Kitap Künyesi

Yazar: Muhammed Nur Doğan

Yayın Evi: Yelkenli Kitabevi

İSBN: 6055836030

Sayfa Sayısı: 312

Fatih Divanı ve Şerhi Ne Anlatıyor? Konusu, Ana Fikri, Özeti

Tarihin kaydettiği en önemli dönüşümlerden birinin başlangıcı durumundaki kutlu fethi gerçekleştiren Fatih Sultan Mehmed, kudretli bir hükümdar, büyük bir siyaset dehası ve muzaffer bir komutan olduğu kadar; kültür, sanat ve edebiyatta da ismini altın harflerle tarihe yazdırmış entelektüel bir şahsiyet ve kuvvetli bir şairdir.

Şiirlerinde "Avni" mahlasını kullanan Fatih Sultan Mehmed'in divanı hazırlanırken Fatih Millet Kütüphanesi Manzum 305 numarada kayıtlı bulunan elyazması nüsha esas alınmış, ayrıca nazire mecmuaları taranmak sureti ile Millet Kütüphanesi nüshasında bulunmayan bazı şiirler de metne dahil edilmiştir.

Şiirler günümüz diline çevrilmiş ve gerekli görülen yerlerde bunların dil, tarih, din, tasavvuf ve gündelik hayat açısından şerhleri yapılmıştır.

Hacim olarak ancak küçük bir divançe oluşturan bu şiirler, duygu ve düşünce bakımından oldukça gelişmiş bir sanatkar şahsiyetinin renkli, samimi ve orijinal akislerini taşımaktadır.

Fatih Divanı ve Şerhi Alıntıları - Sözleri

  • "Gönül hânesini ben hep harap olmuş sanırdım; hâlbuki, o cefa (denen) mimarın düzenlemesi ile mamur hâle getirilmiş."
  • Yüzün meh-i 'îd ü ser-i zülfün şeb-i Esrâ Gamzen yed-i Musa leb-i lâ'lün dem-i 'Îsâ ( -Ey sevgili- Senin yüzün bayram hilâli, saçların ise İsra gecesidir... Edalı bakışın Hz Musa'nın mucizevi eli; lâl dudakların ise Hz. İsa'nın (hayat veren) kutlu nefesidir.)
  • 'Aşk içinde kimi yâr edem kime halim diyem Düşman oldular seninçün dostum âlem bana
  • Zehr-i firâk dili haste eyledi Vaslun şerâbına yine ümmîd-vârdur (Gönlüm ayrılığın zehri ile hastalandı ama yine de vuslat ilacından ümidini kesmedi.)
  • Dolaşdum zülf-i yâra iltemedüm başa sevdasın Hemân yüz karalığı hasıl oldu rüzgârumdan
  • Bilmezem bu hilkat-i âlemde mı insaf yok Olmadum mı yoksa ben hâlâ sezâ-yı merhamet ( Acaba, bu âlemin yaratılışında mı insaf yok; yoksa ben mi henüz merhamete layık olamadım, bilemiyorum!)
  • “Çün ecel sulh ettirir, ahir niza’ı kaldırır Pes nedir dünya için bu kuru kavgadan murad”
  • Kesmezem ağyâr cevri ile cânândan ümid Kim kesilmez havf-ı şeytân ile îmândan ümid
  • Ten-i bî-câna müjeñ hançeri kim câna geçer Haste-i ‘ışka ecel şerbeti dermâna geçer   Görse ağyâr söger yüzüñe ‘âşık olana Görüñ ol kâfiri kim dîn ile îmâna geçer   Hâr bakma dil-i vîrânuma ‘ışka nazar it Gördügüñ genc-i nihân mahzen-i vîrâna geçer   Kûy-i dilberde figânuma ider ta‘n rakîb Zâğ-ı nâ-sâzı görüñ mürg-i hoş-elhâna geçer   Çok varup geldügüme kûyına dildâr dimiş ‘Avnî ‘âşık degül ise buradan ya ne geçer
  • Bî-ihtiyâr yârini kendüye râm ider 'Avnî anuñ ki tâli'i vü bahtı yârdur
  • Ehl-i dehre âlemin ma'mûresin 'arz etseler Ehl -i fakrun hissesine mülk-i istiğnâ düşer 
  • Bir şâha kul oldum ki cihân ana gedadır Bir mâha tutuldum ki yüzü Şems-i Duhâ’dır Sevdiğim ise seni günâhım behey âfet Öldürme beni cevr ile kim aşk belâdır
  • ‘Avnîyâ cismüñ yanup küllî kül oldıysa eger ‘Işk odın hıfz itmek içün işbu hâkister yeter
  • Saçuñ sevdâsın itmekde göñül bir bûya kâni‘dür Benüm baht-ı siyâhumda rakîb aña da mâni‘dür Melekden hûrdan sebkat ider dildâr hüsniyle Degüldür âb [u] gil aslı hemâna sun‘-ı Sâni‘dür Benüm ‘ışkum señüñ hüsnüñ beyânın kılsa râvîler Ne deñlü vasf iderlerse ke-mâ-hî cümle vâki‘dür Nice mahfî dutam esrâr-ı ‘ışkı mekr ü hîleyle Dutupdur iştihârı halk içinde hayli şâyi‘dür Bugün mülk ü hazâyin her ne cem‘iyyet ki cem‘ itdüñ Mey ü mahbûba sarf olmazsa ‘Avnî cümle zâyi‘dür

Fatih Divanı ve Şerhi İncelemesi - Şahsi Yorumlar

En uzun sürede okuduğum eserler arasına girdi. Aslında o kadar da kalın bir kitap değil ama gerçekten dolu dolu. Şerhi için Muhammet Nur DOĞAN'a teşekkürler.... Fatih Divanı bildiğiniz üzere Fatih Sultan Mehmet Han'ın şiirlerinden oluşmakta. Kendisinin mahlası da Avni. İçerisinde tıpkıbasım olarak Osmanlıca olarak da yarısını kapsıyor. 84 tane şiir var. Bazıları ikili beyitler halinde... Tüm bu 84 şiirin çok geniş kapsamlı olarak şerhi bulunuyor. Tek tek hangi kelime ile neyi kastettiğine dair. Bu yüzden de aslında baya yoğun olmakta. Edebiyatta hangi kelime ne anlama gelmekte tek tek açıklanmış. İçeriğine gelirsek ben şahsım adına şaşırdım. Bir kaç tane de olsa biraz doğa, kahramanlık adına şiirler vardır diye düşündüm ama Fatih Sultan Mehmet gerçekten büyük bir aşk adamı ve şarap sever. Bu konuda Ömer Hayyam'a çok benzettim. Acaba ondan çok etkilendi mi o tarihlerde okurken bilemiyorum. Kendisinin de gök bilimi ve matematiğe ilgisi vardı belki araştırılabilir... Evet aşk, sevgi ve kadınlar üzerine büyük büyük cümleler var. Yine aynı şekilde şarap, meyhane gibi kelimeler çok fazlasıyla mevcut. Ağır bir dili var ama Türkçe şerhiyle gayet iyi tatlandırılmış. Güzel, ağır, sakin kafayla okunacak bir eser. Emeği geçenlerin eline sağlık, Avni'nin de ruhuna değsin.... (insan_okur)

Kitabın Yazarı Muhammed Nur Doğan Kimdir?

1951 de Erzurum'da doğan Muhammed Nur Doğan şair, araştırmacı ve yazar. İlkokul tahsilini Erzurum'da, orta tahsilini İstanbul'da yaptı. İ. Ü. Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünü bitirdi (1979). Aynı bölümde 1983'te Eski Türk Edebiyatı sahasında araştırma görevlisi oldu. 1987'de "Şeyhülislâm İshak Efendi ve Divanı" üzerine doktora, 1991'de "Şeyhülislâm Es'ad Efendi ve Divanı" üzerine doçentlik tezini verdi. 1998'de profesörlüğe yükseldi.

Şiirleri Pınar ve Hisar dergilerinde, yazıları ise Yedi İklim'de çıktı.

Muhammed Nur Doğan Kitapları - Eserleri

  • Fatih Divanı ve Şerhi
  • Eski Şiirin Bahçesinde
  • Fuzuli'nin Poetikası
  • Kur'an-ı Kerim Meali
  • Fuzuli: Hayatı - Sanatı - Eserleri
  • Şiiristan

  • Baki
  • İslamı Kur'an'dan Okumak
  • Kur'an'ın Din Dediği
  • Zamanın Gözleri Vardır

Muhammed Nur Doğan Alıntıları - Sözleri

  • "Ma'ânî mevc ururken bahr-i dilden Metâ'-ı gayra dellâl olmadum ben"/T. Yahya, Yusuf u Züleyha [Gönlümün denizinde mana dalgaları vururken (kendi denizimin incilerini bırakıp) başkalarının malının satıcılığını hiç yapmadım.] Divan şairleri, eserlerinin kendi telifleri olduğunu, kendi hayâllerinin derinliklerinden bu şiir ve edebiyat incilerini çıkardıklarını söylerler ve özellikle mesnevîleri için 'tercüme' yakıştırmasında bulunulmasından hoşlanmazlar. (Eski Şiirin Bahçesinde)
  • Zehr-i firâk dili haste eyledi Vaslun şerâbına yine ümmîd-vârdur (Gönlüm ayrılığın zehri ile hastalandı ama yine de vuslat ilacından ümidini kesmedi.) (Fatih Divanı ve Şerhi)
  • Ehl-i dehre âlemin ma'mûresin 'arz etseler Ehl -i fakrun hissesine mülk-i istiğnâ düşer  (Fatih Divanı ve Şerhi)
  • Kolaylaştıran, müjdeleyen, özgürleştiren ve ilerleten "Allah Dini"nin Kur'an ile olması gereken irtibatı -zihin dünyamızda- koparılmış, buna mukabil; zorlaştıran, korkutan, köleleştiren ve gerileten uydurulmuş yoz kültür din/lerin önü ardına kadar açılmıştır. (Kur'an'ın Din Dediği)
  • Kitap dikkatli bir şekilde okunduğunda, bugün pençesine düştüğümüz üretilmiş/uydurulmuş din/ler ile Allah'ın aziz kitabında tanımı yapılan sahih/sağlam "din" arasında ne ölçüde büyük uçurumların bulunduğu; Allah'ın dininin nasıl beşer üretimi kültür dinlerinin kalıbına hapsedilmeye çalışıldığı ve bu konuda maalesef ne kadar büyük bir mesafenin kat edildiğini anlaşılabilecektir. (Kur'an'ın Din Dediği)
  • Bütün yolların Roma'ya çıktığı gibi, divan şiirinde de aşk bütün ırmakların döküldüğü deniz, bütün çayların aktığı ulu ırmak ve bütün yolların açıldığı agora konumundadır. (Eski Şiirin Bahçesinde)

  • Biz maalesef bugün Yüce Rabbimiz'in kendi fıtratı (fıtratallah) olarak nitelendirdiği ve insanı da o fıtrat üzerine yarattığını ifade ettiği (fatare'n-nâse aleyha) Kur'an referanslı,kolay/kolaylaştıran, müjdeleyen, özgürleştiren ve ilerleten sahih "din"i neredeyse terk edip;Kur'an,akıl ve fıtrat dışı kaynaklardan üretilmiş zor/zorlaştıran,korkutan,köleleştiren ve gerileten heva ve heves mahsulü din/ler ile kendisini kandırma bahtsızlığına uğramış bir haldeyiz. (Kur'an'ın Din Dediği)
  • ‘Avnîyâ cismüñ yanup küllî kül oldıysa eger ‘Işk odın hıfz itmek içün işbu hâkister yeter (Fatih Divanı ve Şerhi)
  • Divan şiirinde hakikat ve mecaz paralelliği hâlinde yer alan sosyal yaşama ait unsurlardan birisi de şeyhülislâmların, daha doğrusu ilmiye sınıfı mensuplarının mavi çizme giymeleri kuralıdır. Bu teşrifat kuralının çok önemli bir sembolik değeri vardır. O da, Osmanlı sisteminde ilim adamlarına verilen yüksek değer ve onların rütbece âdeta gökyüzünün üzerinde kabul edilmiş olmalarıdır. (Eski Şiirin Bahçesinde)
  • Bu paragrafta "din"; yalnız ve yanlız alemlerin rabbi Allah'a teslimiyet inancına sahip olmayı, yani tavhid ilkesine bağlılığın önemini ve ayrıca bütün ameli ve ahlaki hayatımızı bu ilke ile irtibatlı bir şekilde sürdürmemiz gerektiğini anlatmaktadır. (Muhammet Nur Doğan, Kur'an'ın Din Dediği, Sayfa 23) (Kur'an'ın Din Dediği)
  • Kesmezem ağyâr cevri ile cânândan ümid Kim kesilmez havf-ı şeytân ile îmândan ümid (Fatih Divanı ve Şerhi)
  • Bugün İslam toplumlarının inandığı ve yaşadığını iddia ettiği din/lerin alemlerin Rabbi olan Allah Teala'nın, aziz kitabında bize nimet/rızık olarak sunduğu "din" arasında neredeyse hiçbir ilgi ve benzerlik kalmamıştır. Biz malesef bugün yüce Rabbimizin kendi fıtratı (fıtratellah) olarak nitelendirdiği ve insanı da o fıtrat üzerine yarattığını ifade ettiği (fataren nase aleyha) Kur'an referanslı, kolay/kolaylaştıran, müjdeleyen, özgürleştiren ve ilerleten sahih "din"i neredeyse terk edip; Kur'an, akıl ve fıtrat dışı kaynaklardan üretilmiş zor/zorlaştıran, korkutan, köleleştiren ve gerileten heva ve heves mahsulü din/ler ile kendisini kandırma bahtsızlığına uğramış bir haldeyiz. (Kur'an'ın Din Dediği)
  • Bilmezem bu hilkat-i âlemde mı insaf yok Olmadum mı yoksa ben hâlâ sezâ-yı merhamet ( Acaba, bu âlemin yaratılışında mı insaf yok; yoksa ben mi henüz merhamete layık olamadım, bilemiyorum!) (Fatih Divanı ve Şerhi)

  • Bî-ihtiyâr yârini kendüye râm ider 'Avnî anuñ ki tâli'i vü bahtı yârdur (Fatih Divanı ve Şerhi)
  • Rabbimiz Allah, Elçi'nin bizim önümüzde ve bizim de bütün insanlığın önünde tevhid gerçeğine tanıklık ederek örnek olmamız için, geçmiş çağlarda da bu ilahi mesajda da, bizi "kendilerini yürekten Allah'a / tevhid gerçeğine teslim edenler" olarak isimlendirmiştir. (Kur'an'ın Din Dediği)
  • Dolaşdum zülf-i yâra iltemedüm başa sevdasın Hemân yüz karalığı hasıl oldu rüzgârumdan (Fatih Divanı ve Şerhi)
  • Dil, milletlerin hafızası ; edebiyat ise yaşanan hayatın aynasıdır. (Eski Şiirin Bahçesinde)
  • Şiirler ve edebi eserler şairlerin göz bebekleridir. (Eski Şiirin Bahçesinde)
  • Bir şâha kul oldum ki cihân ana gedadır Bir mâha tutuldum ki yüzü Şems-i Duhâ’dır Sevdiğim ise seni günâhım behey âfet Öldürme beni cevr ile kim aşk belâdır (Fatih Divanı ve Şerhi)
  • Tûti-i mu’cize-gûyem ne desem lâf değil Çerh ile söyleşemem âyinesi sâf değil NEF'İ (Eski Şiirin Bahçesinde)