NEDEN “HAYIR” DİYEMİYORUZ ?

NEDEN “HAYIR” DİYEMİYORUZ ?

Belki bir arkadaşınızı kırmamak için istemediğiniz bir teklifi kabul ettiniz. Belki de yetişemeyeceğinizi bildiğiniz hâlde yeni bir sorumluluk üstlendiniz. Sonrasında ise kendinize aynı soruyu sordunuz: "Neden yine hayır diyemedim?" Peki, neden bazı insanlar için "hayır" demek bu kadar zor?

Psikoloji literatürü, hayır diyememenin yalnızca bir iletişim becerisi eksikliği olmadığını; çocukluk yaşantıları, öğrenilmiş ilişki kalıpları, onaylanma ihtiyacı, reddedilme korkusu ve suçluluk duygusu gibi birçok etkenin bir araya gelmesiyle ortaya çıkabileceğini göstermektedir.

Bazı insanlar için hayır diyememenin temelinde çatışma korkusu vardır. Çocukluk döneminde çatışmaların yoğun yaşandığı ya da sorunların sürekli ertelendiği bir ortamda büyümek, çatışmayı tehdit olarak algılamaya neden olabilir. Bu nedenle kişi, "Hayır dersem tartışma çıkar." düşüncesiyle kendi ihtiyaçlarını geri plana atmayı tercih edebilir.

Toplumsal ve kültürel değerler de bu süreçte önemli bir rol oynar. "Büyüklere hayır denmez.", "El âlem ne der?" ya da "Önce başkasını düşün." gibi mesajlarla büyümek, hayır demeyi saygısızlık ya da bencillik olarak algılamamıza neden olabilir. Oysa başkalarına değer vermek ile kendi ihtiyaçlarımızı yok saymak aynı şey değildir.

Hayır diyememeyi zorlaştıran bir diğer etken ise onaylanma ihtiyacı ve reddedilme korkusudur. "Hayır dersem beni sevmezler." ya da "Kötü biri olduğumu düşünürler." gibi inançlar, kişinin sürekli başkalarını memnun etmeye çalışmasına yol açabilir. Bazı kişilerde ise mükemmeliyetçilik bu döngüyü besler. Herkese yetişmeye çalışmak ve her sorumluluğu üstlenmek zamanla tükenmişlik hissine neden olabilir.

Psikolojide kişinin kendi duygu, düşünce ve ihtiyaçlarını karşısındaki kişinin haklarına saygı göstererek açıkça ifade edebilmesi atılganlık olarak tanımlanır. Atılganlık, yalnızca hayır diyebilmek değil; gerektiğinde yardım isteyebilmek, haklarını savunabilmek ve sağlıklı sınırlar çizebilmektir. Bu nedenle hayır demek kaba olmak değil hem kendine hem de karşındaki kişiye saygı duyan sağlıklı bir iletişim biçimidir.

Unutmayalım ki hayır diyememek bir karakter zayıflığı değildir. Çoğu zaman öğrenilmiş bir davranıştır ve öğrenildiği gibi değiştirilebilir. Bazen söylenen tek bir "hayır", yalnızca bir isteği reddetmek değil; kendi sınırlarımıza, ihtiyaçlarımıza ve ruh sağlığımıza "evet" demektir.

PSİKOLOG RENGİN İLHAN