematik, kafanıza bir şey takılıp geri döndüğünüzde nereye bakacağınızı daha kolay bulabilirsiniz. zaten medeniyetlerin örgütlenme sırası da bu şekilde değil midir? en hayati konu toplumlar için de, birey olarak insanlar için de ekonomidir. dolayısıyla konular da bu sıralamaya göre işlenmiş. böyle derken, kuru kuruya bir iktisat terimleri ve teoriler silsilesi düşünmeyin. basit bir şekilde toplumların ekonomik yapısının neyden oluştuğu, günlük yaşamda ne işlerle uğraştıkları, nasıl evlerde yaşadıkları, refah seviyeleri, yöneticilerin nasıl davrandıkları vs. o medeniyetteki halkın yaşantısını anlatan bir tarih anlayışı işte. çeşitli tarih felsefeleri vardır. mesela ibni haldun'a göre devletler insanlar gibidirler. doğar gelişir ve ölürler. ibni haldun 14yyda yaşamış bir bilgindir. bu yya kadar medeniyetler bu şekilde ortaya çıkmış ve yok olmuş olabilir fakat 15yy 16yyda avrupa devletler gelişirken farklı bir yol izlemektedirler ve artık ibni haldun felsefesi ile açıklanamaz bir gelişkinlik düzeyine gelmişlerdir. amerika'nın keşfi, yeni deniz ticareti yollarının oluşturulması, ticaret hacminin artması, dolaşımdaki değerli madenlerin altın-gümüş dolayısıyla paranın artması, rönesans-reform hareketleri... dünyadaki gelişmeler ne kabına, ne ibni haldun'un tarih felsefesine ne de skolastik felsefeye sığmaktadır. deyim yerindeyse avrupa vitesinden boşalmış gibi medeniyete hızla yol almaktadır. yeni bir medeniyeti de yeni bir felsefeyle ele almak gerekir. çünkü artık karşımızda eskisi gibi hor görülen, değersiz bulunan, köylerde varoşlarda itilip kakılan değil yeni bir insan bulunmaktadır. bu yeni insanın tarihi de materyalist tarih felsefesi ile işlenmektedir. bu tarihin evrensel dilidir. bugün mesela bizim en değerli medeniyet tarihçilerimizden biri olan prof. dr. halil inalcık hoca şahsi hayat görüşü materyalist olmasa da, tarih alanında faaliyet gösteren bir bilim adamı osmanlı imparatorluğunun oluşturduğu medeniyeti incelemek için başvurduğu yöntemlerden biri materyalist tarih felsefesidir. bu tarih biliminde yöntemlerden biridir. kimya dersinde kullanılan deney yöntemi gibi. maddeyi görebilirsiniz ama onun içini tanımak için bu yönteme başvurmak zorundasınızdır. (Karakedi)

--reklam--

Yüzyılların Gerçeği ve Mirası I PDF indirme linki var mı?

--reklam--

Server Tanilli - Yüzyılların Gerçeği ve Mirası I kitabı için internette en çok yapılan aramalardan birisi de Yüzyılların Gerçeği ve Mirası I PDF linkidir. İnternette ücretli olarak satılan çoğu kitabın PDFleri bulunmaktadır. Ancak bu PDF'leri yasal olmayan yollarla indirmek ve kullanmak hem yasalara hem de ahlaka aykırıdır. Yayın evlerinin sitesinden PDF satılıyorsa indirebilirsiniz.

Kitabın Yazarı Server Tanilli Kimdir?

Server Tanilli (d. 1931 - ö. 29 Kasım 2011) Türk yazar, anayasa hukuku profesörü.

1980'den önce Türkiye'de İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde ve Devlet tatbiki Güzelsanatlar Yüksekokulu'nda "Uygarlık- tarihi" dersi veriyordu. 7 Nisan 1978 günü terör ortamında silahlı saldırıya uğrayıp, belden aşağısı tutmaz oldu. Fransa'ya gidip uzun yıllar Strazburg Üniversitesi'nde çalıştı. 2000 yılında yurda dönüş yaptı ve Cumhuriyet Gazetesi'nde köşe yazıları yayınlandı.

1980 sonrasında düşün ortamını ve özellikle de gençliği etkilemiş olan "Uygarlık Tarihi (1973)", "Devlet ve Demokrasi: Anayasa Hukukuna Giriş" kitaplarını yazdı. "Uygarlık Tarihi" üniversitelerde ders kitabı olarak okutuldu. 2011 yılında Prof. Dr. Server Tanilli evinde yaşamını yitirdi. Karacaahmet Mezarlığı 'na defnedildi.

--reklam--

Server Tanilli Kitapları - Eserleri

  • Uygarlık Tarihi
  • Yüzyılların Gerçeği ve Mirası I
  • Yaratıcı Aklın Sentezi
  • Nasıl Bir Eğitim İstiyoruz?
  • Nasıl Bir Demokrasi İstiyoruz?
  • İslam Çağımıza Yanıt Verebilir Mi?
  • Yüzyılların Gerçeği ve Mirası 2. Cilt
  • Yüzyılların Gerçeği ve Mirası Cilt III
  • Değişimin Diyalektiği ve Devrim
  • Dünyayı Değiştiren 10 Yıl
  • Yüzyılların Gerçeği ve Mirası Cilt IV
  • Fransız Devrimi'nden Portreler
  • Yüzyılların Gerçeği Ve Mirası V
  • Voltaire ve Aydınlanma
  • Devlet ve Demokrasi
  • Yüzyılların Gerçeği ve Mirası VI
  • Çağdaşımız Victor Hugo
  • Türkiye'de Aydınlanma Hareketi
  • İnsanlığı Nasıl Bir Gelecek Bekliyor?
  • Ne Olursa Olsun Savaşıyorlar
  • Din ve Politika
  • Strasbourg Yazıları
  • Diderot

--reklam--

Server Tanilli Alıntıları - Sözleri

  • Bizans ve Müslüman sanatçıları, süsleme anlayışları bakı­mındanda birbirlerine yaklaşmaktadırlar. Anıtsal heykel ve süs­leme yüksek-kabartma kaybolmuş, çoğu kez ayrıntılı ve aşırı, kimi zaman renkli kimi zaman oyma bir süsleme geçmiştir yeri­ne. Tekrar olacak söyleyeceğimiz: İslâm, canlı varlıkların betim­lemesini yasaklıyordu. Aslında bağnaz bir yorumdu bu, dahası sonradan ortaya çıkmıştı; kaldı ki, İranlı sanatçılar hiçbir zaman uymadılar böylesi bir yasağa. Kuşkusuz, dinsel yapılarda, Allahı insan ya da bir hayvan biçiminde betimlemek söz konusu değil­di; çünkü Allah, tanımı gereği, somut varlıklara üstün bir cev­herdi. Bunun gibi, yaratıkları oldukları gibi canlandırmak da olmuyordu. Ne var ki, Müslüman sanatçı, örneklerini çokça gör­düğümüz gibi, sivil yapılarda, bitki, hayvan dünyasının, hâttâ günlük yaşamı içinde, avda ya da savaşta insanların ona esinlen­ dirdiği her şeyi süslemede kullandı. Aslında, özellikle Yahudi çevrelerde, sanatçı, varlıkları biçimleme eğilimindeydi; Arap dünyasının pek güzel biçimde kullandığı«arabesk» bundan esin­lenmiştir. Aynı eğilim, Bizans sanatçılarının da yabancısı değil­di. Onlar da, tasvir mücadelesinden sonra, tapmaklarda, kutsal kişileri, hatta Tanrıyı betimlemekte duraksama göstermediler. Ne var ki, Kutsal Kitab’ın öykülerini insanîleştirmeye girişecek. olan Batı sanatçılarının tersine, Bizanslı sanatçılar, dogmatik olarak tanımlanmış ve değişmez, İnsanî olmayan ya da insanüs­tü biçimlerde soyut bir teolojiye gittiler. (Yüzyılların Gerçeği ve Mirası 2. Cilt)
  • 1789'da, burjuvaziye karşı soyluları, onların düzenini - yani feodaliteyi- tutmak çağdışı idi. Peki, ya bugün, emekçilere karşı burjuvaziyi tutmak? Sosyalizme karşı kapitalizmi, milli bağımsızlığa karşı emperyalizmi, laikliğe karşı ümmetçiliği, demokrasiye karşı diktatörlüğü, giderek faşizmi tutmak? (Uygarlık Tarihi)
  • Reklamlar, çağın yeni amentüleri. Markalar, çağın yeni kutsal öğretileri. Alışveriş merkezleri yeni tapınaklar. (Yaratıcı Aklın Sentezi)
  • Din ezilmiş insanın iç çekişi, taş yürekli dünyanın ruhu. (İslam Çağımıza Yanıt Verebilir Mi?)
  • Milliyetçiliğin göstergeleri pek değişiktir ve başlıcalarından biri de, ırkçılıktır: Aşağı ve istilacı diye görülen insanlara karşı sistemli düşmanlık vardır. (Yüzyılların Gerçeği ve Mirası VI)
  • Madem ki maşinizm kötü bir şeydir ve felaketlere yol açıyor, öyleyse yalnız “zekânın düşmanı” değil, işsizlik ve sefaletten de sorumlu olan bu “yeni Prometheus’u zincire vurmak” gerekmez mi? (Yüzyılların Gerçeği ve Mirası VI)
  • Okullarda din derslerinin salt varlığı, çocuk içinde ailesi içinde, inanç ve vicdan özgürlüğüne aykırıdır. (İslam Çağımıza Yanıt Verebilir Mi?)
  • Modern tarihin büyük devrimci yüzyılı XVII. yüzyıldır; XVII. yüzyıldadır ki insan soyunun düşüncesinde köklü bir değişim olmuştur: Galilei, nesnelerin düşüşü kanununu, dinamiğin bu ilk kanununu bulup dile getirdiğinde, gerçekliğin ölçülür, hesaplanır olduğunu gözler önüne serdiğinde, insan aklının önüne yeni bir yol açar; modern bilimi kanatlandırır, giderek yeni bir dünya koyar insanoğlunun karşısına. Evet, gerçekten XVII. yüzyıldır «Büyük Yüzyıl»; Voltaire doğruyu görmüştür. Ne var ki, bunu söylemek, XVIII. yüzyıl insanlarının yaptıklarını hiç de küçültmez ve o devrin önemini azaltmaz. Gerçekten, XVII. yüzyılın başlarında bir dere olan akış, o yüzyılın sonlarında sel haline gelir ve XVIII. yüzyılda bir ırmak olup çıkar. XVIII. yüzyıl, akılcılığa yürekten bağlanışı, deneysel yöntem kaygısı ile, XIV ve XV. yüzyılın büyük nominalistlerinin, Ockham’lı Guilaume’un, Paris Okulu’nun, Jean Buridan’ın, Saxe’li Albert’in başlattığı eseri tamamlamış; Aristoteles’in büyük yorumlarının, XV ve XVI. yüzyılda Padua Okulu’nun, İbni Rüştçülerin ve Pomponazzi’nin akılcı çabalarını bir sonuca erdirmiştir. XVIII. yüzyıl, beş yüzyıl boyunca açılıp serpilen ve XVIII. yüzyılda yepyeni bir ivme kazanan Avrupa düşüncesinin, o dev uğraşın bir çiçeklenişidir. (Yüzyılların Gerçeği ve Mirası Cilt IV)
  • İnsanoğlu, oldum olası sayısız boş inanç ve temelsiz fikir üretmiş. Bunlar arasından bazıları -özellikle dini ve ahlaki inançlar- cahil halk yığınları tarafından benimsenmiştir. (Yaratıcı Aklın Sentezi)
  • Kadın öncüler, erkeklesme, her türlü cekiciliklerini kaybetmek, giderek türün üremesini tehlikeye sokmakla suclanirlar. Bir de, kadınlara, çalışacakları görevlerde, kadinlasmak suçlaması da yapılmıştır. (Ne Olursa Olsun Savaşıyorlar)
  • "Din, siyasal iktidarı ne denli kötü olursa olsun destekler; ve iktidar da, ne denli ahmak ve boş olursa olsun dinin yardımcısıdır." (Dünyayı Değiştiren 10 Yıl)
  • Düşünce düşüncedir ve içeriği ne olursa olsun, insan etkinliğinin en soylusu olarak saygıya değerdir (Nasıl Bir Demokrasi İstiyoruz?)
  • Eğitim akılcı, bilime da­ yanan ve laik içeriğinden soyutlanmış ve yozlaştırılmıştır; yön­temi çağdışıdır ve her kademesi derin sorunlar içindedir. Oku­lu, üniversitesine kadar her yönüyle çağa, yaşama ve topluma açmak, başta bir devlet görevidir. Gençler, bu görevin yerine getirilmesini istiyorlar ve bekliyorlar. (İnsanlığı Nasıl Bir Gelecek Bekliyor?)
  • “...ne monarşi söz konusudur artık, ne demokrasi, ne de despotizm. Bugün, ticaret her şeydir... Kazanç, bütün devletleri yöneten ilke olup çıkmıştır.” (Dünyayı Değiştiren 10 Yıl)
  • Cicero, şöyle demişti bir gün: "Ruhsuz hitabet olmaz"; Robespierre, ruhunu alıp olduğu gibi söylevlerine koyar. "Genel kanıyı okşamak için düşünceme ihanet etmeyi bilmiyorum... Halkı, çiçekli yollardan geçirip uçurumun kenarına götürme sanatını da bilmiyorum" der bir gün. (Fransız Devrimi'nden Portreler)
  • Var olmayı öğrenmek, büyük bir özerklik ve yargılama yeteneğine bağlıdır. (Nasıl Bir Eğitim İstiyoruz?)
  • Tiberius’un ölüm haberi coşkunlukla karşılandı. Halk, gömülmesini bile istemeyip, Tiber ırmağına atılmasını istiyordu cesedinin. Buna karşılık, Germanicus’un oğlu Caius’un iktidara gelişini büyük coşkunlukla karşılandı. Halk, sağlık ve afiyeti için kurbanlar kesiyordu her gün, «Güneş» diyorlardı ona; askerler ise -asker ayakkabısı (kaliga) dan gelen- Kaligula adını takmışlardı. Seferde doğduğunu, askere yakınlığını belirtmek istiyorlardı böylece. (Yüzyılların Gerçeği ve Mirası I)
  • Mutlak monarşi, feodal öğelerin yerel özerkliklerine karşı bir ağırlık olmak üzere, krallık iktidarının güçlenişiydi; her üç zümrenin (ordre) temsilî kurumlarının can sıkıcı iddialarından da yakasını sıyırarak oluyordu bu güçleniş. Ulusal zenginliği elinde tutan birbirine zıt iki sınıf, zayıflayan soylularla yükselen burjuvazi arasında gerçekleşen geçici güçler dengesinden yararlanan krallık otoritesi, bir hakem rolüne soyunarak, onların üstüne yükselebildi. Krallık iktidarındaki bu açık sıyrılış, kendi sosyal temeli karşısında kazandığı bu bağımsızlık, burjuvazinin, siyasal iktidara göz koymak, yani soyluların tekeli için bir tehdit olmak için yeterince güçlendiği andan başlayarak, buharlaşıp kaybolur. Bu anda, krallık bu tekelin savunucusu olarak kendini açıkça ve hiçbir kayıt göstermeden ortaya koyar. Ne var ki, mutlakiyet, hakem rolünü oynamaktan çıkar çıkmaz, çökmeye başlar. Nasıl kapitalist üretim biçiminin doğuşu ve burjuvazinin sınıf olarak ortaya çıkışı, mutlakiyetin gelişinin kaynağında bulunuyorsa, mutlakiyet de -hiç olmazsa başlangıçta- kapitalizmin gelişmesine, olgunlaşmasına -büyük ölçüde- katkıda bulundu. Şaşırtıcı hiçbir yanı da yoktur bunun; çünkü, burjuvazinin devletin kasalarına soktuğu para, feodal monarşinin temel maddi dayanaklarından biri oluyordu. Krallığın, «ulusal» burjuvazi ile ilgili olarak, belli bir süre, koruyucu bir politika izlemesinin nedeni budur. Krallık iktidarı, dışarıdan getirilen sanayi malları ile dışarıya gönderilen ham maddelerin üzerine yüksek vergiler koyarak, ülkede imalâthaneleri destekleyen bir fiyat dengesi yaratır. Dahası, Krallık Hazinesi, çoğu kez yeni imalâthanelerin kurulmasını destekler: Para yardımı ve özençlerde bulunur; ülkede bilinmeyen uzmanlık alanlarında dışardan ustalar getirmeyi iş edinir, ya da onların mesleki sırlarını bulma denemesine kalkar. Yollar ve kanalların yapımı yeni boyutlar kazanır; yolculukların güvenliği sağlamak için önlemler alınır. Dış politikasında da, mutlakıyet, burjuvazinin çıkarlarını desteklemeye yönelir; mutlak monarşi, yeni sömürgeler ele geçirir, tacir gemilerinin yanına savaş gemilerini katar, uluslararası boyutlarda çeşitli ticaret ayrıcalıkları elde eder. (Yüzyılların Gerçeği ve Mirası Cilt III)
  • Yeryüzündeki insanların temel sağlık ve yiyeceğe harca­maları gereken parayı, Birleşik Devletler'le Avrupa Birli­ği'nde yaşayanlar her yıl parfüme veriyorlar; Beslen­meye şunu da ekleyelim: Beslenme maddeleri, hiç olmadığı kadar bol dünyamızda. Ama her yıl 30 milyon insan açlıktan ölüyor. Kaçınılmaz bir sonuç mu bu? "İklimin, büyük kıtlıklarda rolü sınırlıdır; insanı aç bıra­kan insandır artık," diyenler yanılıyorlar mı? (İnsanlığı Nasıl Bir Gelecek Bekliyor?)
  • Descartes, düşünen insanlara, skolastiğin, yaygın kanının, otoritenin, tek kelimeyle boşinançların ve barbarlığın boyunduruğundan kurtulmayı gösterme yürekliliğinde bulundu en azından; bugün yemişlerini derlediğimiz bu başkaldırı iledir ki o, kendinden sonra gelen mirasçılarının yaptıklarından - belki- çok daha fazla hizmette bulundu felsefeye. Sonunda her şeyi açıkladığına inanmış da olsa, hiç olmazsa her şeyden kuşkulanmakla başladı işe; bugün ona karşı çevirdiğimiz silahlar onun silahları yine de... (Yüzyılların Gerçeği ve Mirası Cilt IV)