Kitap Künyesi

Yazar: Server Tanilli

Yayın Evi: Adam

İSBN: 9789754184594

Sayfa Sayısı: 581

--reklam--

Yüzyılların Gerçeği Ve Mirası V Ne Anlatıyor? Konusu, Ana Fikri, Özeti

Burjuvazinin karşısında palazlanan yeni bir sınıf, proletarya ve onun ideolojisi sosyalizm, bir başka önemli yeniliktir. 1850'den başlayarak, Batı'nın güçleri hızla gelişir; doğa ve insan bilimlerinde de görülen budur. Amerika'daki Birleşik Devletler yerli yerine otururken, Avrupalılar, Afrika'nın büyük bölümüne, Asya'da geniş alanlara ve Okyanusya'nın da tümüne boyun eğdirirler. Emperyalizm dönemidir bu! Ne var ki, tepkileri de gecikmeyecektir bu yayılışın: 1914'te Birinci Dünya Savaşı patladığında, söz konusu tepkiler de su yüzüne çıkmaya başlamıştır. Bu kitapta bunların öyküsü vardır.

--reklam--

Yüzyılların Gerçeği Ve Mirası V Alıntıları - Sözleri

  • Frankfurt’un “Yahudi Mahallesi”nde doğan Amschel-Meyer, para değiş tokuşunda ustadır ve Hesse-Cassel yöneticisinin mülklerini de pek güzel yönetmiştir. Beş oğlu vardır: En büyüğü olan Amschel, asıl ticarethanenin başında kalmayı sürdürür; bir ötekisi Salomon Viyana’da yerleşmiştir, en yeteneklisi Nathan Londra’ya gider, Jacob Paris’te, Karl da Napoli’dedir. Ne var ki, her yıl bir kentte toplaşır bilançolarını çıkarır kardeşler. Yalan ya da doğru, Waterloo borsasındaki ünlü olay, devlet başkanlarından çok daha iyi bilgilendirildikleri konusundaki şöhretlerini tanıtlar. Koalisyonun bankacıları olmuşlardır ve başarılarının sırrı şuradadır ki, uzak mesafelere para göndermenin pek tehlikeli olduğu bir zamanda, İngiltere ile yardımcıları arasında hayali transferlerde bulunmuşlardır. Istenceleri de dikkat çekicidir: Concordia, industria, integritas! Ve hükümdarlar kendilerinden vazgeçemez haldedirler. 1820’den başlayarak çoğu devlet istikraz onların elinden geçer. İmparator François, baron mevkiine yükseltir Rothschild’leri. Öte yandan, işlerine pek uygun gelen barışın da kaygısında olduklarından, hükümdarlar arasında barışı sürdürme çabasındadırlar; bir gözleri de, hırpalanıp duran kendi dindaşlarındadır. Çok geçmeden masalsı bir niteliğe bürünecek olan zenginlikleri için nasıl olur da korkmazlar? Kazançlarını, geliri bol işlere yatırırlar: Daha önceki yılların Fugger’leri gibi, İdria cıva madenlerine sahiptirler ve Nathan Almadan cıva madeninin tek başına sahibidir; Witkowitz maden ve döküm ocakları Salomon’undur, ayrıca Avusturyalı Lloyd’un tanıtımı ile ilgilenir. Çay ve tütün dikkatlerini çeker. 1848 yılından başlayarak, bir parça önemi olan bütün demiryolu girişimlerinin içindedirler. Eğlence yerleri edinir, görkemli konaklar yaptırır ve oralarda yüksek sosyeteyi kabul ederek dillere destan şenlikler düzenlerler. Nathan ve oğlu Lionel, İngiliz aristokrasisinin gözbebeğidir; 1847’de, Londra’nın iş merkezinden Avam Kamarası’na seçilir ve görevini yerine getirebilmesi için yemin metni değiştirilir. Napoli’de istenmez kişi ilan edilen Karl, Vatikan’ı fetheder; Papa elini öptürür ve nişan takar göğsüne. Kızıl sarı saçlı, teni kızılımsı, Fransızcayı İngiliz aksanıyla konuşan Jakob, sanatçıları koruyup gözetmekten hoşlanır; Meyerbeer’e bakar, Berlioz ile Heine’nin yardımına koşar, Balzac’a borç verir -romancı da kendisine kitaplarını ithaf edecektir-, sanat eserlerinin koleksiyonunu yapar. Şöhretlerini destekleyecek gazeteciler kiralasalar da, gözleri büyüleyen başarıları Yahudisever bir akım yaratmaz. Hayranlıkla, “Rothschild gibi zengin” denir, ne var ki kıskançlık da vardır bu söyleyişte. 1830’da yaşamlarından korkarlar; 1848’te, Paris’te Boulogne ormanındaki küçük şato ateşe verilmiştir ve konağı işgal edilen Salomon da Viyana’dan kaçmak zorunda kalmıştır. Fourier’ci bir yazar, Toussenel, 1844’te yayımladığı Devrin Kralları, Yahudiler adlı bir yergi eserinde şunları söyler: “Yahudi milletinin yüce karakterini benden daha iyi karşılayıp tanıyan kimse yok...”; ancak ekler: “Fransa’da Yahudi’den başka kral yok. Egemen olan ve yöneten, Yahudi’dir... Yahudi, İngiliz, Hollandalı, Cenevreli, şu sözde Tanrı halkının dört büyük kabilesidir; o halk ki, insan soyunun geri kalanının başına akbabalar gibi çökmüş, vurgun ve murabaha ile beslenmektedir”.
  • 1789’da açılmış devrimler çağı Napoleon’un yenilgisiyle kapanmaz. 1815 statüsü için ilk büyük uyarı, 1820-21 yıllarından başlayarak kendini gösterir. Bu dikkati çekiş, az gelişmiş güney yöreleri içindir özellikle: Askeri müdahaleler, İspanya yarımadası ile İtalya’da, fazla kalabalık olmayan azınlıkların yol açtığı devrimlerin üstesinden çabucak gelir. Bununla beraber, Rusya’nın, İngiltere’yle Fransa’nın rakip tutkularıyla desteklenen Yunan başkaldırısı sürer ve zaferle sonuçlanır. 1830-31’de ve 1848-50’dedir ki, hareket, kıta Avrupa’sının en büyük bölümüne yayılır. Sadece Rus İmparatorluğu dışında kalır bunun ve Osmanlı İmparatorluğu’nu henüz sarsmaz; şurası bir gerçektir ki, bu sonuncusu, bir Muhammet Ali’nin tutkularından yakasını sıyırmışsa, Avrupalı güçlerin daha başka hedeflerine borçludur bunu. Öte yandan, olayların eşzamanlı oluşu öyle tam da değildir: İçlerindeki kararsızlık sürekli olan İspanya ile Portekiz’de iç savaşlar - dışarda olup bitenlerden bağımsız - durup durup başlar; bunun gibi, İsviçre Konfederasyonu, 1848 yılının büyük sarsıntısını beklemeden eski oligarşileri boğar. 1848’de Tocqueville’in gözlemi şudur: “Ve işte Fransız Devrimi’dir bu yeniden başlayan, çünkü hep aynı...” Gerçekten, bu sarsıntılar 1789 ve 1792-93 yıllarındaki sarsıntıları hatırlatırlar. Ne var ki, barışçı ideoloji baskın gelir: Uluslararası uyuşmazlıklar sınırlıdır; kamu selameti I diktatörlüğü, hep geçici olarak istisna kabilindendir: Roma’da, Venedik’te, Budapeşte’de. Romantik coşkunun, ne denli hızla büyümüşse o hızla da düştüğü görülür, hayal kırıklığı çabaları köstekler; ne olursa olsun, termidor beklemez, ateşin tutuştuğu anlar uzun sürmez, kurucu meclisler aldatıcı uzlaşmazlıklara vermişlerdir kendilerini, ele geçirilen Bastille’ler çok geçmeden kaybedilir ve yürüyen milliyetlerin erkenden soluğu kesilir.
  • Kuzey Amerika’da, uzun boylu, kartal burunlu, siyah ve düz saçlı, sarı derili insanlar vardı; dışardan gelenler, yanlış olarak kızıl derili ya da Hintli diye adlandırmışlardı onları. Kuzeybatıda somon ve geyik avcılığı ile geçinen, merkez bölgede bizon avlayıp çiftçilik yapan (mısır uygarlığı büyük göllerle Kayalık Dağlar arasında ortaya çıkıyor), güneybatıda yerleşik bir yaşama geçmiş bu insanların, tek başına kabile yaşamından büyük savaşçı konfederasyonu varıncaya kadar, pek çeşitli siyasal örgütlenişleri bulunuyordu. Başlarda, belli bir milyon “vahşi” olsa gerek. Neydi kendilerini bekleyen? Yerini yurdunu değiştirme ya da kıyıma uğrama! Kolon, sınır sorununun çözülmesini sabırsızlıkla bekler. Arkasından, 1887 tarihli kanun gelir: Amacı, kesin toprak ödünleriyle, sağlık önlemleri alarak ve eğitimi düzenleyerek yatıştırıp yola getirmedir; son ayaklanma 1890’da olur ve son “Yerli toprağı” da 1905’te ortadan kalkar. Geriye kalanlar - bir yarım milyondan az! - ortak kanuna uyar ya da “ayrılmış” bölgelere yığışır kalırlar. Köken olarak Polinezyalı olan yırtıcı ve sanatçı Maori de, azgın çatışmalardan sonra Yeni Zelanda otoritesine boyun eğer. Ortaklaşa kullanılan topraklarda mısır ve patates yetiştirmekte, isteyerek Avrupa giysisiyle dolaşmaktadır; Hıristiyanlığı kabul eder ve İngilizce konuşmayı öğrenir. Ilımlı bir yaradılışa sahip ama alabildiğine sefalet içindeki Avustralyalı ilkeller, av bakımından zengin bölgelerden çöllere doğru itelendiler. Beyazlar, bir zenci polisin yardımıyla düpedüz sürek avları düzenledi bu in sanları karşı. Sayıca belli belirsiz bir azınlık halindedir şimdi, bilginin de arayıp bulamayacağı bir şey!
  • Babilik, nasıl İranlı bir damga taşıyorsa, Vahhabilik de Arabistan’ın anlayışına uygundur denebilir. Ne var ki, bütün dinler gibi, İslamda da katı ilkeci (puritanizm) anlamda sıçrayışlar görüldü her zaman. Böylece, Sünniliğin en az liberal kanadı olan Hanbelilikten gelen Muhammed İbni Abdülvahab’ın öğretisi. XVIII. yüzyılın ikinci yarısında ortaya çıkıp yayıldı: Öğreti, ermişlere tapmayı, lüksü, tütünü, ispirtolu nesneleri, talih ve baht oyunlarını mahkûm etmekte ve kısacası ilk saflığıyla “İslama dönme”yi önermektedir. Görüş. Hicaz hac seferlerinin tiksintiye götürdüğü Necid Bedevilerinin sert anlayışına yanıt vermektedir; göçebenin kentliye karşı mücadelesinin bir görünümüdür olanbiten. Zorla ele geçirilmiş Mekke ile Medine’yi Mısır Paşası elde silah temizlese de, çöle itilen Vahhabilik orada tutunur ve bir yandan Hindistan’da, bir yandan da Libya kabileleri arasında yayılır ve bu sonuncusunda, yeni bir tarikatın, yabancı düşmanlığıyla şöhret salacak Sinusi tarikatının kurulmasına yol açar.
  • İngilizler, yalnız dinsel bölünmüşlüklerin değil, yığınların geçmişe bağlılıklarının ve okumuş takımının dürüst bir işbirliği politikasına katılmalarının da, Hindistan’da bir milliyetçi gelişmeyi köstekleyeceğine inandılar uzun süre. Yığınla Hitli aydın İngiliz edebiyatını seviyordu: Bir Madhu Sudan Datta, Byron gibi şiir yazıyordu; bir başkası, sonra Dutt adını alan ve Londra Üniversitesi’nde Hint dilleri profesörü olan Datta, ülkesinin uygarlığı üstüne pek dikkate değer incelemeler yayınlıyordu. Sir Seyyit Ahmet Han’ın 1875’te kurduğu İngiliz-Müslüman karışığı kolejin büyük bir şöhreti vardı. Hinduizmin kendi içindeki ayrışıklıkları sömürmekten de övünç duyuluyordu. Ganj’ın sularını kirlettikleri ve dul kalan kadınların kocalarıyla gömülmelerini yasakladıkları için yabancıların yurttan kovulmalarını isteyenlerin karşısına, Batılı düşüncelere tutkun reformcular çıkarılıyordu. Brahma-Samaj’dan, bir Ram Mohan Ray ile Rabindranath Tagor’un kurdukları bu mezhepten kaygılanacak ne vardı? Her ikisi de, İsa’nın dininden esinlenip Hıristiyanı, Müslümanı ve Hinduyu yanyana getirip kucaklaştıran bir evrensel görüşü savunan, kadının durumunu düzeltip kast düşüncesine karşı çıkan kişiler değiller miydi? Atadan kalma örflere onca tutkun da olsa, Saravasti’nin insanlığın kardeşliğini öğretme görevini de verdiği Arya-Samaj’ı ne diye reddedilecekti? İkisi de biçimden çok inanca önem veren bir Ramakrişna ile çömezi Vivekananda’nın mistisizmi de öyleydi: “Doğu ile Batı’nın birliği”ni savunan Ghose’un pozitivizminden ya da Tanrı’ya ermişliği öğütleyen Annie Besant’ın görüşünden daha korkunç değillerdi herhalde. Yaşama iradesini reddetme ya da en azından ondan kopma, daha hareketli bir aşk düşüncesi yararına ortalıktan çekilirken, bilerek ya da bilmeyerek Hint düşüncesinde ağır ağır oluşan bir gelişme söz konusuydu ve sevindiriciydi.
  • II. Guillaume, 1898’deki ilk barış toplantısı vesilesiyle şöyle der: “Toplantı komedyasını iyi oynamak isterim, ama vals yaparken kılıcım da yanımdadır!” Tanger için yola çıkarken de şöyle seslenir: “Elimiz kılıcımızın topuzcuğundadır, kalkanımızı da yere dikmiş haldeyiz, yanıtımız mı? Sonu nereye varırsa varsın!” 1908’de Clemenceau demecinde şunları söyler: “Savaş var sanıyorum, kaçınılmaz olarak görüyorum onu... Onu kışkırtmak için hiçbir şey yapmayacağız, yapmamalıyız da, ancak savaş için de hazır olmalıyız.” Ertesi yıl, Fransız diplomatı Paul Cambon, gazetecilerden birine düşündüklerini şöyle açıklar: “Sizin gibi ben de barıştan yanayım. Ancak, inancım o ki barışı sağlamanın en yetkin aracı güçlü olmaktır. Öfkeli bir ülke, üstüne ilk gelenin avıdır, askeri bir ruhla dolu ve savaşa hazır silahlı bir ülke ise, saygı sağlayabilir ve savaşın korkunçluklarını savuşturmayı başarabilir...” Birleşik Devletler’in Başkanı Theodore Roosevelt’e göre de savaş kaçınılmazdır: “Yalnız savaş bize erkekçe nitelikleri kazanma olanağını sağlar; bu niteliklerse, bugünkü yaşamın insafsız mücadelesinden zaferle çıkmak için gereklidir.” Dreyfus davasının yeniden görülmesine karşı çıkarken, Dreyfus karşıtlarının savunduklarına inandıkları şey de ordunun onurudur.
  • Abdülhamit’in panislamizmi genç milliyetçiliklerin duvarına çarpar. Osmanlı İmparatorluğu’nun içinde bile, Türklerle Araplar arasında gelişen soğukluğun üstesinden gelemez. Cemalettin Afgani’nin övüp göklere çıkardığı da, Arapların uygarlaştırıcı çabalarıdır. Gerçekten Lübnan’da, şair Halil el-Mutran ve romancı Halil Cibran’la bir “Arap Rönesansı” ete kemiğe bürünür; bir Suriyeli, Kevakibi, Mekke’ye bir halifenin seçilmesini ister. 1905’te, Arap Yurdu Birliği Paris’te bir bildiri yayımlarken, Necip Azuri de Arap Ulusunun Uyanışı adlı kitabını çıkarır. Aynı yıl, Hicaz’da ve Yemen’de birer ayaklanma olur ve Osmanlı yönetimi bastıramaz.
  • 1815-1914: Bu iki tarih arasındaki zaman parçasına XIX.Yy diyoruz. Diyoruz ama, sonra Marc Bloch’un sözleri geliyor aklımıza: Büyük tarihçi, “zamana dayalı sınıflandırmalarımızın ortaya çıkardığı karışıklıklar”a bakıp, “sahte etiketler” diye adlandırıyordu
  • XVIII. yüzyıl, varlığını çoğu alanda hissettirmektedir hâlâ. Ne var ki, Amerika kişiliğini ortaya koyduğu sıralarda, Avrupa’nın ve özellikle Büyük Britanya’nın üstünlüğü de gitgide belirginleşir. İktisadi bakımdan oldukça elverişsiz koşullara karşın, maliye, ticaret ve sanayi etkinliklerinin üstünlüğünü kurduğu ülkelerde, kent burjuvazisi kesinlikle iktidara gelir; proletaryanın mücadeleleri de kapitalizmin yükselişinin bir işaretidir: Zafer kazanmış bir sınıf!
  • Avrupalıların büyük bir bölümü, iyi beslenemedikleri için pek az dirençlidirler; ve hastalıklar karşısında, Asyalı ya da Afrikalılardan pek daha iyi durumda değildirler. 1830’dan sonra, Fransa’da Lille’de, çocuklar 5 yaşını aşmaz; Mulhouse’da ortalama ömür uzunluğu, sadece yirmi ikidir Binlerce yoksulun toprağa gömülmesi için kötü bir hasat yeterlidir.
  • İlk büyük salgın, Rus seferlerinin arkasından Ermenistan’da, İran’da ve bir de ilk Türk-Mısır uyuşmazlığı sırasında kendini gösterir; hastalığın Avrupa’ya bulaşmasını, 1831’de, Ruslarla Polonyalılar arasındaki savaşlar; 1833’te de, içinde Don Pedro hesabına birlikler taşıyan -salgına yakalanmış- gemilerin Portekiz kıyılarına varması kolaylaştırır. Salgın, 1823’te Astragan’ı geçemez; ancak, 1830’dan başlayarak, yedi yıl boyunca Avrupa’yı dolaşır ve Cezayir’e sıçrar. Fransa’da, 16.500’ü Paris’te olmak üzere, 100.000 kurban vardır; Berlin’de 1.400, Viyana’da 2.000, Norveç’te 1.000, Londra’da 6.700 cana kıymıştır. Salgına daha kolay uğrayan kentlerden kırsal yörelere kaçıp sığınır insanlar; olaya “Büyük Korku” diye ad takılır.
  • Tarihin bu dönemi, Avrupa’da kapitalizmin ve burjuvazinin yükseliş yıllarıdır da; Rothschild’ler birer simgedir. Para darlığı, devletlerin mali güçlükleri ile beraber yürür bu. Ne var ki, para kamuoyunun fethine girişmiştir; basında büyük atılımlar görülür. Yarının şehirciliğini haber veren gelişmeler de vardır.
  • Fransa’da, Emile de Girardin’in açtığı yolda, bütün bu yeniliklerin yanı sıra, bir başkası vardır: Tefrika roman! Kimi duraksamaların arkasından büyük yazarlar, bir Balzac, bir George Sand işe soyunurlar; Alexandre Dumas, Eugene Sue de şöhretlerini bu yolla sağlayacaklardır. Bu sonuncusunun yazdığı Paris Esrarı bir gazetede ise, Serseri Yahudi bir başkasındadır. Doğaldır ki, yakınmalar da vardır. Balzac, biraz da abartarak, şunu söyletir romanlarındaki kişilerden birine: “Bütün gazeteler aşağılık, ikiyüzlü, namussuz, yalancı, katildir; düşünceleri, sistemleri, insanları öldürecekler ve bunlarla semirecekler!”
  • Dayalı-döşeli evi olmak, oğullarına yüksek öğretim gördürmek ve kızına çeyiz vermek demektir; eşi ise, konuk kabul eder, ziyaretine gidilir. Ve burjuva vardır, burjuva vardır: Örneğin Fransa’da Nantes kentinde, 1835 yılına doğru, yaşam düzeyine göre en az sekiz tabaka yaşamaktadır burjuva sınıfında. Parisliler gibi bir bölümü içmelere ve deniz banyolarına gider; gidemeyenler, evlerinin dolayında gezinti ile yetinirler. Ancak, hepsi de tiyatroyu sever ve komedilere can atarlar. Büyük tacir ve dokumacılar görkemli konaklarda otururlar; iş yaşamından çekildiklerinde de, gider dolaydaki şatolarda sürdürürler yaşamlarını.
  • Marx ve Engels’in 1848’de yayımladıkları, o ünlü Komünist Parti Bildirisi şöyle başlar: “Bir hayalet, komünizm hayaleti, Avrupa’yı rahatsız edip durmaktadır.” Yoksullaşmanın hayaletidir de bu bir yerde! İşçilerin kendiliğinden örgütlenişi ve hareketlenişi

--reklam--

Yüzyılların Gerçeği Ve Mirası V İncelemesi - Şahsi Yorumlar

--reklam--

Yüzyılların Gerçeği Ve Mirası V PDF indirme linki var mı?

--reklam--

Server Tanilli - Yüzyılların Gerçeği Ve Mirası V kitabı için internette en çok yapılan aramalardan birisi de Yüzyılların Gerçeği Ve Mirası V PDF linkidir. İnternette ücretli olarak satılan çoğu kitabın PDFleri bulunmaktadır. Ancak bu PDF'leri yasal olmayan yollarla indirmek ve kullanmak hem yasalara hem de ahlaka aykırıdır. Yayın evlerinin sitesinden PDF satılıyorsa indirebilirsiniz.

Kitabın Yazarı Server Tanilli Kimdir?

Server Tanilli (d. 1931 - ö. 29 Kasım 2011) Türk yazar, anayasa hukuku profesörü.

1980'den önce Türkiye'de İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde ve Devlet tatbiki Güzelsanatlar Yüksekokulu'nda "Uygarlık- tarihi" dersi veriyordu. 7 Nisan 1978 günü terör ortamında silahlı saldırıya uğrayıp, belden aşağısı tutmaz oldu. Fransa'ya gidip uzun yıllar Strazburg Üniversitesi'nde çalıştı. 2000 yılında yurda dönüş yaptı ve Cumhuriyet Gazetesi'nde köşe yazıları yayınlandı.

1980 sonrasında düşün ortamını ve özellikle de gençliği etkilemiş olan "Uygarlık Tarihi (1973)", "Devlet ve Demokrasi: Anayasa Hukukuna Giriş" kitaplarını yazdı. "Uygarlık Tarihi" üniversitelerde ders kitabı olarak okutuldu. 2011 yılında Prof. Dr. Server Tanilli evinde yaşamını yitirdi. Karacaahmet Mezarlığı 'na defnedildi.

--reklam--

Server Tanilli Kitapları - Eserleri

  • Uygarlık Tarihi
  • Yüzyılların Gerçeği ve Mirası I
  • Yaratıcı Aklın Sentezi
  • Nasıl Bir Eğitim İstiyoruz?
  • Nasıl Bir Demokrasi İstiyoruz?
  • İslam Çağımıza Yanıt Verebilir Mi?
  • Yüzyılların Gerçeği ve Mirası 2. Cilt
  • Yüzyılların Gerçeği ve Mirası Cilt III
  • Değişimin Diyalektiği ve Devrim
  • Dünyayı Değiştiren 10 Yıl
  • Yüzyılların Gerçeği ve Mirası Cilt IV
  • Fransız Devrimi'nden Portreler
  • Yüzyılların Gerçeği Ve Mirası V
  • Voltaire ve Aydınlanma
  • Devlet ve Demokrasi
  • Yüzyılların Gerçeği ve Mirası VI
  • Çağdaşımız Victor Hugo
  • Türkiye'de Aydınlanma Hareketi
  • İnsanlığı Nasıl Bir Gelecek Bekliyor?
  • Ne Olursa Olsun Savaşıyorlar
  • Din ve Politika
  • Strasbourg Yazıları
  • Diderot

--reklam--

Server Tanilli Alıntıları - Sözleri

  • Bizans ve Müslüman sanatçıları, süsleme anlayışları bakı­mındanda birbirlerine yaklaşmaktadırlar. Anıtsal heykel ve süs­leme yüksek-kabartma kaybolmuş, çoğu kez ayrıntılı ve aşırı, kimi zaman renkli kimi zaman oyma bir süsleme geçmiştir yeri­ne. Tekrar olacak söyleyeceğimiz: İslâm, canlı varlıkların betim­lemesini yasaklıyordu. Aslında bağnaz bir yorumdu bu, dahası sonradan ortaya çıkmıştı; kaldı ki, İranlı sanatçılar hiçbir zaman uymadılar böylesi bir yasağa. Kuşkusuz, dinsel yapılarda, Allahı insan ya da bir hayvan biçiminde betimlemek söz konusu değil­di; çünkü Allah, tanımı gereği, somut varlıklara üstün bir cev­herdi. Bunun gibi, yaratıkları oldukları gibi canlandırmak da olmuyordu. Ne var ki, Müslüman sanatçı, örneklerini çokça gör­düğümüz gibi, sivil yapılarda, bitki, hayvan dünyasının, hâttâ günlük yaşamı içinde, avda ya da savaşta insanların ona esinlen­ dirdiği her şeyi süslemede kullandı. Aslında, özellikle Yahudi çevrelerde, sanatçı, varlıkları biçimleme eğilimindeydi; Arap dünyasının pek güzel biçimde kullandığı«arabesk» bundan esin­lenmiştir. Aynı eğilim, Bizans sanatçılarının da yabancısı değil­di. Onlar da, tasvir mücadelesinden sonra, tapmaklarda, kutsal kişileri, hatta Tanrıyı betimlemekte duraksama göstermediler. Ne var ki, Kutsal Kitab’ın öykülerini insanîleştirmeye girişecek. olan Batı sanatçılarının tersine, Bizanslı sanatçılar, dogmatik olarak tanımlanmış ve değişmez, İnsanî olmayan ya da insanüs­tü biçimlerde soyut bir teolojiye gittiler. (Yüzyılların Gerçeği ve Mirası 2. Cilt)
  • 1789'da, burjuvaziye karşı soyluları, onların düzenini - yani feodaliteyi- tutmak çağdışı idi. Peki, ya bugün, emekçilere karşı burjuvaziyi tutmak? Sosyalizme karşı kapitalizmi, milli bağımsızlığa karşı emperyalizmi, laikliğe karşı ümmetçiliği, demokrasiye karşı diktatörlüğü, giderek faşizmi tutmak? (Uygarlık Tarihi)
  • Reklamlar, çağın yeni amentüleri. Markalar, çağın yeni kutsal öğretileri. Alışveriş merkezleri yeni tapınaklar. (Yaratıcı Aklın Sentezi)
  • Din ezilmiş insanın iç çekişi, taş yürekli dünyanın ruhu. (İslam Çağımıza Yanıt Verebilir Mi?)
  • Milliyetçiliğin göstergeleri pek değişiktir ve başlıcalarından biri de, ırkçılıktır: Aşağı ve istilacı diye görülen insanlara karşı sistemli düşmanlık vardır. (Yüzyılların Gerçeği ve Mirası VI)
  • Madem ki maşinizm kötü bir şeydir ve felaketlere yol açıyor, öyleyse yalnız “zekânın düşmanı” değil, işsizlik ve sefaletten de sorumlu olan bu “yeni Prometheus’u zincire vurmak” gerekmez mi? (Yüzyılların Gerçeği ve Mirası VI)
  • Okullarda din derslerinin salt varlığı, çocuk içinde ailesi içinde, inanç ve vicdan özgürlüğüne aykırıdır. (İslam Çağımıza Yanıt Verebilir Mi?)
  • Modern tarihin büyük devrimci yüzyılı XVII. yüzyıldır; XVII. yüzyıldadır ki insan soyunun düşüncesinde köklü bir değişim olmuştur: Galilei, nesnelerin düşüşü kanununu, dinamiğin bu ilk kanununu bulup dile getirdiğinde, gerçekliğin ölçülür, hesaplanır olduğunu gözler önüne serdiğinde, insan aklının önüne yeni bir yol açar; modern bilimi kanatlandırır, giderek yeni bir dünya koyar insanoğlunun karşısına. Evet, gerçekten XVII. yüzyıldır «Büyük Yüzyıl»; Voltaire doğruyu görmüştür. Ne var ki, bunu söylemek, XVIII. yüzyıl insanlarının yaptıklarını hiç de küçültmez ve o devrin önemini azaltmaz. Gerçekten, XVII. yüzyılın başlarında bir dere olan akış, o yüzyılın sonlarında sel haline gelir ve XVIII. yüzyılda bir ırmak olup çıkar. XVIII. yüzyıl, akılcılığa yürekten bağlanışı, deneysel yöntem kaygısı ile, XIV ve XV. yüzyılın büyük nominalistlerinin, Ockham’lı Guilaume’un, Paris Okulu’nun, Jean Buridan’ın, Saxe’li Albert’in başlattığı eseri tamamlamış; Aristoteles’in büyük yorumlarının, XV ve XVI. yüzyılda Padua Okulu’nun, İbni Rüştçülerin ve Pomponazzi’nin akılcı çabalarını bir sonuca erdirmiştir. XVIII. yüzyıl, beş yüzyıl boyunca açılıp serpilen ve XVIII. yüzyılda yepyeni bir ivme kazanan Avrupa düşüncesinin, o dev uğraşın bir çiçeklenişidir. (Yüzyılların Gerçeği ve Mirası Cilt IV)
  • İnsanoğlu, oldum olası sayısız boş inanç ve temelsiz fikir üretmiş. Bunlar arasından bazıları -özellikle dini ve ahlaki inançlar- cahil halk yığınları tarafından benimsenmiştir. (Yaratıcı Aklın Sentezi)
  • Kadın öncüler, erkeklesme, her türlü cekiciliklerini kaybetmek, giderek türün üremesini tehlikeye sokmakla suclanirlar. Bir de, kadınlara, çalışacakları görevlerde, kadinlasmak suçlaması da yapılmıştır. (Ne Olursa Olsun Savaşıyorlar)
  • "Din, siyasal iktidarı ne denli kötü olursa olsun destekler; ve iktidar da, ne denli ahmak ve boş olursa olsun dinin yardımcısıdır." (Dünyayı Değiştiren 10 Yıl)
  • Düşünce düşüncedir ve içeriği ne olursa olsun, insan etkinliğinin en soylusu olarak saygıya değerdir (Nasıl Bir Demokrasi İstiyoruz?)
  • Eğitim akılcı, bilime da­ yanan ve laik içeriğinden soyutlanmış ve yozlaştırılmıştır; yön­temi çağdışıdır ve her kademesi derin sorunlar içindedir. Oku­lu, üniversitesine kadar her yönüyle çağa, yaşama ve topluma açmak, başta bir devlet görevidir. Gençler, bu görevin yerine getirilmesini istiyorlar ve bekliyorlar. (İnsanlığı Nasıl Bir Gelecek Bekliyor?)
  • “...ne monarşi söz konusudur artık, ne demokrasi, ne de despotizm. Bugün, ticaret her şeydir... Kazanç, bütün devletleri yöneten ilke olup çıkmıştır.” (Dünyayı Değiştiren 10 Yıl)
  • Cicero, şöyle demişti bir gün: "Ruhsuz hitabet olmaz"; Robespierre, ruhunu alıp olduğu gibi söylevlerine koyar. "Genel kanıyı okşamak için düşünceme ihanet etmeyi bilmiyorum... Halkı, çiçekli yollardan geçirip uçurumun kenarına götürme sanatını da bilmiyorum" der bir gün. (Fransız Devrimi'nden Portreler)
  • Var olmayı öğrenmek, büyük bir özerklik ve yargılama yeteneğine bağlıdır. (Nasıl Bir Eğitim İstiyoruz?)
  • Tiberius’un ölüm haberi coşkunlukla karşılandı. Halk, gömülmesini bile istemeyip, Tiber ırmağına atılmasını istiyordu cesedinin. Buna karşılık, Germanicus’un oğlu Caius’un iktidara gelişini büyük coşkunlukla karşılandı. Halk, sağlık ve afiyeti için kurbanlar kesiyordu her gün, «Güneş» diyorlardı ona; askerler ise -asker ayakkabısı (kaliga) dan gelen- Kaligula adını takmışlardı. Seferde doğduğunu, askere yakınlığını belirtmek istiyorlardı böylece. (Yüzyılların Gerçeği ve Mirası I)
  • Mutlak monarşi, feodal öğelerin yerel özerkliklerine karşı bir ağırlık olmak üzere, krallık iktidarının güçlenişiydi; her üç zümrenin (ordre) temsilî kurumlarının can sıkıcı iddialarından da yakasını sıyırarak oluyordu bu güçleniş. Ulusal zenginliği elinde tutan birbirine zıt iki sınıf, zayıflayan soylularla yükselen burjuvazi arasında gerçekleşen geçici güçler dengesinden yararlanan krallık otoritesi, bir hakem rolüne soyunarak, onların üstüne yükselebildi. Krallık iktidarındaki bu açık sıyrılış, kendi sosyal temeli karşısında kazandığı bu bağımsızlık, burjuvazinin, siyasal iktidara göz koymak, yani soyluların tekeli için bir tehdit olmak için yeterince güçlendiği andan başlayarak, buharlaşıp kaybolur. Bu anda, krallık bu tekelin savunucusu olarak kendini açıkça ve hiçbir kayıt göstermeden ortaya koyar. Ne var ki, mutlakiyet, hakem rolünü oynamaktan çıkar çıkmaz, çökmeye başlar. Nasıl kapitalist üretim biçiminin doğuşu ve burjuvazinin sınıf olarak ortaya çıkışı, mutlakiyetin gelişinin kaynağında bulunuyorsa, mutlakiyet de -hiç olmazsa başlangıçta- kapitalizmin gelişmesine, olgunlaşmasına -büyük ölçüde- katkıda bulundu. Şaşırtıcı hiçbir yanı da yoktur bunun; çünkü, burjuvazinin devletin kasalarına soktuğu para, feodal monarşinin temel maddi dayanaklarından biri oluyordu. Krallığın, «ulusal» burjuvazi ile ilgili olarak, belli bir süre, koruyucu bir politika izlemesinin nedeni budur. Krallık iktidarı, dışarıdan getirilen sanayi malları ile dışarıya gönderilen ham maddelerin üzerine yüksek vergiler koyarak, ülkede imalâthaneleri destekleyen bir fiyat dengesi yaratır. Dahası, Krallık Hazinesi, çoğu kez yeni imalâthanelerin kurulmasını destekler: Para yardımı ve özençlerde bulunur; ülkede bilinmeyen uzmanlık alanlarında dışardan ustalar getirmeyi iş edinir, ya da onların mesleki sırlarını bulma denemesine kalkar. Yollar ve kanalların yapımı yeni boyutlar kazanır; yolculukların güvenliği sağlamak için önlemler alınır. Dış politikasında da, mutlakıyet, burjuvazinin çıkarlarını desteklemeye yönelir; mutlak monarşi, yeni sömürgeler ele geçirir, tacir gemilerinin yanına savaş gemilerini katar, uluslararası boyutlarda çeşitli ticaret ayrıcalıkları elde eder. (Yüzyılların Gerçeği ve Mirası Cilt III)
  • Yeryüzündeki insanların temel sağlık ve yiyeceğe harca­maları gereken parayı, Birleşik Devletler'le Avrupa Birli­ği'nde yaşayanlar her yıl parfüme veriyorlar; Beslen­meye şunu da ekleyelim: Beslenme maddeleri, hiç olmadığı kadar bol dünyamızda. Ama her yıl 30 milyon insan açlıktan ölüyor. Kaçınılmaz bir sonuç mu bu? "İklimin, büyük kıtlıklarda rolü sınırlıdır; insanı aç bıra­kan insandır artık," diyenler yanılıyorlar mı? (İnsanlığı Nasıl Bir Gelecek Bekliyor?)
  • Descartes, düşünen insanlara, skolastiğin, yaygın kanının, otoritenin, tek kelimeyle boşinançların ve barbarlığın boyunduruğundan kurtulmayı gösterme yürekliliğinde bulundu en azından; bugün yemişlerini derlediğimiz bu başkaldırı iledir ki o, kendinden sonra gelen mirasçılarının yaptıklarından - belki- çok daha fazla hizmette bulundu felsefeye. Sonunda her şeyi açıkladığına inanmış da olsa, hiç olmazsa her şeyden kuşkulanmakla başladı işe; bugün ona karşı çevirdiğimiz silahlar onun silahları yine de... (Yüzyılların Gerçeği ve Mirası Cilt IV)