Fon Krizi: Para mı Buharlaştı, Güven mi?
Değerli okurlarım,
Geçtiğimiz hafta ortaya çıkan fon krizi, günlerdir kamuoyunun en önemli gündem maddelerinden biri olmaya devam ediyor. Sermaye piyasalarında yaşanan gelişmeler yalnızca fon yatırımcılarını değil, bütün piyasayı yakından ilgilendiriyor.
Kamuoyuna yansıyan iddialar ve yaşanan gelişmeler sonrasında piyasalarda ciddi bir dalgalanma meydana geldi. Krizin boyutunu anlamak için yalnızca tasfiye edilen fonların büyüklüğüne değil, aynı dönemde borsada meydana gelen toplam değer kaybına da bakmak gerekiyor.
9 Eylül tarihinde Borsa İstanbul’da işlem gören 625 şirketin toplam piyasa değeri 477 milyar dolar seviyesindeydi. Krizin ardından 29 Eylül itibarıyla bu değerin 380 milyar dolara gerilediği görülüyor. İki tarih arasındaki fark yaklaşık 97 milyar dolar.
İşte asıl üzerinde düşünülmesi gereken nokta burasıdır.
18 Milyar Dolarlık Fon, 97 Milyar Dolarlık Kayıp
Tasfiye edilen 131 fonun toplam büyüklüğünün yaklaşık 18 milyar dolar olduğu ifade ediliyor. Ancak aynı süreçte Borsa İstanbul genelinde yaklaşık 97 milyar dolarlık piyasa değeri kaybı yaşanması, meselenin yalnızca fonlarla sınırlı olmadığını gösteriyor.
Peki, ne oldu?
Bazı şirketlerin piyasa değerlerinde yaşanan sert düşüşler, yatırımcıların neden olduğu kadar hızlı bir değer kaybı yaşandığını sorgulamasına yol açıyor.
28 Eylül itibarıyla bazı şirketlerin değerlerinde dikkat çekici gerilemeler yaşandığı görülüyor. Dosyada yer alan rakamlara göre TERA’nın değeri 6,29 milyar dolardan 1,24 milyar dolara; TEHOL’un 2,19 milyar dolardan 0,76 milyar dolara; OZATD’nin 7,51 milyar dolardan 2,82 milyar dolara; KTLV’nin 10,5 milyar dolardan 1,70 milyar dolara; HEDEF’in 28,22 milyar dolardan 7,21 milyar dolara gerilediği belirtiliyor.
Benzer şekilde ODİNE, TRHOL, LYDHO, PEKGY ve GÜNDOĞDU GIDA gibi şirketlerde de çok yüksek oranlarda değer kayıpları yaşandığı ifade ediliyor.
Asıl Mesele: Güven
Burada insanın aklına ister istemez şu sorular geliyor:
Bu şirketler kısa süre içerisinde nasıl bu kadar yüksek değerlere ulaştı? Fonların değerleri hangi mekanizmalarla bu seviyelere çıktı? Ve birkaç gün içerisinde bu denli büyük değer kayıpları nasıl meydana geldi?
Bunlar cevaplanması gereken önemli sorular.
Çünkü sermaye piyasalarının temel taşlarından biri güvendir.
Yatırımcı, parasını yatırdığı piyasada şeffaflık, öngörülebilirlik ve adil fiyat oluşumu olduğuna inanmak ister. Güven zedelendiğinde yalnızca bir şirketin veya bir fonun değeri değil, piyasanın tamamına yönelik güven de zarar görebilir.
Bugün üzerinde durduğumuz 97 milyar dolarlık kayıp, bu nedenle sadece bir rakam olarak görülmemelidir. Bu rakamın arkasında şirketler, yatırımcılar, tasarruf sahipleri ve piyasalara duyulan güven bulunmaktadır.
Piyasanın Hafızası Güvenle Yazılır
Sermaye piyasalarında para kadar önemli olan bir başka unsur da güvendir.
Güven varsa yatırımcı piyasada kalır. Güven yoksa en güçlü görünen piyasa bile kısa sürede ciddi sarsıntılar yaşayabilir.
Bu nedenle yaşanan fon krizinin bütün yönleriyle, şeffaf biçimde ortaya konulması; hangi işlemlerin nasıl gerçekleştiğinin ve piyasa değerlerinde meydana gelen olağanüstü değişimlerin anlaşılması büyük önem taşıyor.
Çünkü mesele yalnızca 18 milyar dolarlık fonun akıbeti değildir.
Asıl mesele, aynı süreçte 97 milyar dolarlık piyasa değerinin neden ve nasıl eridiğidir.
Piyasalarda güven bir kez sarsıldığında, kaybedilen sadece para olmaz.
Sözü özü, bu fon krizi Cumhuriyet tarihinin en büyük krizi sayılır, bu ve buna benzer krizlerin bir daha yaşanmaması için finansal piyasalarda güvenin sağlanması için, bu kurumların siyasetin günlük etkilerinden çıkarmak ve liyakatlı insanların öncülüğünde bu kurumların tesis edilmesidir. Ve diyoruz ki; güvenin yeniden kazanılması, kaybedilen paranın geri kazanılmasından çok daha zor olabilir.
Günün Sözü :”Milyonla çalan mesned-i izzetle ser-efraz…
                        Birkaç kuruşu mürtekibin ca-yı kürekdir…”
                       (“Milyonları çalan şerefli makamlarda başı dik ve itibarlı bir şekilde ağırlanır
                          Birkaç kuruş çalanın gideceği yer kürek cezasıdır…” (Ziya Paşa)

Abdulbaki Akbal
Mali Müşavir-B.Denetçi