Dünden Bugüne Tüfekçioğlu Firması’nın İzinde Mardin’de Ulaşım Yolculuğu

Mardin’in ulaşım tarihinde derin izler bırakan Tüfekçioğlu Firması, 1944-1994 yılları arasında kentin ilk otobüs işletmesi olarak hem nostaljiyle anılıyor hem de tarihi bir kentin mirasını geleceğe taşıdı.

Çetin Tüfekçioğlu, babası Halil Tüfekçioğlu’nun kurduğu bu öncü firmanın hikayesini ve Mardin’in gelişimindeki rolünü gazetemize anlattı. Mardin’in sabahına dair bir sahneyle başlamak istiyorum. Dar sokaklardan yükselen motor sesleri, yola koyulmuş birkaç otobüs ve toprak yollara vuran far ışıkları…

1960’larda ya da 70’lerde Mardin’de yaşamış olanlar bu seslerin kime ait olduğunu hemen bilirdi: Tüfekçioğlu Ailesi. Bugün sizinle, bu köklü ailenin ve Mardin’in ulaşım tarihinin izini süreceğiz. Öncelikle, Tüfekçioğlu Otobüs İşletmesi’nin kuruluş hikayesini sizden dinleyebilir miyiz?

Çetin Tüfekçioğlu:
Elbette. Tüfekçioğlu Otobüs İşletmesi, 1944 yılında babam Halil Tüfekçioğlu tarafından kuruldu. O dönemde Türkiye’de karayolu taşımacılığı yeni yeni tanınıyordu.

Yolların çoğu toprak, araç sayısı yok denecek kadar azdı. Babam, “kaptı kaçtı” denen araçlarla Mardin ile Diyarbakır arasında posta taşımaya başladı. O yıllarda bu hat sadece bir ulaşım değil, adeta bir yaşam damarıydı. Postalar zamanında ulaşmazsa haberler gecikir, ticaret aksar, ailelerin selamı bile kaybolurdu. Babam bu işi sadece ticaret gözüyle değil, hizmet gözüyle yapardı. Sık sık direksiyonun başına geçer, yükü bizzat taşırdı.

O yıllarda ulaşımın ne kadar zor olduğunu tahmin edebiliyorum. Peki, posta taşımacılığından yolcu taşımacılığına geçiş nasıl oldu?

Çetin Tüfekçioğlu:
1955’e kadar posta taşımacılığı yaptık. Ancak bölgede sadece yük değil, insan taşımaya da büyük ihtiyaç vardı. 1960’lara gelindiğinde Mardin’in ticareti canlanıyor, göç hareketliliği artıyordu. Bu ortamda babam, Süleyman Atmaca ve dönemin diğer girişimcileriyle birlikte ova otobüslerini kurdu. İlk aracımız, Scania Vabis kamyondan dönüştürülmüş bir otobüstü.

Yolcular bazen otobüs yerine benzin kokan bir kamyon kasasında yolculuk yaptıklarını söylerdi. Ama o yıllarda önemli olan varmak değil, yola çıkabilmekti. Viranşehir ve Ceylanpınar’a başlayan seferler, kısa sürede Krom marka otobüslerin alınmasıyla genişledi.

O yıllarda ortaklıklar ve yeni firmalar da ortaya çıkmış sanırım. Bu süreçte Tüfekçioğlu ailesi nasıl bir yol izledi?

Çetin Tüfekçioğlu:
Evet, ortaklık ilişkileri her zaman yollar kadar düzgün değildi. Zamanla ayrılıklar yaşandı, yeni firmalar kuruldu. Seyfo Caran ayrıldı ve Özova otobüsünü kurdu.

Ova otobüsleri de ikiye bölündü: Özova ve Ova otobüs. Biz ise Tüfekçioğlu adıyla yolumuza tek başımıza devam ettik. 1973-1975 yılları arasında Türkiye’de otobüsçülük hızla gelişirken, firmamız sınırları aşmaya başladı.

Sınırları aşmak derken, uluslararası seferlerden mi bahsediyorsunuz?

Çetin Tüfekçioğlu:
Evet, tam olarak öyle. Lübnan’ın başkenti Beyrut’ta büyük bir Mardinli topluluk yaşıyordu ve bu nüfusun memleketle bağı hiç kopmamıştı. Tüfekçioğlu olarak Mardin-Beyrut arasında düzenli otobüs seferleri başlattık. Hem yolculara hasret giderme imkanı sunduk hem de taşımacılığın uluslararası boyutuna adım attık. Ayrıca, Irak’a ihraç edilen otobüslerin taşınmasında da önemli rol oynadık. Türkiye’nin ürettiği araçların karayoluyla Ortadoğu’ya ulaştırılması görevini üstlendik. Bu sadece taşımacılık değil, aynı zamanda bir güven meselesiydi. Çünkü yollar riskliydi. Ama Tüfekçioğlu otobüsleri güven demekti.

1970’ler ve 80’lerde Mardinli otobüs firmaları arasında birleşmeler ve ayrılıklar yaşanmış. Bu dönemi nasıl hatırlıyorsunuz?

Çetin Tüfekçioğlu:
1975-1978 arasında Mardinli otobüs firmaları güçlerini birleştirip Mardin Seyahat adı altında birleşti. Ama bu birliktelik uzun sürmedi. 1978’de Tüfekçioğlu olarak ayrıldık. Başaran Uğur Turizm yeniden sahneye çıktı. 1980’lerde filomuza Mercedes-Benz O302 ve O303 otobüsleri katıldı.

Bu araçlar, konforlu koltukları ve uzun yollarda sağladığı dayanıklılıkla bir dönemin sembolüydü. O yıllarda Mardin’den İstanbul’a giden otobüsler yolda mola verdiğinde, yolcular saatlerce sohbet ederdi. Yolculuk bir ulaşım değil, adeta bir maceraydı.

Peki, 1990’lara gelindiğinde neler değişti?

Çetin Tüfekçioğlu:
1990’a gelindiğinde işler zorlaştı. Ekonomik krizler ve Körfez Savaşı taşımacılığı olumsuz etkiledi. Bu zorlukların aşılması için Tüfekçioğlu, Özmartur ve Doğu Tur birleşerek Zümrüt adıyla tek çatı altında toplandı. Fakat bu da kalıcı olmadı. 1993’te Doğu Ses ve Marsoy şirketleri ortaya çıktı.

Aileniz sadece otobüs taşımacılığıyla kalmamış, başka alanlara da yönelmiş. Bunu biraz açar mısınız?

Çetin Tüfekçioğlu:
Evet, yıllar içinde ailemiz İstanbul’a göç etti ve turizm sektöründe yeni bir sayfa açtı. 1987’de Zeynep Şenda Sevingçioğlu Titkotur Turizm Seyahat Acentasını kurdu. 1993’te IT üyesi olarak dünya çapında bilet sağlayabilen bir acenta haline geldik. Sadece havayolu bileti değil, vize, araç kiralama, kongre organizasyonu ve İstanbul içi transfer hizmetleriyle Tüfekçioğlu adını karayollarından gökyüzüne taşıdık.

Sanırım ailenizin memlekete olan vefa duygusu da bu hikayenin önemli bir parçası…

Çetin Tüfekçioğlu:
Kesinlikle. 2018’de ailemiz, Mardin Havaalanı karşısındaki 4500 metrekarelik arsayı Milli Eğitim Bakanlığı’na bağışladı. 2022-2023 eğitim yılında Halil Tüfekçioğlu’nun adını taşıyan modern bir okul açıldı. Bugün bu okulda 800 öğrenci, 40 öğretmen eşliğinde eğitim görüyor. Bu, bir otobüs markasının sadece yolcu taşımakla kalmayıp geleceği de taşıdığını gösteriyor.

Son olarak, Tüfekçioğlu ailesinin hikayesinden çıkarılacak en önemli ders nedir sizce?

Çetin Tüfekçioğlu:
Bence bu hikaye, yolların sadece şehirleri değil, kuşakları da birbirine bağladığını gösteriyor. Posta taşımacılığından uluslararası seferlere, oradan turizm sektörüne ve eğitime uzanan bu yolculuk, Türkiye’nin girişimcilik ruhunun ve memleket sevgisinin güçlü bir örneği. Eğer bu yolculuk sizi de geçmişe götürdüyse, “Nerede o eski otobüsler?” dedirttiyse ya da size çocukluğunuzun bir seferini hatırlattıysa, bu hikayenin daha fazla insana ulaşmasına katkı sağlayın. Çünkü yollar uzun, hatıralar güçlü. Bir sonraki durakta buluşmak üzere, hoşça kalın.

Çetin Bey, bu değerli ve içten paylaşımlarınız için çok teşekkür ederiz. Mardin’in ve Türkiye’nin ulaşım tarihine ışık tutan bu yolculuk, eminim ki okurlarımızın da hafızasında yer edecek.