Ölüm Eşitler, Sistem Ayrıştırır
Değerli okurlarım,
Vergi, devlet ile vatandaş arasındaki en temel mali yükümlülüklerden biridir. Anayasa’nın 73. maddesi, verginin herkesin mali gücüne göre alınmasını ve vergi yükünün adaletli ve dengeli dağıtılmasını maliye politikasının sosyal amacı olarak ortaya koymaktadır.
Ancak kâğıt üzerindeki ilke ile hayatın gerçekleri arasında zaman zaman ciddi farklılıklar ortaya çıkıyor. Mali güce göre vergilendirme ilkesi anayasal bir hüküm olarak varlığını sürdürürken, sosyal hakların dağılımında aynı adalet duygusunun her zaman karşılığını bulduğunu söylemek kolay değil.
Bunun en dikkat çekici örneklerinden biri de ölüm yardımlarında karşımıza çıkıyor.
2026 yılı rakamlarına baktığımızda farklı statüler arasındaki fark dikkat çekiyor:
• SSK ve BAĞ-KUR’lunun cenaze ödeneği: 6.398 TL
• Devlet memurunun ölüm yardımı: 29.935 TL
• Emekli milletvekilinin ölüm yardımı: 89.804 TL
• Görevdeki milletvekilinin ölüm yardımı: 179.608 TL
Elbette farklı çalışma ve sosyal güvenlik statülerinin kendine özgü hakları bulunabilir. Ancak insanın aklına şu soru geliyor:
Ölüm karşısında bile bu kadar büyük farklılıkların olması, toplumdaki adalet duygusunu nasıl etkiliyor?
Hayatın içinde statüler, gelirler ve imkânlar farklı olabilir. Fakat ölüm, insanın karşısında herkesi aynı noktaya getirir. Nitekim Seneca’nın, “Eşitsiz doğarız, ama eşit ölürüz” sözü bu gerçeği anlatır.
Claudianus’un “Ölüm her şeyi eşitler” sözü de aynı düşünceyi dile getirir. Horatius ise ölümün yoksulun kulübesinin de kralın sarayının da kapısını aynı şekilde çaldığını ifade eder.
Peki biz ne yapıyoruz?
Yaşarken farklılaştırdığımız insanları, ölümden sonra da farklı statüler üzerinden değerlendirmeye devam ediyoruz.
Asıl mesele yalnızca cenaze ödeneğinin miktarı değildir. Asıl mesele, vatandaşın devlet karşısında kendisini ne kadar eşit ve değerli hissettiğidir.
Devlet vergi toplarken de sosyal hak dağıtırken de temel ölçüyü mali güç, ihtiyaç ve adalet üzerine kurmalıdır.
Çünkü adalet yalnızca mahkeme salonlarında aranmaz.
Adalet vergi dairesinde aranır.
Adalet maaş bordrosunda aranır.
Adalet sosyal yardımlarda aranır.
Adalet cenaze ödeneğinde aranır.
Bir toplumda insanlar yalnızca yaşarken değil, en zor anlarında da eşitlik ve hakkaniyet görmek ister.
Çünkü gerçek adalet, insanın statüsüne değil, insan olmasına değer vermektir.
Yaşarken eşitlik istiyoruz,
ölürken de eşitlik bekliyoruz.
Abdulbaki Akbal
Mali Müşavir-B.Denetçi