İran'ın dini lideri Ali Hamaney, ABD ve İsrail tarafından düzenlenen ortak hava saldırısında hayatını kaybetti. Sürpriz saldırı, Hamaney'i yakın takibe alan CIA'in ülkedeki casus ağından gelen istihbarat doğrultusunda planlandı. Saldırı, aylar süren hazırlığın ardından Hamaney'in üst düzey İranlı yetkililerle Tahran'daki yerleşkesinde toplantıda olduğu sırada gerçekleştirildi.

İsrail savaş uçakları tarafından cumartesi sabahı Tahran'daki dini lider yerleşkesine düzenlenen saldırıda İran'ın dini lideri Ali Hamaney hayatını kaybetti. Operasyon anında Hamaney'in bazı üst düzey danışmanlarıyla görüşme halinde olduğu ve saldırıyı beklemediği bildirildi. CIA, İranlı liderlerin bir araya geldiği yeri tespit etmeye yardımcı oldu.

Hamaney'i hedef alan ortak ABD-İsrail operasyonu, Trump'ın iki ay boyunca diplomasi ve askeri tehditleri bir arada sürdürme stratejisinin sonucu olarak gerçekleşti. Aralık ayı sonlarında İran'da başlayan halk ayaklanmasıyla tetiklenen kriz süreci, Trump yönetiminin kararları ve kasıtlı dezenformasyonuyla şekillendi.

Operasyona yakın kaynaklara göre, Hamaney ve diğer üst düzey İranlı yetkililerin öldürülmesi, ABD ve İsrail arasında yakın istihbarat paylaşımının ardından gerçekleşti. ABD ve İsrail’in saldırının zamanlamasını yeni istihbarata dayanarak değiştirdiği bildirildi. Başlangıçta gece düzenlenmesi planlanan operasyonun, toplantı bilgisi üzerine cumartesi sabahına alındığı ifade edildi.

Saldırının Stratejik Arka Planı

 ABD'li yetkililere göre bu belirsizlik stratejik bir avantaja dönüştü ve İran liderliğini İsrail ordusunun şimdiye kadarki en büyük hava saldırısına karşı savunmasız bıraktı. Operasyonun planlaması, İranlı yetkililerin diplomasinin hala canlı olduğuna inanmalarını sağlayacak şekilde yürütüldü.

CIA'İN HAMANEY OPERASYONU

Hamaney'e yönelik operasyona yakın kaynaklara göre CIA, aylardır Hamaney’i izleyerek bulunduğu yerler ile hareket tarzına ilişkin giderek daha net bilgiler topluyordu. CIA, cumartesi sabahı Tahran’ın merkezindeki liderlik yerleşkesinde üst düzey İranlı yetkililerin toplantı yapacağını belirledi. İstihbarat değerlendirmelerine göre Hamaney’in de toplantı sırasında yerleşkede bulunacağı tespit edildi.

New York Times'a (NYT) demeç veren operasyon hakkında bilgi sahibi kişilere göre CIA, Hamaney’in konumuna ilişkin "yüksek doğruluk oranına sahip" istihbaratı İsrail ile paylaştı. İsrail tarafı, toplantıya İran’ın savunma ve güvenlik kademesinin önde gelen isimlerinin katılacağını belirledi. Bu isimler arasında Devrim Muhafızları Ordusu Başkomutanı Muhammed Pakpur, Savunma Bakanı Aziz Nasirzade, Askeri Konsey Başkanı Amiral Ali Şamhani, Devrim Muhafızları Ordusu Hava Kuvvetleri Komutanı Seyyed Majid Musavi ve İstihbarat Bakan Yardımcısı Muhammed Şirazi’nin bulunduğu bildirildi. 

 Operasyon, İsrail’de sabah saat 06.00 civarında savaş uçaklarının üslerinden havalanmasıyla başladı. Göreve katılan uçakların uzun menzilli ve yüksek hassasiyetli mühimmat taşıdığı belirtildi. Kalkıştan 2 saat 5 dakika sonra, Tahran saatiyle yaklaşık 09.40’ta füzeler Hamaney'in yerleşkesini vurdu. Saldırı sırasında İran ulusal güvenlik birimlerinin üst düzey isimlerinin bir binada bulunduğu, Hamaney’in ise yakınlardaki başka bir yapıda olduğu belirtildi.

ABD ve İsrail'in İran operasyonu. İran doğruladı: "Hamaney öldü"

İran'ın dini lideri Ali Hamaney kimdir? Görev ve yetkileri nelerdir?

İran Yüce Lideri  olarak da bilinir ve resmi adı Yüce Rehberlik Makamı'dır. Bu makam, İran'ın en üst siyasi ve dini otoritesidir. Silahlı kuvvetler, yargı sistemi, devlet televizyonu ve diğer kritik devlet kurumları doğrudan Yüce Lider'in kontrolü altındadır. Yüce Lider, Uzmanlar Meclisi tarafından seçilir ve teorik olarak denetlenir, ancak bu denetim bugüne kadar gerçekleşmemiştir.

Mevcut Yüce Lider Ali Hamaney, ekonomi, çevre, dış politika, eğitim ve ulusal planlama gibi konularda nihai kararlar vermekte ve kararnameler yayınlamaktadır. Ayrıca, İran'daki seçimlerin şeffaflığı konusunda son sözü söylemekte ve cumhurbaşkanlığı kabinesinin bazı atamalarını iptal edebilmektedir. Hamaney, Savunma, İstihbarat, Dışişleri Bakanlıkları ve Bilim Bakanlığı gibi kilit bakanlıkların liderlerini doğrudan atar.

İran Dışişleri Bakanlığı, yalnızca protokol ve törenle sınırlı görevler yaparken, İran’ın bölgesel politikaları doğrudan dini liderlik tarafından belirlenir. Örneğin, Arap ülkelerine atanan büyükelçiler, dini lidere rapor veren Kudüs Kolordusu tarafından seçilir. İran Anayasası'na göre, yasama, yürütme ve yargı organları dini liderin gözetimi altında çalışır. Dini lider, İran Cumhurbaşkanından daha güçlü olup, orduda, sivil hükümette ve yargıda birçok önemli atama yapar. 1989’da yapılan anayasa değişikliği ile, dini liderin Şiilikte en yüksek rütbeli din adamı olma zorunluluğu kaldırılarak, İslami bilgin olmasının yeterli olduğu belirtildi.

Görev ve Yetkileri

İran Yüce Lideri, Uzmanlar Meclisi tarafından seçilir ve aşağıdaki pozisyonlar üzerinde yetki sahibidir:

Cumhurbaşkanını onaylar ve Parlamentonun üçte iki çoğunluğu ile görevden alabilir.

Yargı Erki Başkanını 8 yıllık bir dönem için atar.

Düzenin Maslahatını Teşhis Konseyi üyelerini 5 yıllık bir süre için atar.

Kültür Devrimi Yüksek Konseyi üyelerini atar.

Anayasa Koruma Konseyi üyelerinin yarısını Uzmanlar Meclisi üyeleri arasından seçer, diğer yarısı ise İran Yargı Erki Başkanı tarafından aday gösterilir ve parlamento tarafından seçilir.

Savunma, İstihbarat, Dışişleri ve Bilim Bakanlarının atanmasını onaylar.

Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi'ne iki temsilci atar.

İran Radyo Televizyon Kurumu başkanını 8 yıllık bir dönem için atar.

Her eyaletin başkenti için Cuma namazı imamlarını atar.

İran Silahlı Kuvvetleri ve İran Devrim Muhafızları Ordusu komutanlarını ve birimlerinin liderlerini atar.

İran İslam Cumhuriyeti'nin genel politikalarını Düzenin Maslahatını Teşhis Konseyi ile görüştükten sonra belirler.

Genel politikalara uygun olarak sistemlerin yürütülmesini denetler.

Ulusal referandumlar için kararnameler çıkarır.

Silahlı kuvvetlerin başkomutanı olarak:

Savaş ve barış ilan eder.

Silahlı kuvvetleri seferber eder.

Silahlı kuvvetlerin yapısındaki farklılıklardan kaynaklanan sorunları çözer