"Türkiye Ekonomik Modeli" çerçevesinde yeni adımları Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından duyuruldu.

Hazine ve Maliye Bakanlığı, gelire endeksli devlet iç borçlanma senedi (GES) ihraç edileceğini ve talep toplama işleminin 15 Haziran'da başlayacağını açıkladı.

Açıklamanın ardından vatandaşlar tarafından GES'in ne olduğu merak konusu oldu.

Peki, GES ne demek, açılımı nedir? GES anlamı ne? Gelire Endeksli Senet nedir?

İşte vatandaşlarımızı yakından ilgilendiren gelire endeksli senet ile ilgili bilgiler...

GES AÇILIMI

Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından duyurulan kararların ardından GES gündeme geldi. GES'in açılımı ise Gelire Endeksli Senetler demektir.

GES NEDİR?

Gelire Endeksli Senetler ile getirisi devlet gelirleriyle ilişkilendirilen bir yatırım aracı yaratılmış olmaktadır. Söz konusu senetlere uygulanacak asgari kupon ödeme garantisi sayesinde yatırımcının gelir payındaki değişimden olumsuz etkilenmesi önlenmiş olmaktadır. Bu çerçevede, söz konusu senetlerin getirilerine ilişkin ödemelerin hesaplanmasında TPAO, DMO, DHMİ ve KIYEM tarafından bütçeye aktarılan üç aylık ve altı aylık hasılat paylarının toplamı esas alınmaktadır. Gerçekleşen gelir tahsilatının bütçede açıklanan azami tutarların üzerlerinde olması durumunda yatırımcılara söz konusu azami tutar karşılıkları esas alınarak ödeme yapılır.

GELİRE ENDEKSLİ SENET NE ANLAMA GELİR?

Gelire Endeksli Senetler (GES): Devlet İç Borçlanma Senetlerinin çeşitlendirilmesi ve yatırımcı tabanının genişletilmesi amacıyla getirisi Kamu İktisadi Teşebbüsü statüsündeki bazı kuruluşların bütçeye aktarılan hasılat paylarına endekslenen senetlerdir.

Gelire Endeksli Senetler (GES), vatandaşların yatırımlarını TL cinsi varlıklara yönlendirebilmesi için alternatif bir araç olarak öne çıkmaktadır.

GES GETİRİSİ NE KADAR?

GES'lerin getirileri, gelir performansı güçlü olan ve bütçeye hasılat aktarımı yapan Kamu İktisadi Teşebbüslerinin gelirlerine endeksli olacaktır.

3 ayda bir ödenecek kuponlar için uygulanacak asgari getiri garantisi sayesinde, vatandaşların gelir paylarındaki değişimlerden olumsuz etkilenmesi önlenmiş olacaktır.

Bununla birlikte, GES'lere konu Kamu İktisadi Teşebbüslerinden bütçeye aktarılan hasılat performansı beklenenin üzerinde geldiğinde yatırımcılara ilave getiri sunulacaktır.

--reklam--

HAZİNE VE MALİYE BAKANLIĞINDAN GES AÇIKLAMASI! 

Bugün Bakanlığımız resmi hesabından yayınlanan basın açıklamasında yer alan atılacak adımlar kapsamında; Bakanlığımızca, vatandaşlarımızın tasarruflarını Türk Lirası cinsi varlıklarda değerlendirebilmelerinin teşvik edilmesi ve yatırımcı tabanının genişletilmesi amacıyla gelire endeksli Devlet iç borçlanma senedi (GES) talep toplama işlemleri 15 Haziran 2022 tarihinden itibaren gerçekleştirilecektir.

Sadece gerçek kişilere sunulacak olan GES'ler, ülkemiz genelinde gerçekleştirilecek duyuru ve talep toplama işlemleri yoluyla ihraç edilecektir.

Senede ilişkin talep toplama işlemleri ile senedin ihracı, kupon ve ana para ödemeleri Bakanlığımız sitesinde yayınlanacak duyuruda belirtilecek bankalar aracılığı ile gerçekleştirilecektir.

İhraç edilecek senetler üç ayda bir yatırımcısına kupon getirisi sağlayacak olup kupon ödemelerinde asgari getiri garantisi olacaktır.

Senedin kupon ödemesine esas teşkil edecek getiri oranı ve vade yapısı ihraç duyurusunda ilan edilecektir. Senedin yatırımcıya sağlayacağı nihai getiri oranı, ihraç aşamasında Bakanlığımız tarafından belirlenen getiri oranının, hasılat gerçekleşmeleri çerçevesinde hesaplanacak endeks değeri ile çarpılması yoluyla belirlenecektir.

GELİRE ENDEKSLİ SENET İHRACI KOŞULLARI AÇIKLANDI

Hazine ve Maliye Bakanlığından, yapılan açıklamada şu ifadeler kullanıldı: "Bakanlığımızca, yatırım araçlarının çeşitlendirilmesi, yatırımcı tabanının genişletilmesi ve yatırımcıların Türk Lirası cinsi varlıklara yönelimlerini teşvik etmek amacıyla gelire endeksli Devlet iç borçlanma senedi (GES) ihraç edilecektir. Bu çerçevede, Türkiye genelinde 15 Haziran – 22 Haziran 2022 tarihleri arasında, GES ihracına ilişkin talep toplama işlemleri gerçekleştirilecektir.

Söz konusu senet, yalnızca gerçek kişilere ihraç edilecek olup talep toplama işlemleri ile kupon ve anapara ödemeleri aşağıdaki bankaların şubeleri aracılığıyla gerçekleştirilecektir.

1) T.C. Ziraat Bankası AŞ.
2) T. Halk Bankası AŞ.
3) T. Vakıflar Bankası T.A.O.

Senetler için asgari talep tutarı 1.000 TL olup 1 TL’nin katları şeklinde ihraç edilecektir. Senetler, talep toplama dönemini takip eden haftada, 24 Haziran 2022 Cuma gününde, yatırımcıların hesaplarına aktarılacaktır."

--reklam--

Devlet iç borçlanma senedinin detayları 

Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın açıkladığı gelire endeksli devlet iç borçlanma senedi sadece gerçek kişilere sunulacak. 

Amacın bireylerin tasarruflarını Türk Lirası varlıklarda tutmasının teşvik edilmesi ve yatırımcı tabanının genişletilmesi olduğu vurgulandı. 

Ülke genelinde duyuru ve talep toplama işlemleri yoluyla senet ihraç edilecek. 

Senede ilişkin talep toplama işlemleri ile senedin ihracı, kupon ve anapara ödemeleri Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın sitesinde yayımlanacak ve duyuruda belirtilecek bankalar aracılığı ile gerçekleştirilecek. 

Hangi kurumun gelirine endeksleneceği önemli 

Dünya gazetesinin haberine göre 1990'lı yıllarda da yapılan ve 2010 yılına kadar ihraçları devam eden gelire endeksli senetler zarar etmesi mümkün olmayan bir kamu kurumuna endeksleniyor ve kupon ile ana para ödemeleri belirleniyor. 

Gazeteye konuşan bankacılık kaynakları yeni enstrümanın faizinin ve vadesinin ihraç duyurusunda belli olacağını belirtti. 

Bu kaynaklara göre belirlenecek kurum önemli; yüksek gelirli kurumlar görece yüksek bir faiz verebilir. 

Bloomberg HT'nin haberine göre de 2009 yılında Hazine Müsteşarlığı benzer bir enstrümanı kamuoyuna sunmuştu. 

O dönem gündeme gelen enstrümanın getirilerinin, Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO), Devlet Malzeme Ofisi (DMO) ve Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü'nden (KEGM) bütçeye aktarılan paylardan oluşması öngörülmüştü. 

'Hazineye yük getirecektir' 

Enflasyonun Mayıs ayında 1998 yılından beri en yüksek seviyesine çıkarak yüzde 73,5 olarak açıklanması, yüzde 14 olan politika faizi ile arasındaki makasın daha da yükselmesine yol açtı. 

Bu yüzden uzun zamandır piyasada enflasyon endeksli yeni bir enstrümanın açıklanması beklentisi vardı. 

Bunda Kur Korumalı Mevduat (KKM) sisteminin bireyleri enflasyona karşı korumamasının da etkisi bulunuyor. 

Ancak Hazine ve Maliye Bakanlığı'ndan bu beklentiye paralel bir açıklama gelmedi. 

Bakanlığın açıkladığı devlet iç borçlanma senedinin getirisinin ne olduğu, buna bağlı olarak da talebin ne kadar olacağı henüz bilinmiyor. 

Ancak analistler ve ekonomistler, açıklanan bu enstrümanın enflasyon ve yükselen kura karşı bir koruma sağlaması ya da kurun yükselişini durdurmasını beklemiyor. 

'Faizi artırmamak için' 

Icrypex'ten Strateji Geliştirme Müdürü Tuğba Özay, Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın açıkladığı devlet iç borçlanma senedinin KKM gibi hazineye yük getireceğini vurguluyor. 

BBC Türkçe'ye konuşan ekonomist Özay, faiz artırmamak için KKM ve devlet iç borçlanma senedi gibi yeni adımların duyurulduğunu açıklıyor: 

"Bu açıklamaların etkisi çok kısa süreli. Bu tarz açıklamalar bu şekilde yapılmamalı, hele ki güven ortamı zedelenmiş, enflasyon ve kur artmaya devam ederken… 

"Bunlar günü kurtarma çabaları. Bunların hiçbir sorunu çözebilecek adımlar değil. Sadece sorunların çözümünü öteliyoruz ve hazinenin yükünü artırıyoruz." 

Kurdaki yükselişin nedenleri 

Son günlerde Dolar/TL kurundaki yükselişin hızlanmasının yanı sıra Türkiye'nin risk primi göstergesi olan CDS'leri de yükselmekte. 

İhracatın artmasını hedefleyen yeni ekonomi modeline rağmen dış ticaret açığı ise Mayıs ayında bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 157 arttı. 

Ekonomist Özay, enflasyonun, dış ticaret açığının, cari açığın, TL'deki değer kaybının artmaya devam etmesinin, TL'ye ve ekonomiye güvenin daha da azalmasına yol açtığını vurguluyor: 

"Hem hazinenin borcu hem cari açığın artması… En korkulan ikiz açıktır, kamu borcu ve dış ticaret açığının aynı anda artması. Buraya mı gidiyoruz endişelerinin ortaya çıkmasına yol açıyor. 

"Dünyada para güvenli limanlara artmaya devam ediyor. Dolarda parasal sıkılaşmadan ötürü bir güçlenme var, TL'nin kendi sebepleri dolasıyla değer kaybı da devam edince kurdaki yükseliş hızlanıyor." 

Ekonomistler ne dedi? 

--reklam--

İktisatçı Mahfi Eğilmez, "Faize faiz dememek için yaptıklarımızı yazsak roman olur" dedi. 

Medley Advisors Gelişmekte Olan Piyasalar Analisti Nick Stadtmiller gelire endeksli senetlerin kur korumalı mevduatlar gibi zaman kazanmak ve liraya geçici olarak bir istikrar kazandırmak için çıkarıldığını belirtti: 

"Benzer önlemlerle bir yıl boyunca bir çöküşü engelleme ihtimalleri yüksek fakat makro dengesizliklerin er geç düzeltilmesi gerekecektir." 

Handelsbanken Capital Markets'tan kıdemli ekonomist Erik Meyersson Dolar/TL kurunun kısa süreli düşüşten sonra kaldığı seviyeye yükseldiği bir grafik paylaşarak "Piyasalar Nebati'nin kabare gösterisinden etkilenmemiş" dedi. 

Bluebay Varlık Yönetimi'nden Tim Ash, Türkiye'nin finansal "simyasının" her geçen gün daha fazla Lübnan'a benzediğini yazdı: 

"Bu kesinlikle Lübnan'da olduğu gibi çok büyük bir krizle sonuçlanacak. Esas soru, bunun en zaman olacağı." 

Ankara Üniversitesi'nden Prof. Yalçın Karatepe, Twitter hesabında bakanlığın açıklamasını alıntılayarak "Bu bile gösteriyor ki kurların neden yükseldiği konusunda bir fikirleri yok" dedi. 

Karatepe, "Güya vatandaş döviz bozduracak, getirisinin ne olacağı bile duyurulmayan enstrümanı bekleyecek? Hadi canım sende!" ifadelerini kullandı. 

Ekonomist ve Dünya gazetesi köşe yazarı Emrah Lafçı ise "Tahvilin iki tane ana bileşeni vardır. Biri vade, diğeri de getiri oranı. Tahvil ihracıyla ilgili bir açıklama yapılıyor ve bu iki bilgi de yok" paylaşımında bulundu. 

Eski Ziraat Bankası Genel Müdür Yardımcısı, Başkent Üniversitesi Uluslararası Finans ve Bankacılık Bölüm Başkanı Prof. Şenol Babuşçu bu adımların orta vadede finans sistemini "Faizsiz (İslami) Finans Sistemine dönüştürmek için yapılan düzenlemeler" olduğunu söyledi. 

Borsa analisti Tuncay Turşucu "Açıklamalar net değil. 15 Haziran'a kadar GES'in yıllık oranı, kupon oranı, vadesi netleşsin. Sonra daha sağlıklı yorum yapabiliriz" dedi. 

Prof. Dr. Burak Arzova da senedin hangi gelire endeksli olduğunun belli olmamasını eleştirdi ve ekledi: 

"Yine yük Hazine'ye yıkılmış durumda. Çıkmaz yolda çıkış aramaya çalışmak gibi." 

Prof. Veysel Ulusoy ise "Herhangi bir ekonomik kararın akşam saatlerinde açıklanması suçtur. Ekonomik suç var ortada" dedi. 

Finansal piyasalar yöneticisi İris Cibre de "Bu yaptığınız ayıp. Piyasa ile ilgili bilgiler piyasalar açıkken açıklanır, yatırımcılar zarar görmesin diye yapılır bu" ifadelerini kullandı. 

--reklam--

Bakanlığın açıklamasının ardından herkes devlet iç borçlanma senedi ihraç edilmesinin ne demek olduğunu araştırmaya başladı. Eski Ekonomi Bakanı Masum Türker, CNN Türk canlı yayınında söz konusu düzenlemeyi anlattı.

Türker, konu hakkında şunları söyledi:

"Türkiye'nin 2021'den beri kullandığı Borçlanma Kanunu gereği devlet tahviliyle ilgili faiz taleplerini genellikle aracı kurumlar yapıyor. Yapıcı firmalar vardı, 8-9 tane firma, bunlar her yıl başında belirleniyor. Onlar girip tahvilleri alıyorlar, sonra kişileri 2. el piyasasına satıyorlar. Yani bu noktada burada gerçek kişilere yönelik dediği için sermaye yapıcıları yerine doğrudan doğruya şahıslar girip satın alacak.

Şimdi burada diyelim ki 15 Haziran'da açıklama yapılacak ve denilecek ki, hazine bonolarının asgari getirisi şu kadardır. Burada önemli olan önce senedin ihracıdır. Senedin ihracı ana para demektir. Diyecek ki ben bu senedi ihraç ediyorum. İhraç ederken ya bu fon yatırımdaki şirketler aracılığıyla yararlanacak ya da bankalar aracılığıyla yapılacak.

Kupon ve ara para ödemesinden kasıt o ihraç edilecek bono ya da gelir endeksli enstürmanı her 3 ayda bir gelirlerinin ödenmesini gösteren kuponlar olacak. Siz o kuponları ilgili bankalara vereceksiniz. Sizin hesabınıza o para verilecek.

Diyelim 5 bin liralık yatırım yapıyorsun. Yatırımın ana parası 5 bin lira. Önce satın almak için talepte bulunuyorsunuz. Bir nevi hisse senedi arzı gibi. Hükümet beklediği rakamın tutarını belirler. Bu talepte bulunanlar arasında paylaştırır. 5 bin liralık alırsanız, yatırım yaparsanız, size 3 ayda bir ne kadar getiri getireceğini bilmiyorsunuz. Bir enstrümana bağlayacak. Örneğin diyecek ki köprü gelirlerine.

Kupon getirisi dediği 3 ayda bir gerçekleşen kar. Sizin karınızı verecek. 3 ayda bir o kuponu verdiğiniz zaman o parayı alacaksınız."