Kitap Künyesi

Yazar: Mehmed Uzun

Yayın Evi: İthaki Yayınları

İSBN: 9789752732513

Sayfa Sayısı: 103

Kürt Edebiyatına Giriş Ne Anlatıyor? Konusu, Ana Fikri, Özeti

Kürt Edebiyatına Giriş, Türkiye'de çok konuşulmasına karşın, hakkında oldukça bilgi sahibi olduğumuz bir alanı, geçmişten bugüne Kürt edebiyatını konu alıyor. Sözlü edebiyatın kaynaklarından klasik edebiyata ve modern yazılı Kürt edebiyatının bütün evrelerine kısaca göz atan çalışma, Kürt edebiyatının göz ardı edilmiş zenginliğini de sergiliyor.

Kürt Edebiyatına Giriş, Kürt edebiyatını tanımak isteyenler için mükemmel bir kılavuz...

"Mehmed Uzun, çağdaş Kürt yazarları içinde, kuşkusuz, en önde olanı. Çok uzun zamandır yok edilmek tehdidi altındaki bir dilin rönesansı için çok şey yaptı o."

Joyce Blau, Fransa

Kürt Edebiyatına Giriş Alıntıları - Sözleri

  • Annesini günlerce görmemiş bir çocuk sevgisiyle küçülmüştün göğsümde 1000Kitap
  • “Doğu'da kara yaralar çoktur"
  • Bir Hind-Avrupa dili olan Kürt dili; Farsça ile yakın akraba, diğer komşuları Türkçe ve Arapçayla hiçbir ilişkisi yoktur. Üç lehçe ile konuşulup, bugün üç ayrı alfabe ile yazılmaktadır...
  • Xêr , feyde û siûda welat , xelk û zimanê xwe li ser her tiştî re bigirine … Evdalê Zeynikê
  • Oyuna yazdığı kısa ön sözde "Doğu'da kara yaralar çoktur" diyen yazar, "ancak en kötülerinin ve var olan tüm bu yaraların anasının, bilgisizlik ve yoksulluk" olduğunu belirtmektedir.
  • Ahmedê Xanî, tartışmasız kürtlerin en önemli şair, yazar ve klasik düşünürü olarak değerlendirilmektedir...
  • " Tarih vefasızdır, eğer biz üretken olmazsak, güçlü eserler vücuda getirmezsek, vuku bulan olay ve gelişmeler zamanla unutulup şekil değiştirirler.Bu durumda egemenlerin bunlarla oynayıp, sadece kendilerine uyan bir biçim vermesi çok kolay olur. "
  • Eğer dizelerin kamaştırıcı incilerini istiyorsan, Mela'nın şiirine bak, Şirazi'ye ne gerek?
  • Cumhuriyeti kuran yönetici güç, ulusal bir devlet yaratabilmek için bu politikayı terk ederek, akıl almaz bir politikaya yöneldiler ;Kürtlerin varlığını inkar etmek, dillerini, kültürlerini,edebiyatlarına yasaklamak ve her şeyi asimile ederek Türkleştirmek.
  • "Doğu'da kara yaralar çoktur ," diyen yazar , " ancak en kötülerinin ve var olan tüm bu yaraların anasının , bilgisizlik ve yoksulluk " olduğunu belirtmektedir.
  • Kurdî axir bilê çi ye eybî? Her kelamî heqe nine eybî. Ya legel Farsî çi ferqî heye? Bo çî ew rast e,bo çi em kemiye? Söyle,Kürtçenin ayıbı ne ? Sadece kutsal sözcüklerin ayıbı yoktur. Peki Farsça ile farkı ne? Niye o doğru,bu eksik?

Kürt Edebiyatına Giriş İncelemesi - Şahsi Yorumlar

Kürt Edebiyatı: Kürtlerin de edebiyatı vardır. Mehmed Uzun bu kitapta (detaylı olmasada) Kürt edebiyatından; şairlerinden, eserlerinden, Kürt dili, Kürtçe sözlü ve yazılı eserlerden, çağdaş Kürt edebiyatını anlatıyor. Açıkçası edebiyatımızı bilmek beni mutlu etti ve başarılı şairlerimizden bahsedilmesi beni çok gururlandırdı. Edebiyatımızda çok önemli bir eser olan Ahmedê Xanî 'nin Mem û Zîn eserinden bahsediyor (Mem û Zîn kitabı için bkn: gonderi/94968223). Kürt olmayanların bile okumaktan zevk alacağı bir kitap ama ben öncelikle Kürt olan arkadaşlara tavsiye ederim çünkü edebiyatımızı tanımalarını isterim. Kürt edebiyatının sancılı, zor dönemlerini anlatan, yazar ve şairlerin çektiği sıkıntıları ve zorluklarını Mehmed Uzun çok başarılı bir şekilde kaleme almıştır. Adından da anlaşılacağı gibi kitap Kürt edebiyatına giriş yapıyor. Okuyacaklar için keyifli okumalar :)) (Duhâ)

Kürt edebiyatına giriş Yarali Dil.... Kürtçe, yasaklı dil... Bir toplumun  dili, edebiyatı,kültürü  olmalı. Yasaklanmamali, yaşamalı özgürce  kendi edebiyatında ve  toplumun acılarını, sevinçlerini, tarihini, mutsuzlukları, mutlulukları, sanatına dair aktarmalı yazilara... Evliya Çelebi'nin Seyahâtname isimli eserinde şöyle  geciyor; "Cezire lehçesinde uzun bir kürtçe şiire yer verilmiştir. Molla Ramazan adında, Kürt şiiri alanında kuvvetli bir şair bahsedilmiştir". Kürtlerin her zaman var olduğu ve halen kendi edebiyatlarını,dilini, tarihinin uğruna mücadele veren bir halk... Ehmede Xani Feqîyê Teyran Melayê Cizîrê Evdelê Zeybikê Erebêl Şemo Cigerxwin Mele Perîşan Melayê Bateyî Nalî Salîn ve  daha sayamadığım  niceleri kürt edebiyatı uğruna sürgün çilesiz çaresiz hayat yaşamışlar. Ana Dilimin ne çok yasaklanması ne çok çaresiz ne çok yaralanması ne kadar acı. Oysa dil bir toplumun aynasıdır.... Onların gayeleri yasaklı olan dillerini özgürce dile getirebilmekti. Halende yaşıyoruz bu yasaklamaları.... Kimi toprakta, kimi hapiste... Edebiyatımızın  çok zengin içerikler sahip olduğunu gösteriyor.. Edebiyat Dilin meyvesidir.. (Zeynep Berçem)

Kitabın Yazarı Mehmed Uzun Kimdir?

1953 yılında, Viranşehir kökenli bir aşiret ailesinin çocuğu olarak Siverek'te doğdu. Anne tarafı Zaza, baba tarafı Kürt kökenlidir. Babası koyun tüccarı olan Mehmed'in, beş kardeşi daha vardı. Küçük yaşlarında ailesinden duyduğu sözlü anlatım örnekleri, edebi sanatının temelini oluşturmuştur. İlerde yazacağı romanların kökü, bu çocukluk anılarından beslenmiştir.

Kürt dilinin yasak olduğu bir dönemde, birçok Kürt yazarın aksine egemen dilde değil anadilinde yazmayı tercih etmiştir. Özellikle, zayıf olan Kürtçe yazı dilini geliştirmek, ortak bir edebi dil oluşturmak ve Kürt hikâye anlatım geleneğini canlandırmaya yönelik yaptığı çalışmalarla modern Kürt edebiyatında kurucu bir role sahiptir.

26 Ağustos 1977'de, sahte Tunus pasaportuyla Suriye üzerinden gittiği İsveç'e yerleşti. Kurmanci, Türkçe ve İsveççe yazdığı kitapları yirmiye yakın dilde yayınlandı. Hakkında, Türkiye'de çok sayıda dava açıldı. 1981'de Türk vatandaşlığından atıldı ve 1992 yılına kadar Türkiye'ye gelemedi.

Uzun yıllar İsveç Yazarlar Birliği yönetim kurulu üyeliği yaptı. Ayrıca İsveç Pen Kulübü ve Uluslararası Pen Kulüp'te aktif çalıştı. İsveç ve Dünya Gazeteciler Birliği'nin de üyesi olan Uzun'un bugüne kadar çok sayıda Kürtçe roman yazdı.

Mehmed Uzun, "Aşk Gibi Aydınlık Ölüm Gibi Karanlık" romanı ve "Nar Çiçekleri" adlı deneme kitabı ile ilgili olarak 2001 baharında yargılandı.

Yakalandığı mide kanseri nedeniyle uzun süre tedavi gören ünlü edebiyatçı, 11 Ekim 2007 günü Diyarbakır'da yaşamını yitirdi.

13 Ekim günü Diyarbakır Ulucami'de kılınan cenaze namazı ardından, cami önündeki kalabalığa sırasıyla Yaşar Kemal, Şerafettin Elçi, Ahmet Türk ve Osman Baydemir'in yaptığı konuşmaların ardından Mardinkapı Mezarlığı'na defnedildi.

Mehmed Uzun Kitapları - Eserleri

  • Aşk Gibi Aydınlık Ölüm Gibi Karanlık (Cep Boy)
  • Yitik Bir Aşkın Gölgesinde
  • Sen
  • Yaşlı Rind'in Ölümü
  • Nar Çiçekleri
  • Kader Kuyusu

  • Dicle'nin Yakarışı
  • Abdalın Bir Günü
  • Dicle'nin Sürgünleri
  • Dengbejlerim
  • Zincirlenmiş Zamanlar Zincirlenmiş Sözcükler
  • Kürt Edebiyatına Giriş
  • Ruhun Gökkuşağı

  • Bir Dil Yaratmak
  • Ölüm Meleğiyle Randevu
  • Kürt Edebiyatı Antolojisi
  • Dicle'nin Sesi
  • Bir Romanın Hatıra Defteri
  • Küllerinden Doğan Dil ve Roman
  • Mirina Egidekî

  • Hez û Bedewiya Pânûsi

Mehmed Uzun Alıntıları - Sözleri

  • “İnsan neden böyle? Neden çabuk alışıyor bir şeylere? (Sen)
  • Dengbêjlik, bir gelenek olarak, şimdiye kadar, Kürt edebiyatı, sanatı ve müziğinin atar damarı olmuştur. Tüm baskı ve şiddete, asimilasyon ve yok etme kampanyalarına rağmen Kürt dili edebiyatı ve müziği hâlâ canlılığını koruyabiliyorsa bunda dengbêjlik geleneğinin payı büyüktür. Yüzyıllardan beri süren bu vefakar geleneğe çok şey borçluyuz. (Bir Dil Yaratmak)
  • "Xwîn bi xwînê nayê şuştin." (Kan kanla yıkanmaz.) Kan, ancak adalet duygusu, insani ve vicdani yaklaşımla yıkanabilir, temizlenebilir. Adalet anlayışının, insani ve vicdani duyguların kaynağı da edebiyattır. (Nar Çiçekleri)
  • ... Usul usul, hayatımın ve Ruhumun en derin yerlerinde kök saldı. ... (Kader Kuyusu)
  • "Hevalno, ji bîr mekin Em pênç hezar dil Pênç hezar efsaneyên li ser lêvan Pênç hezar destanên li ser kaxizan in Pênç hezar sterkên ronî yên Kurdan in..." (Mirina Egidekî)
  • Türkiye'de öğretmen okulunda okudum. Öğretmen okulunda şoven ve asimilasyonun temelde olduğu bir eğitim sistemiyle öğrenim gördük... Kürtleri kötülüyorlardı... (Mahmut Baksi) (Kürt Edebiyatı Antolojisi)

  • Ben de destan ve stranlarımız¹ gibi eskiyim. Düne aidim,bugüne değil. Bugünle hiçbir ilişkim yok. 1: Kürt halk ezgisi. (Yaşlı Rind'in Ölümü)
  • Kendimi o kadar çok geliştirmek zorundayım ki, öğrenmek zorunda olduğum öyle çok şey var ki. (Bir Dil Yaratmak)
  • Eğer dizelerin kamaştırıcı incilerini istiyorsan, Mela'nın şiirine bak, Şirazi'ye ne gerek? (Kürt Edebiyatına Giriş)
  • “İnançları farklı, dilleri farklı, kimlikleri farklı diye insanlar birbirine düşman olmamalı. İnsan bir kimliğe, bir dine, bir dile sahip olarak dünyaya geliyor ve bunlarla büyüyüp yaşıyor. Bunda insanın günahı, suçu ne?” (Aşk Gibi Aydınlık Ölüm Gibi Karanlık (Cep Boy))
  • Ben sözün gücüne çok inanıyorum. Kürtçeyi yasaklayanlar, yasaklamalarla bu dilin yok olacağını, gücünü yitireceğini sanıyorlardı. Bunun ne kadar yanlış olduğu ve insanlıkdışı bir anlayış olduğu Diyarbakır' da 2000 yılının Ocak ayında bir kez daha anlaşıldı. Yasaklanmış bir söze saygınlık, bir güzellik ve bir güç vermek, işte ömrümün en kısa özeti... (Bir Dil Yaratmak)
  • Annesini günlerce görmemiş bir çocuk sevgisiyle küçülmüştün göğsümde 1000Kitap (Kürt Edebiyatına Giriş)
  • Aşk sözcüğü mesela neyi ifade ediyor, hiçbir şeyi. Ama Kürtçe evin çok şey ifade ediyor ve kutsal bir sözcük. O da aşk. (Bir Dil Yaratmak)

  • Barış, insanlığın yarattığı en önemli, en erdemli eserdir. (Ölüm Meleğiyle Randevu)
  • "Dayan, diren, sabırlı ol; günü birlik düşünme; zaman, sadece bir andan oluşmuyor, zamanı hiç bitmeyecek bir ayin gibi düşün ve yaşa; kine, nefrete, haset ve kıskançlıklara kulak verecek, onları kendine yaklaştıracak kadar küçülme; çile çekmeden insan ve insanlığı mutlu edebilecek hiçbir şeyin yaratılamayacağını unutma; acı ve hüzünden insanı mutlu edebilecek bir eser yaratmanın hünerini öğren, bu güneşin ustası ol; derin yalnızlığımı, yaratacağım eserle, herkesin ortak olabileceği bir mutluluk haline getir." (Zincirlenmiş Zamanlar Zincirlenmiş Sözcükler)
  • İmdat, insan ve insanlık için imdat! (Bir Romanın Hatıra Defteri)
  • Kurdistan. Di çapkirina ve pirtûka heja û tarîxî de alîkarîya bavê tejî pir bû. Di pirtûke de, şehîden me yen neteweyî li pey hev, di nav rûpelan de, rezbûyî ne. Şêx Seîd, Seyid Ebdulqadir, Xalide Cibirî, Yada Axa, Dr. Fuad Beg, Bave Tûjo, Seyid Riza, Qadî Mihemed û gelekên din têde ne... Ma tu dizanî, bavê te di bin sûretê Bave Tûjo de çi nivisiye?.. "Çehremane mezin" ... Wî weha nivîsîye... Çehremane mezin... Serdile, kezizere, Bave te hevale qehremanen mezin bû... (Hez û Bedewiya Pânûsi)
  • Ez bawer im di vî warî de ê sedem esasî ne. bi kurtî 1- Gele kurd ne xwedî dewlet û müessese netewî ne ku devlet û müessen netewî bikaribin li seran serê Kurdistane xwendinê bi re xînin. Bi xebatên pêwîst bikaribin problemên zimanê kurdî hal bikin, çap kirin û vveşandina kovar, rojname û pirtûkan bikin. (Hez û Bedewiya Pânûsi)
  • Ve zamanla ,yitirdiklerimize ilişkin ,şu duygu egemen hale gelir ;kendileri artık yitip gitmiştir ,bir tek ,yüreğimiz ve ruhumuzda onların kıpırdayan gölgeleri ,silikleşen sesleri ve belirsiz renkleri kalmıştır . (Nar Çiçekleri)
  • Stêra'min, yıldızlara bak... Onlar anlamaz mı ahvalimizden, niçin gelmiyorlar yardımımıza, niçin yaralarımıza merhem sürmüyorlar? Niçin bu zulme, bu cehalete, bu kin ve nefrete bir cevap bulmuyorlar? (Dicle'nin Sesi)