Rusya ne istiyor? Rusya Ukrayna’ya neden saldırıyor?

2014'ten bu yana devam eden Rusya-Ukrayna krizi, Ukrayna'nın doğusundaki Donbas bölgesindeki gerginlik ve Rus ordusunun Ukrayna sınırlarındaki hareketliliği nedeniyle dünya gündemindeki yerini koruyor. Son olarak ABD Başkanı Biden'ın "Rusya, Ukrayna'yı işgal etmeye karar verirse NATO müdahale etmeye hazırdır." sözleri ile dünyanın gözü Ukrayna ve Rusya'ya çevrildi.

Peki, Rusya Ukrayna krizi neden çıktı? Rusya-Ukrayna neden savaşıyor? Rusya Ukrayna’yı neden işgal etmek istiyor? Rusya neden Ukrayna'ya saldırıyor? Rusya Ukrayna krizi nasıl başladı?

İşte tüm ayrıntılar haberimizde..

Putin uzlaşmadan vazgeçip kendi sözleriyle "barış sağlama" amacıyla ordularını Donbas'taki Rus ayrılıkçıların kontrolündeki iki bölgeye gönderdi.

Rusya, geçtiğimiz aylarda 200 bine yakın askerini Ukrayna sınırına konuşlandırdı ve Batılı ülkeler bunun yeni bir işgalin ilk adımları olmasından korkuyordu.

Bundan sonra olacaklar ise tüm Avrupa'nın güvenliğini alt üst edebilir.

RUSYA - UKRAYNA NEDEN SAVAŞIYOR?

Rusya ile eski bir Sovyetler Birliği ülkesi olan Ukrayna'nın arası, Kiev yönetiminin Avrupa Birliği (AB) ile yakınlaşması üzerine açıldı.

Kiev'de iktidara gelen Rusya yanlısı Viktor Yanukoviç, ülkenin Batı'ya yönelmesini engellemek için 2013 yılında AB Ortaklık Anlaşması'nı askıya aldığını açıkladı. Bu karar, Ukrayna tarihinde derin krizlerin başlangıcı oldu.

2013 yılını "meydan olayları" ile uğurlayan Ukrayna yeni yılı iç karışıklıkla karşıladı. Bağımsızlık Meydanı'nda aylarca toplanan binlerce Batı yanlısı Yanukoviç'in kararını protesto etti. Rusya yanlılarının da sokaklara çıkmasıyla zaman zaman çatışmalar yaşandı. Olayların kontrolden çıkması üzerine dönemin Devlet Başkanı Viktor Yanukoviç, Rusya'ya kaçmak zorunda kaldı. Coğrafi olarak Avrupa ile Rusya arasındaki Ukrayna'nın insanları da Rus ve Batı yanlıları olarak kutuplara bölündü.

Olaylar Kırım ve Donbas'a sıçradı. Kırım Parlamentosu askeri üniformalı, üzerlerinde hiçbir sembol ya da simge bulunmayan "silahlı, yeşil adamların" baskısıyla Kırım'ın Rusya'ya ilhakını sağlayacak referandumu yapma kararı aldı. Yerli halk olan Tatarlar ve Ukraynalıların karşı çıkarak katılmadığı 16 Mart 2014'teki tartışmalı referandumun ardından Kırım, Rusya tarafından yasa dışı ilhak edildi. Rusya yanlılarının işgali Kırım'la da kalmadı. Ukrayna'nın doğusundaki şehirlerde Rusya yanlısı ayrılıkçılar sözde devletlerini ilan etti. Donbas denilen bölgede Rusya yanlılarının yasa dışı yönetimleri yaklaşık 7 yıldır sürüyor.

Putin'in Ukrayna ile sorunu ne?

Rusya Ukrayna'nın Avrupa Birliği ve NATO gibi kurumlarla yakın ilişkisine uzun süredir karşı çıkıyor.

Rusya Devlet Başkanı Putin geçtiğimiz haftalarda Ukrayna'nın NATO'ya üyeliğine karşı olduğunu belirtmiş, Batılı ülkelerden bu konuda garanti istemişti. Ukrayna ordusunun küçültülmesi ve tarafsız bir ülke olmasını talep etmişti.

Ancak Batı'dan gelen yanıtların Rusya'nın asıl sorularına cevap vermediğini belirtti.

Pazartesi günü yaptığı konuşmada 1991 yılında Sovyetler Birliği'nin çöküşüyle birlikte ülkesinin "soyulduğunu" söyleyen Putin, kukla bir hükümet tarafından yönetildiğini vurguladığı Ukrayna'yı "Amerikan kolonisi" olmakla suçladı ve insanların mevcut yönetim altında acı çektiğini savundu.

Ukrayna'nın doğusunda kendini "halk cumhuriyeti" ilan eden Donetsk ve Luhansk'taki yönetimleri bağımsız devletler olarak resmi şekilde tanıdığını duyurdu.

Bu iki bölge, Rusya'nın 2014 yılında Kırım'ı işgal etmesinin ardından Rus yanlısı ayrılıkçılar tarafından ele geçirilmişti. O dönemden bu yana Ukrayna'nın doğusundaki çatışmalarda 14 binden fazla kişi hayatını kaybetti.

Ayrılıkçı bölgelerin Rusya tarafından tanınması neden tehlikeli?

Donbas'taki Rusya yanlısı ayrılıkçılarla Ukrayna askerleri arasındaki çatışmalar, ateşkes anlaşmasına rağmen 2014 yılından bu yana devam ediyor. Rusya, kendilerini bağımsız devletler olarak ilan eden Donetsk ve Luhansk'ı Pazartesi gününe kadar resmi bir şekilde tanımamıştı.

Durumu daha ciddi hale getiren, bu iki yönetimin fiilen kontrol altında tuttukları alanlarda hak iddia etmekle kalmayıp Ukrayna'nın bütün Donetsk ve Luhansk bölgesine göz dikmesi.

Ukrayna'nın bu bölgede "soykırım" uyguladığını iddia eden Rusya, ortamı bir savaş için uygun hale getiriyor.

Ayrıca Donbas'ta yaşayan yaklaşık 700 bin kişiye Rus pasaportu verdi. Kendi vatandaşlarını koruma bahanesini saldırı için kullanabilir.

RUSYA NEDEN UKRAYNA'YA SALDIRIYOR?

Ukrayna'da Rus kökenli nüfusun yoğun bulunduğu Donetsk ve Lugansk (Donbas) bölgelerinde Şubat 2014'te ayrılıkçı gruplar ağır silahlarla hükümet yanlısı birliklere saldırdı. Ukrayna ordusundan bazı silahları ele geçiren ayrılıkçılar, Kiev yönetimine göre, önemli silah ve mühimmat desteğini Rusya'dan gördü.

Ayrılıkçılar sözde halk oylamalarıyla 11 Mayıs 2014'te Donetsk Halk Cumhuriyeti ve Lugansk Halk Cumhuriyeti isminde iki ayrı sözde yönetim oluşturdu.

Kiev yönetiminin kontrolünü kaybettiği Rusya-Ukrayna sınırından Rus askeri araçlar ve ağır silahlar Donbas'a girdi. Rusya'nın inkar ettiği bu durum, Avrupa Güvenlik ve İşbirliği ve Teşkilatı'nın raporlarında da yer aldı. Rus yanlısı ayrılıkçıların kontrolündeki Donetks ve Lugansk bölgeleriyle Kiev ordusunun kontrolündeki bölge arasında cephe hattı oluştu. Geçen 7 yıl içinde temas hattında zaman zaman çatışmalar yaşandı ve iki taraftan da can kayıpları oldu.

Fransa'nın başkenti Paris'te 9 Aralık 2019'da, 3 sene aradan sonra Normandiya Dörtlüsü Liderler Zirvesi yapıldı. Ukrayna, Rusya, Almanya ve Fransa devlet başkanlarının katılımıyla gerçekleşen zirvede, tam ateşkes ve Minsk Anlaşması'na bağlılık vurgusu yapıldı.

Zirveden sonra azalan çatışmalar, kısa süre sonra daha da alevlendi. Krizin çözümüne ilişkin Rusya, Ukrayna ve AGİT'ten oluşan Üçlü Temas Grubu, 27 Temmuz 2020'den itibaren kapsamlı ateşkes kararı aldı. Bu kapsamda 2021 senesine kadar kapsamlı ateşkes ufak çaplı krizlere rağmen sürdürüldü.

Ancak bu yıl Rus ordusunun Ukrayna sınırına adeta askeri yığınak yapması, Donbas bölgesinde zaten hiçbir zaman bitmeyen çatışmaları yeniden artırdı. Rusya yanlısı ayrılıkçıların 26 Mart'ta 4 Ukraynalı askeri öldürmesi bölgedeki krizi zirve noktasına çıkardı. Saldırılar karşısında Ukrayna ordusunun tedbirlerini artırması üzerine Rusya, sınıra ve ilhak edilen Kırım'a asker yığdı.

Ukrayna Genelkurmay Başkanı Ruslan Homçak, 30 Mart'ta Ukrayna Parlamentosundan yaptığı konuşmada, Rus Silahlı Kuvvetlerinin askeri tatbikat bahanesiyle Ukrayna sınırının kuzeyi, doğusu ve Kırım'da Rusya'ya ait 28 tabur birlik olduğunu söyledi. Homçak, bu durumun Ukrayna'nın askeri güvenliği için bir tehdit oluşturduğunu kaydetti.

Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov ise "Rusya kendi toprakları içerisinde silahlı kuvvetlerini kendi takdirine bağlı hareket ettiriyor. Bu hiç kimseyi rahatsız etmemeli ve bu hiç kimse için tehdit içermiyor." ifadelerini kullandı.

Bu açıklamalardan sonra hem Moskova hem de Kiev Donbas çevresine askeri sevkiyatını artırdı.

Ayrıca, şubat ayında Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in yakın dostu Viktor Medvedçuk'un kontrolünde olduğu iddia edilen 3 kanal Rusya tarafından finanse edildiği gerekçesiyle kapatıldı. Akabinde de Medvedçuk ve çevresine ekonomik yaptırımlar uygulandı. Bir yandan da ülkede kısa zaman önce Kırım'ı Kurtarma Stratejisi duyuruldu. Bu gelişmeler de gerginliğin artmasını sağlayan faktörlerden olarak görülüyor.

Moskova'nın, Ukrayna sınırına askeri sevkiyat yapmasına AB ve ABD tepki gösterdi. Batı, Ukrayna'nın egemenliğine ve toprak bütünlüğünü desteklediğini bildirdi.

ABD Başkanı Joe Biden, Zelenskiy ile yaptığı telefon görüşmesinde, Rusya'nın Donbas ve Kırım'daki "saldırganlığı" karşısında ABD'nin Ukrayna'ya "sarsılmaz desteğinin" süreceğini ifade etti.

ABD Savunma Bakanı Lloyd Austin da Ukraynalı mevkidaşıyla yaptığı görüşmede, Rusya'nın "saldırganlığına" karşı Ukrayna'ya destek vermeye hazır olduklarını belirtti.

İngiltere Başbakanı Boris Johnson, Zelenskiy ile yaptığı görüşmede, ülkesinin Ukrayna'nın egemenliğine ve toprak bütünlüğüne desteğini yineledi.

AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Josep Borrell Ukrayna'ya "tereddütsüz destek"lerini ifade ederken Rus birliklerinin Ukrayna sınırındaki hareketliliği nedeniyle endişeli olduklarını aktardı.

NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, Rusya'nın Ukrayna'daki askeri faaliyetleri hakkında Zelenskiy ile görüşerek İttifak'ın Ukrayna'nın egemenliği ve toprak bütünlüğüne desteğini ifade etti.

NATO Askeri Komite Başkanı Orgeneral Stuart Peach Ukrayna'ya geldi ve Zelenskiy ve Homçak ile görüştü.

Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov ise Ukrayna'yı ABD ve NATO'nun askeri olarak desteklemesi halinde Rusya'nın kendi güvenliğini sağlamak için ilave tedbirler alacağını söyledi.

Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Ukrayna'nın Donbas bölgesinde yeni bir savaşı başlatma yönündeki girişimlerin ülkeyi yok edeceğini söyledi.

Rus yanlısı ayrılıkçılarla Kiev yönetimi arasında devam eden çatışmaları durdurmak için 2014 ve 2015'te Minsk Anlaşmaları imzalandı.

Anlaşmalara göre, bölgede ateşkes sağlanacak, esir takası yapılacak, Kiev yönetimi merkezi gücünü azaltarak yerel yönetimlerin yetkilerini artıracak ve Donbas'a özel statü sağlayacak anayasa değişikliği yapacaktı. Rus yanlısı ayrılıkçılar ise Ukrayna-Rusya sınırının kontrolünü devlete geri verecek, bölgedeki silahlarını çekecekti. Ancak bugüne kadar iki tarafın karşılıklı birbirini ateşkesi ihlal ettiğini suçlamasıyla anlaşmaların yürürlüğe konması aksadı.

Rusya Donbas'a Ukrayna anayasasında Donbas'a özel statü sağlayacak değişiklikte ısrarcı olurken Ukrayna tarafında böyle bir değişikliğin ülkeyi bölünmeye sürükleme ihtimaline karşın şüpheyle karşılanıyor.

Bir yandan da Moskova krizi Ukrayna'nın iç savaşı olarak göstermeye ve Kiev'i ayrılıkçılarla görüştürüp krizde kendisini taraf olmaktan çıkarmak istiyor, bu durum Ukrayna tarafından kabul edilmiyor.

Zelenskiy, Stoltenberg'le yaptığı görüşmede, NATO Üyeliği Hareket Planı verilmesinin önemine dikkati çekerek NATO'nun Donbas'taki savaşı bitirmek için tek yol olduğunu belirtti.

Ukrayna 2020'de NATO genişletilmiş fırsatlar partneri statüsünü almıştı. Toprak bütünlüğünü sağlamak isteyen Kiev, bu sorunun çözümü için de bir an önce NATO Üyelik Hareket Planı almak ve üyelik görüşmelerini başlatmak istiyor.

Bu kapsamda Rusya Ukrayna'nın NATO'ya girmesini kendisi için tehdit olarak görüyor ve bunu istemiyor.

15 Şubat 2020 itibarıyla Ukrayna ordusundan 4 bin 100, ayrılıkçılardan 5 bin 650, 3 bin 350 de sivil olarak 13 binden fazla kişinin hayatını kaybettiği çatışmalar hala sürüyor.

Putin ne istiyor?

Rusya'nın Batı'dan isteği Ukrayna'nın asla ama asla NATO üyesi olmaması, NATO'nun etki alanını genişletmemesiydi.

Rusya, 1994 yılında Ukrayna'nın toprak bütünlüğü ve egemenliğini tanıyan anlaşmayı imzalamıştı.

Ancak geçen yıl Putin, Rusların ve Ukraynalıların "tek millet" olduğunu dile getirdi. Pazartesi günü ise Donbas bölgesinin tarihsel olarak Rusya toprağı olduğunu savundu.

Ukrayna'nın NATO'ya katılması durumunda ittifakın Kırım'ı geri almayı deneyeceğini belirtti.

Putin'in diğer istekleri ise NATO'nun Rusya sınırları yakınlarında silahlanmaması ve askeri altyapının 1997 seviyesine çekilmesiydi.

Bu da Orta Avrupa, Doğu Avrupa ve Baltık ülkelerini içeriyor.

Rus kuvvetleri nereye gönderiliyor, neden?

Rusya 2014'te Ukrayna'ya girdiğinde Devlet Başkanı Putin tarafından desteklenen hükümet karşıtı isyanlar doğudaki iki bölgenin fiilen Rus yanlısı ayrılıkçıların kontrolüne geçmesiyle sonuçlandı. O dönemden bu yana Donbas'taki ayrılıkçılarla Ukrayna ordusunun arasında çatışmalar devam ediyordu.

Putin bu hafta söz konusu iki bölgeye asker göndereceğini açıkladığında BM Genel Sekreteri Antonio Guterress, Rusya'nın "barış gücü" kelimesini kullanmasını reddetti.

Batılı ülkeler, Moskova'nın, Rusya ve Avrupa Birliği ile sınırı olan 44 milyon nüfuslu Ukrayna'ya yeni bir işgal planladığına inanıyor.

Başlangıç olarak Rus tanklarının ayrılıkçıların kontrolündeki Donetsk'e vardığı bildiriliyor.

Putin, "doğuda yaşayanlara karşı düşmanlığa" son vermezse Ukrayna'nın daha fazla kan dökülmesinden sorumlu olacağını söyledi. Fakat Rusya halihazırda bir takım "düzmece saldırılar" düzenliyordu ve bunlardan herhangi biri işgal için bahane olabilirdi.

Rusya ne kadar ileri gidebilir?

Putin, Ukrayna sınırına asker yerleştirmeye başladığından bu yana işgal niyetinin olmadığını tekrarladı. Eğer talepleri karşılanmazsa "askeri-teknik" önlemler alınacağından bahsediyordu.

Fakat Batılı ülkeler Rusya'nın daha ileri gidebileceğinden korkuyor.

ABD Başkanı Joe Biden, "Ukrayna'nın 2,8 milyon masum insanın yaşadığı başkenti Kiev'i hedef alacaklarına inanıyoruz" diyerek uyardı.

Teoride, Rusya kuvvetleri Ukrayna'nın doğusundan, kuzeyinden ve güneyinden yayılabilir, onun demokratik olarak seçilmiş hükümetini ortadan kaldırabilir.

Ruslar Kırım, Belarus ve Ukrayna'nın doğu sınırlarındaki askerlerini kullanabilirler.

Geçtiğimiz yıllarda ordusunu güçlendiren Ukrayna'da ise askeri yetkililer 18 ile 60 yaş arasındaki bütün ihtiyat subay ile erlerini derhal ve azami bir yıl süreyle silah altına çağırdı.

Rusya liderinin, uçuşa yasak bölge kullanma, Ukrayna limanlarına ulaşım engeli veya nükleer silahlarını komşusu Belarus'a taşımak gibi başka seçenekleri de var.

Ayrıca siber saldırı da düzenleyebilir. Ukrayna hükümetinin internet sitesi Ocak ayında, Ukrayna'nın en büyük iki bankasınınkiler ise Şubat ayı ortasında siber saldırıya maruz kaldı.

Batı ne yapabilir?

Batı, Rusya'nın eyleminin hukuk dışı olduğunu söylüyor.

BM Genel Sekreteri Guterres bunun Ukrayna'nın toprak bütünlüğüne ve egemenliğine karşı olduğunu belirtiyor.

Ancak NATO üyesi ülkeler Ukrayna'ya asker gönderme planlarının olmadığı konusunda kesin konuşuyor. Onun yerine Ukrayna'ya danışman, silah ve sahra hastaneleri gönderileceği dile getiriyorlar.

Sonuç olarak asıl cevap Rusya'ya karşı uygulanan yaptırımlar oldu!

Bunları başka yaptırımların izleyebileceği de belirtildi.

ABD Rusya'nın finansal kurumlarını ve temel endüstrini, AB Rusya'nın finansal piyasalara girmesini, İngiltere ise Rus iş kollarının dolar ve sterline ulaşımını hedef alıyor.

En büyük ekonomik zorlama Rusya'nın küresel bir finansal iletişim hizmeti olan SWIFT'ten çıkarılması olacaktır ancak bu ABD ve AB ekonomilerini de kötü etkiler.

Bu arada, Baltık ülkelerinde ve Polonya'da 5000 NATO askeri var.

Ayrıca 4000 NATO askeri de Romanya, Bulgaristan, Macaristan ve Slovakya'da konuşlanmış durumda.

Çıkış yolu var mı?

Görünen o ki şu an için yok.

Fransa ve ABD, Rusya Dışişleri Bakanı ile yapacakları planlanan konuşmaları iptal etti. Ancak Fransa ve Almanya, Rusya ile dialoga açık olduklarını belirtti.

Yapılabilecek herhangi bir anlaşmanın hem savaşı hem de silah kontrolünü kapsaması gerekiyor.