Her çocuğun kapasitesinin farklı olduğunu belirten uzmanlar, aynı ailedeki çocukların konuşmayı sürelerinin bile farklı olduğunu belirtiyor. Kız çocuklarının, erkek çocuklarına göre konuşmayı daha erken öğrendiğini belirten uzmanlar, önemli olanın dil gelişimindeki tutarlılık olduğuna dikkat çekti.

Çocuk gelişim ve eğitimcisi Neşe Doğançelik, çocuğun nasıl ve ne zaman konuşmayı öğrendiği konusunda ailesinin desteğinin olumlu etkisi olduğunu söyledi. Bebeğin, çevresinden duyduklarını pratik yaparak konuşmayı öğrendiğine dikkat çeken Doğançelik, şu bilgileri verdi: “Önce kendisine söylenen şeyleri anlamaya, daha sonra da sözcükleri tek tek kullanmaya başlayacaktır. Başlangıçta bu sözcükleri tutarsız olarak kullanabilir. Daha sonra bu sözcüklerle basit cümleler kuracak ve en sonunda da daha uzun ve anlaşılır cümleler kurarak, hangi sesleri kullanacağını doğru olarak öğrenecektir.”

Birçok ailenin çocukların nasıl ve ne zaman konuşması gerektiğini bilmediğine işaret eden Doğançelik, şöyle devam etti: “Ancak, her çocuğun kapasitesinin farklı olduğunu unutmamak gerekir. Aynı ailedeki çocukların konuşmayı öğrenme süreleri farklı olabilir. Kız çocukları, erkek çocuklarına göre konuşmayı daha erken kazanabilmektedirler. Burada önemli olan çocuğun dil gelişiminde tutarlı olmasıdır.”

Neşe Doğançelik, ailelerin çocuğun konuşmasına yardım etmek için yapması gerekenleri şöyle sıraladı: “İlk 6 aya kadar şarkı ya da ninni söylerken onun yüz mimiklerini taklit edin. Beslenme, altını değiştirme ve banyo saatlerini konuşma saatlerine dönüştürün. ‘ce’ oyunları gibi oyunları oynayarak karşılıklı iletişimi geliştirin. İsmini söylediğinizde size bakmasını teşvik edin. İletişim çabasıyla çıkardığı bütün sesler için olumlu ifadeler kullanın. Örneğin,’Ne güzel gülüyorsun’ deyin.

6–12 ay arası ise seslerin farkına vardıkça ne olduğunu anlatın. Ne söylediğinizi anlaması için ona zaman tanıyın. Günlük aktivitelerinizi tanımlamak için aynı ifadeleri kullanın. ‘Ayşe'nin banyosu’, ‘yatma vakti’ gibi. Nesneleri gösterip, doğal bir konuşma ortamında isimlendirin. Parmak oyunları oynayın. Kitaplarla tanıştırın; kitapta bulunan basit ve günlük yaşantısında çok karşılaştığı nesneleri isimlendirin.”

12–18 arası çocuğunuzla iletişiminizde basit ve kısa cümleler kullanın. Doğal bir formda, ancak yavaş, anlaşılır ve açık konuşun. Çocuğunuzun sözcük kazanımı için tercihli sözcüklerle soru yönelterek model olun. Örneğin; elma ya da muz ister misin gibi. Oynayabileceği bazı oyuncakları sağlayın. Örneğin; oyuncak bir telefon konuşma taklitleri yapabileceği en iyi araçtır.

18–24 ay arası yaptığınız aktiviteleri ve ne olduğunu anlatıp tanımlayın. Birlikte bazı günlük aktiviteler yapın, böylece konuşacak çok şey olacaktır. Çocuğunuzun oyun içinde gerçek nesnelerle oynamasını teşvik edin. Örneğin; gerçek yiyecekler kullanılan bir çay partisi gibi. Geçmişten, günümüzden ve gelecekten söz edin; bugün ne yaptınız, yarın büyükanne gelecek gibi. Eğer çocuğunuzun çıkarabildiği bir ses varsa (örneğin; baa), bu sesle başlayan ve çevresinde bulunan nesneleri öncelikle sözcük dağarcığına kazandırmayı hedefleyin. Örneğin; bardak gibi. Bu sözcüğü basit cümlelerde ve duruma uygun ifadelerin içinde kullanın.”

2–3 ya döneminde çocuklara ‘edat’ları öğreten oyunları oynamak gerektiğini belirten Doğançelik, şöyle devam etti: “Diğer çocuklarla oyun oynayarak iletişim sağlayabilmesi için fırsatlar oluşturun. Kitap içinde bulunan eylemleri tanımlayarak, onları kısa cümlelerle anlatın. Anlattığınız cümlelerle ilgili her olaya ilişkin hemen soru yöneltin. Her ne cevap verirse versin, tekrar sorunuzun yanıtını bir de sizden duyması ona uygun konuşma modeli olmanız açısından etkili olacaktır. Örneğin, ‘evet çocuk ayakkabısını giyiyormuş’ gibi.

3–5 yaş döneminde ise büyük- küçük, sert- yumuşak gibi zıtlıklar içeren oyunlar oynayın. Konuşmalarınıza zamana ilişkin kavramlar katın (bugün, yarın, daha sonra, gelecek hafta gibi). Çocuğunuza olaylara ilişkin hisleri ve duyguları hakkında konuşma fırsatı tanıyın ve paylaşımda bulunun. Kendinize ait sözcük oyunları, tekerlemeler, hikâyeler kurun. Sözcük bulma oyunları oynayın.”