Yeryüzü Avukatları Derneği, Azerbaycan’da öğrenciler ve öğretmenler için yürürlüğe konulan kılık kıyafet düzenlemelerinin başörtüsü yasağı şeklinde uygulanmasına ilişkin yazılı bir açıklama yaptı.

Düzenlemelerin "dünyevilik" ilkesi gerekçe gösterilerek uygulandığını belirten dernek, başörtülü kız öğrencilerin eğitim haklarından mahrum bırakıldığını, başörtülü öğretmenlerin ise işten çıkarıldığını ifade etti.

"Eşitlik, eğitim ve din özgürlüğü ihlal ediliyor"

Açıklamada, Azerbaycan Bakanlar Kurulu tarafından 21 Eylül’de öğrenciler, 6 Ekim’de ise öğretmenler için yürürlüğe konulan kılık kıyafet düzenlemelerinin temel hak ve özgürlüklerle bağdaşmadığı belirtti.

Dernek, söz konusu uygulamaların Azerbaycan Anayasası’nın 25, 35, 42 ve 48’inci maddelerinde güvence altına alınan eşitlik, çalışma, eğitim ve din ve vicdan özgürlüklerine aykırı olduğunu belirterek şu ifadeleri kullandı:

"Söz konusu uygulamalar, Azerbaycan’ın taraf olduğu uluslararası insan hakları sözleşmeleriyle de bağdaşmamaktadır. Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme, Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme, Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi (CEDAW), Çocuk Haklarına Dair Sözleşme ile Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Ek 1 No’lu Protokolü; din ve vicdan özgürlüğü ile eğitim ve çalışma haklarını güvence altına almaktadır."

İnsan Hakları Komitesi’nin Hudoyberganova v. Uzbekistan kararına da atıfta bulunulan açıklamada, dinî inanç nedeniyle eğitime erişimin engellenmesinin bireyler üzerinde ciddi baskı oluşturduğuna dikkat çekildi.

"Devlet, dinin nerede ve nasıl görüneceğine karar veriyor"

Laiklik ve dünyevilik ilkelerinin uygulanışını eleştiren dernek, sorunun yalnızca bu ilkelerin yanlış yorumlanması olarak değerlendirilmesinin yeterli olmayacağını savundu.

Açıklamada, "Azerbaycan’da ‘dünyevilik’ adına yapılan da devletin dinden elini çekmesi değil, dinin ne olduğuna, nerede ve hangi biçimde görünebileceğine devletin keyfî olarak karar vermesidir." denildi.

Dernek, aynı düzenlemeler kapsamında millî ve manevi değerleri yansıtan kıyafetlerin Pedagoji Şurasının onayıyla bayram ve törenlerde giyilmesine izin verildiğini belirterek, geleneksel kelağayının millî miras olarak kabul edilirken başörtüsünün yasak kapsamında değerlendirilmesini eleştirdi.

Açıklamada, "Hangi örtünün millete, hangisinin ‘tehlikeli’ bir dindarlığa ait sayılacağına dair bu ayrımın tarafsız bir ilkenin sonucu olmadığı aşikârdır." ifadelerine yer verildi.

Gözaltılar ve fişleme iddialarına dikkat çekildi

Azerbaycan’da uygulamalara yönelik toplumsal tepkilerin arttığı belirtilen açıklamada, vatandaşların kız öğrencilerin eğitim haklarını ve dinî özgürlüklerini savunmak amacıyla barışçıl gösteriler düzenlediği ifade edildi.

Hükümetin taleplere baskıyla karşılık verdiği ileri sürülen açıklamada, çok sayıda kişinin keyfî biçimde gözaltına alındığı, bazı aktivistlerden haber alınamadığı ve başörtülü üniversite öğrencilerinin hukuka aykırı biçimde kayıt altına alınarak fişlendiğine ilişkin kaygı verici bilgiler bulunduğu kaydedildi.

Türkiye’nin geçmişteki tecrübelerine de değinilen açıklamada, belirli bir kıyafet tercihinin devlet eliyle dayatılmasının toplumsal gerilimi artırdığı ve toplumsal barışa zarar verdiği savunuldu.

Azerbaycan hükümetine çağrı

Yeryüzü Avukatları Derneği, Azerbaycan hükümetine çağrıda bulunarak söz konusu uygulamaların derhal sona erdirilmesini istedi.

Açıklamada şu talepler sıralandı:

"Başörtüsü nedeniyle eğitim hakkından mahrum bırakılan öğrencilerin eğitimlerine devam etmesi sağlanmalı, keyfî olarak tutulan vatandaşlar serbest bırakılmalı ve işten çıkarılan öğretmenlerin hakları iade edilmelidir."

Dernek, uluslararası insan hakları mekanizmaları ve halkı Müslüman olan devletler başta olmak üzere ilgili tüm uluslararası aktörleri de Azerbaycan makamlarıyla etkin diyalog kurmaya ve uygulamaların sona erdirilmesi için somut girişimlerde bulunmaya davet etti.

Açıklamada, Azerbaycan halkının temel hak ve özgürlüklerinin korunmasının yalnızca Azerbaycan’ın değil, ortak insan hakları değerlerini savunan herkesin meselesi olduğu vurgulandı.