Mardin’de semt pazarlarında hareketlilik yaşanırken, pazar esnafı fiyatların geçen yıllara kıyasla genel olarak daha makul seviyelerde olduğunu ancak vatandaşların alım gücündeki düşüşün alışverişe doğrudan yansıdığını belirtiyor. Esnaf, tezgâhlarda ürün çeşitliliğinin fazla olmasına rağmen vatandaşların daha az miktarda alışveriş yaptığını ifade ederken, artan mazot, işçilik, poşet ve yer ücretlerinin de kendilerini zorladığını dile getiriyor.

 

Mardin’de vatandaşların temel gıda ve mutfak ihtiyaçlarını karşılamak için tercih ettiği semt pazarlarında yaz mevsiminin son günlerinde hareketlilik sürüyor. Tezgâhlarda mevsim meyve ve sebzelerinin yanı sıra kışlık hazırlıklar için kullanılan kurutmalık ürünler de yerini alırken, fiyatların geçen yıla göre bazı ürünlerde gerilediği, bazı ürünlerde ise dalgalı bir seyir izlediği belirtiliyor.

Ancak pazar esnafının ortak şikâyeti, vatandaşların alım gücünün zayıflaması. Esnaf, pazarda yoğunluk olmasına rağmen alışveriş yapan vatandaşların ürünleri artık kilogramlar yerine daha küçük miktarlarda aldığını belirterek, “Pazarda kalabalık var ama eski alışveriş yok” değerlendirmesinde bulunuyor.

“Fiyatlar uygun ama vatandaşın alım gücü yok”

Pazar esnafı Mahsum Başçı, tezgâhlardaki fiyatların bazı ürünlerde oldukça uygun seviyelerde olduğunu ancak vatandaşların ekonomik durumunun alışveriş miktarını etkilediğini söyledi.

Başçı, yaklaşık bir ay boyunca pazar açamadıklarını belirterek, işlerin yeterli olmaması nedeniyle zarar ettiklerini ifade etti.

“Pazarda fiyatlar şu an bedava denecek seviyede. En kaliteli meyveler bile ucuza satılıyor. Ancak insanlarda alım gücü yok. Bir aydır pazarı açmıyoruz, daha yeni açtık. Sebebi ise iş olmadığı için zarar etmemiz. Maalesef milletin alım gücü yok.” diyen Başçı, sebze fiyatlarının 20-30 liradan başladığını aktardı.

Başçı, salatalığın 20 lira civarında satıldığını ancak vatandaşların alım konusunda zorlandığını belirtirken, birinci kalite şeftalinin 75, ikinci kalite şeftalinin ise yaklaşık 50 liradan satıldığını söyledi.

Mevsim meyvelerinin fiyatlarının genel olarak 75 lira civarında olduğunu ifade eden Başçı, ikinci kalite ve daha küçük ürünlerin ise 30-40 liraya kadar düştüğünü kaydetti.

Çileğin mevsimi olmadığı için 150 liraya kadar çıktığını belirten Başçı, ürünlerin farklı bölgelerden Mardin’e ulaştığını söyledi.

Kışlık hazırlıklar pazarda başladı

Yaz mevsiminin sonlarına yaklaşılmasıyla birlikte Mardin’de kışlık hazırlıkların da hız kazandığı görülüyor.

Pazarlarda domates, kırmızı biber ve kornişon gibi ürünler vatandaşların ilgisini çekerken, kurutmalık ürünlerin de uygun fiyatlardan satışa sunulduğu belirtiliyor.

Başçı, mevsimlik ürünler arasında şeftali, armut, nektarin ve üzümün öne çıktığını belirterek, bu ürünlerin ortalama fiyatlarının 75 lira civarında olduğunu söyledi.

Muzun fiyatının da son dönemde yükseldiğini belirten Başçı, 100 liraya kadar çıktığını ifade etti. Kurutmalık ürünlerin ise diğer ürünlere kıyasla daha uygun olduğunu dile getirdi.

Başçı’nın verdiği bilgilere göre domates 20-30 liradan başlayıp kaliteye göre 40 liraya kadar çıkarken, kırmızı biber yaklaşık 40 lira, kornişon ise 30 ila 50 lira arasında değişiyor.

“Mazot 82 lira, bir mazot parasını çıkarmak için 10 kilo meyve satıyoruz”

Pazar esnafının en önemli sorunlarından biri ise artan işletme ve ulaşım maliyetleri.

Mazot fiyatlarının kendilerini ciddi şekilde zorladığını belirten Mahsum Başçı, ürünleri temin etmek için şehirlerarası yol yaptıklarını ve yakıt giderlerinin satış fiyatlarına önemli ölçüde yansıdığını söyledi.

Başçı, “Mazot 82 lira bandında. 10 kilo meyve satılması gerekiyor ki bir mazot parası çıksın. Diyarbakır’a gidip geliyoruz, masrafımız çok oluyor. Yaklaşık 100 kilometre yol kat ediyoruz.” ifadelerini kullandı.

Yakıtın yanı sıra işgaliye, poşet ve çalışan ücretlerinin de önemli gider kalemleri olduğunu belirten Başçı, vatandaşın alım gücünün her geçen gün daha da zorlandığını söyledi.

Mardin’de bazı pazar alanlarında devam eden altyapı çalışmalarının da esnafı olumsuz etkilediğini dile getiren Başçı, çalışmaların bir an önce tamamlanmasını istedi.

“Yaklaşık 3 aydır bu tozun içerisindeyiz.” diyen Başçı, altyapı çalışmalarının pazarların faaliyetlerini de etkilediğini kaydetti.

Patates ve soğanda fiyatlar geriledi

Patates, soğan ve sarımsak satan Kadir Anlayışlıoğlu ise fiyatların ürün ve döneme göre değişkenlik gösterdiğini söyledi.

Yaklaşık 12-13 yıldır pazarcılık yaptığını belirten Anlayışlıoğlu, geçen yılın bazı dönemlerinde satışların daha iyi olduğunu ifade ederek, bu yıl fiyatların dalgalı bir seyir izlediğini belirtti.

Anlayışlıoğlu, patates ve soğanın şu anda yaklaşık 30 liradan satıldığını, soğanın geçtiğimiz haftalarda 50 liraya kadar çıktığını ancak kışlık soğanların piyasaya girmesiyle fiyatların gerilediğini söyledi.

Fiyat değişimlerinde hava koşulları ve ekim miktarının da etkili olduğunu belirten Anlayışlıoğlu, bir dönem ithal ürünlerin piyasaya girdiğini, yeni ürünlerin çıkmasıyla birlikte fiyatların yeniden aşağı yönlü hareket ettiğini aktardı.

“Bir ailenin haftalık mutfak gideri 2 bin liranın altına düşmüyor”

Pazardaki fiyatların genel olarak uygun olduğunu savunan Anlayışlıoğlu, buna rağmen vatandaşların alışveriş gücünün yeterli olmadığını söyledi.

Anlayışlıoğlu, “Genel olarak pazar fiyatları uygun ama millette alım gücü yok. Domates 20-25 lira civarında, meyve ve sebzeler ise 50-70 lira arasında.” dedi.

Bir ailenin haftalık temel mutfak alışverişinin 2 bin liranın altına düşmediğini ifade eden Anlayışlıoğlu, yalnızca patates ve soğan alışverişinin bile vatandaşın bütçesinde önemli bir yer tuttuğunu belirtti.

“Bir müşteri sadece bir torba patates ve soğan için 400-500 lira ödüyor. Bir de bunun meyvesi, sebzesi, yağı ve suyu var haliyle.” diyen Anlayışlıoğlu, temel gıda ürünlerindeki toplam maliyetin aile bütçesini zorladığını kaydetti.

“Pazarda yoğunluk var ama kuru bir kalabalık”

Pazar esnafının giderlerinin büyük bölümünü yakıt, işçilik ve yer ücretlerinin oluşturduğunu belirten Anlayışlıoğlu, poşet fiyatlarının da arttığını söyledi.

Poşetin kilosunun 130-140 lira seviyelerine ulaştığını belirten Anlayışlıoğlu, tüm giderler hesaplandığında esnafın çoğu zaman ancak başa baş satış yapabildiğini ifade etti.

Market sayısının artmasının da geleneksel pazar esnafını olumsuz etkilediğini dile getiren Anlayışlıoğlu, halk pazarlarının geleceğine ilişkin endişesini şöyle ifade etti:

“Marketler çoğaldıkça bu meslek yavaş yavaş tükenecek, halk pazarları kalmayacak gibi. Pazarda yoğunluk var ama alım gücü yok. Kuru bir kalabalık var.”

“Geçen yıl ve bu yıl fiyatlar hemen hemen aynı”

Yaklaşık 10 yıldır pazarcılık yaptığını belirten karpuz satıcısı İzzettin Çağtay ise özellikle karpuz fiyatlarında geçen yıla göre büyük bir değişiklik olmadığını söyledi.

Çağtay, diğer bazı meyvelerin ise geçen yıla göre daha uygun fiyatlardan satıldığını ifade etti.

Geçtiğimiz yıl bazı meyvelerin kilogramının 100 liraya satıldığını belirten Çağtay, bu yıl aynı paraya daha fazla ürün alınabildiğini söyledi.

Ancak fiyatların düşmesine rağmen vatandaşların alışveriş miktarının azaldığını belirten Çağtay, geçen yıl vatandaşların 3-4 kilogram üzüm alabildiğini, bu yıl ise fiyatların daha düşük olmasına rağmen çoğu kişinin yalnızca 1 kilogram alabildiğini ifade etti.

Çağtay, şeftali, nektarin, erik ve üzüm gibi bazı mevsim meyvelerinin kilogramının yaklaşık 25 liraya kadar düştüğünü belirtti.

“Pazarda hareket var, inşallah böyle devam eder”

Pazarın genel hareketliliğinden memnun olduğunu belirten Çağtay ise esnafın en büyük gider kalemlerinden birinin mazot olduğunu söyledi.

Ürünlerin tedarik maliyetinin yanı sıra işçilik, yer ücreti ve poşet giderlerinin de satış fiyatlarını etkilediğini belirten Çağtay, karpuzun alış ve satış fiyatı arasındaki farkın giderler nedeniyle sınırlı kaldığını ifade etti.

Çağtay, karpuzun 5 liraya alınmasına rağmen yüzdelik kesinti, işçilik, mazot, poşet ve yer ücretleri eklendiğinde maliyetin yaklaşık 8 liraya ulaştığını, satış fiyatının ise 10 lira olduğunu söyledi.

Mardin’de pazarların genel olarak hareketli olduğunu ifade eden Çağtay, “Genel duruma bakınca milletin durumu iyi gözüküyor. Mardin'deki yollar dışında bir sıkıntı yok. Milletin durumu iyi, pazarda da hareket var. İnşallah bu şekilde devam eder.” dedi.

Esnafın ortak gündemi: Fiyat değil, alım gücü

Mardin pazarlarında esnafın açıklamaları, fiyatların tek başına vatandaşın ekonomik durumunu göstermediğine işaret ediyor. Bazı ürünlerde geçen yıla göre fiyat düşüşleri yaşanmasına rağmen, vatandaşların daha az miktarda alışveriş yapması dikkat çekiyor.

Esnafın değerlendirmelerine göre artan yakıt, işçilik, poşet, ulaşım ve yer giderleri pazarcının maliyetlerini yükseltirken, vatandaş tarafında ise temel gıda alışverişinin bütçedeki payı giderek artıyor.

Pazarlarda yoğunluk yaşanmasına rağmen alışveriş miktarının düşmesi, esnafın deyimiyle “kuru kalabalık” görüntüsünü ortaya çıkarıyor. Önümüzdeki dönemde özellikle kışlık hazırlıkların yoğunlaşmasıyla birlikte domates, biber, salatalık ve diğer kurutmalık ürünlere yönelik talebin artması bekleniyor.

Mardin’de hem vatandaş hem de pazar esnafı açısından temel beklenti ise fiyatların istikrar kazanması ve alım gücünün yeniden güçlenmesi.