Kitap Künyesi

Yazar: Server Tanilli

Yayın Evi: Adam Yayınları

İSBN: 9789754185065

Sayfa Sayısı: 560

--reklam--

Yüzyılların Gerçeği ve Mirası Cilt III Ne Anlatıyor? Konusu, Ana Fikri, Özeti

--reklam--

Yüzyılların Gerçeği ve Mirası Cilt III Alıntıları - Sözleri

  • XV. yüzyılın ikinci yarısında, uzun Okyanus yolculuklarına has bir gemi, karavel yapılmıştır, usturlab ve kadran kullanımı, güneşin öğle vakti yüksekliğine bakıp enlemi bulma hesaplamaları yaygınlaşmıştır; sabanda, tarım ve zanaat aletlerindeki bir yığın değişiklikleri ise saymıyoruz. Asıl önemlisi, kapitalizm doğmaktadır. O bin yıllık feodalitenin bağrında, onu aşan yeni bir düzen palazlanmaya başlamıştır.
  • Kim ki paranın ve devrin efendisidir, her şeyin de efendisidir
  • Rönesans, İngiltere’de ve İspanya’da dünya edebiyatının iki doruğunu yetiştirdi. Gerçekten, hümanizma, İngiltere’de de açılıp serpildi: Oxford ve Cambridge Üniversiteleri geliştiler; başlıca kentlerde yığınla okul (kollej) açıldı: Bu okullarda, yeni bir öğretimin yanı sıra, henüz ürkek ve çekingen de olsa, «modern» bilimin başlangıcının işaretlerini görürüz. İngiliz Rönesansının eserleri, ne resim ne de mimarlıkta pek özgün olamadılar gerçi; ne var ki edebiyat, hele o ünlü «Elizabeth Çağı»nda, -kendine özgü bir güç ve parlaklıkla- ulusal duyarlılığı dile getirmesini bildi. Şiir, önemli bir hamle yaptı; özellikle uzun şiirde akla ilk gelen de Edmund Spenser (1552-1599). Spenser, İngiliz dilini ünlendirmek istedi: Yergiden doğa güzelliklerine doğru uzanır şiiri; Chauser soyundan bir şairdir o. Bununla beraber, Londra’da olsun, eyaletlerde olsun, büyük tutku tiyatroyaydı, İngiliz edebiyatının en büyük tiyatro yazarı da işte bu dönemde yaşadı. William Shakespeare (1546-1616)’i kastediyoruz. Tiyatro yazarlığının devi Shakespeare, iki devrin ara yerinde, çökmekte olan feodalizmle oluşmakta olan kapitalizm arasında yaşadı. Bu geçiş dönemi boyunca ortaya çıkan tutkuları, uyuşmazlıkları ve çelişmeleri, olağanüstü bir güçle anlattı. Shakespeare, hümanizmaya has ülkülerin, yaşadığı devirle uyuşmaz olduğunun -pekâlâ- farkındaydı. İngiltere tarihinden, özellikle XIV ve XV. yüzyıllar İngilteresinin iç çekişmelerinden çekip çıkardığı dramlarında, sanatçı, kabına sığmaz feodallerin, olayların akışında verdikleri zararı gösterdi. IV. Henri’de ve Windsor’un Şen Kadınları’nda gördüğümüz Falstaff, bir çok yönleriyle ilgi çekici de olsa. Shakespeare için, yaşanan dönemin hayasız bir asalak tipi oldu. Güzel Biten Her Şey İyidir’de, aristokratların çalım ve kasılmalarıyla alay eder. Doymak bilmez açgözlülük, pençesinde kıvranılan altın hırsı: Şhakespeare in Atinalı Timon ile Venedik Tacirinde açıkladığı budur. Aynı adı taşıyan dramdaki katil kral II. Richard, kendi tutkusunu doyurmak için kan dökmekten çekinmeyen bir feodal despot, utanmaz bir serüvencidir. Romeo ile Juliette, Shekespeare’in bir gençlik eseridir. Kendilerinden mutluluğun esirgendiği iki genç aşığın acı öyküsüdür bu; esirgenir, çünkü ikisinin de yaşadıkları toplum, uzlaşmazlıkların paramparça ettiği, kan gütme gibi Orta Çağ’ın boş inançlarının pençesindeki bir toplumdur. Shakespeare’in en büyük trajedileri, Hamlet, Othello ve Kral Lear’dır. Yazarın bu oyunlarında yarattığı kişilikler galerisinde, güçlü ve karmaşık bireyler görürüz. Onların acı yazgısı, kaçınılmaz bir uyuşmazlığı açıklar; bu uyuşmazlık, bütün canlılığıyla yaşayan bir kişilikle, anlamsız bir yıkıcılığı temsil eden sosyal ortam arasında çıkmıştır. Shakespeare’in kişileri, hiçbir zaman basite indirgenmiş insanlar olmadılar; yazar, onları bütün görünüşleri altında ele alıp araştırıyor ve her insan yaradılışına has çelişmeleri keşfediyordu. Onun eserini incelerken özetle şöyle der Puşkin: «Shakespeare’in yarattığı kişiler, bir tutkunun ya da bir kötülüğün dökümü halindeki insanlar olmadılar; bu kişiler, tutkuların ve çeşitli eksikliklerin gelip kendilerini yakalayıp avucunda tuttuğu canlı varlıklardır. Duruma göre, onların yaradılışlarının çeşitli yüzleri sevimlerin önüne çıkar.» Shakespeare’in oyunlarının merkez kişileri, yazarın didik didik ettiği bir sosyal temel üzerinde gelişirler. Hiçbir zaman durağan değildirler, donanmamışlardır ve olayların akışına göre değişirler; mücadeleyle biçimlenmiş olarak, deney imlerle de zenginleşerek... Bütün başarısızlıklarına karşın. II Phillippe dönemi, İspanya’da pek önemli bir dinsel, sanatsal ve edebi harekete de yol açtı; İspanyol tarihçilerinin «altın yüzyıl» dedikleri bu dönem, XVII. yüzyıl ortalarına değin sürdü ve komşu ülkelerin kültürünü de etkiledi. Sainte Therese d’Avila, keşiş Saint Jean de la Croix ve Dominiken Louis de Grenade o sıralarda yaşadılar; her üçü de pek tanınmış dinsel eserlerin yazarlarıdır. Yunan kökenli ünlü ressam, El Greco (1541-1614), dinsel tablolarında İspanyolların derin imanını dile getirdi. Son olarak, II. Philippe’in saltanatının son yıllarında. İnebahtı Savaşı’nın eski askerlerinden biri, Miguel de Cervantes (1547-1616) kendisini ölümsüzler arasına sokacak ünlü romanını yazmaya başlıyordu. Shakespeare’de toplumla çatışan kişilik sorunu, genellikle trajik bir yankı bırakırken, Cervantes, bütünüyle başka bir açıdan yaklaşır konuya. Yazar, bu çatışmayı, traji-komik ve yergici bir planda olmak üzere, ölümsüz romanı Saf Soylu Manche’lı Don Quichotte’ta ele alır. Cervantes, sersem sepelek dolaşan şövalyeler üzerine yazılmış kitaplar hakkında bir yergi yazmayı tasarlıyordu başlarda: ancak eser, salt şu ya da bu ebedî türün eleştirisi olmaktan çıktı, aştı onu. Yazar, XVI. yüzyılla XVII. yüzyıl başlarındaki İspanya’nın yaşamını -alabildiğine renklilikle- çizer. Solgun çehreli şövalye Don Ouichotte, bir soylu kişidir; yeryüzünde adaleti yeniden kurmak gibi yüce bir çılgınlığa kapılıp servetini bu uğurda yitirmiş bir soylu kişi. Serüven aramaya çıkar, yazarın arzuladığı biçimde, değişik ve çoğu kez de gülünç şeyler geçer başından. Yanında sadık seyisi Sancho Panço vardır. Uyanık, hünerli, yalın ve sağlam köylü mantığı olan bir kişidir o. Cervantes, şunu göstermek istemiştir eserinde: Hümanistlerin soylu ilkelerine dayanan ve en büyük amaçları fethetmeye adanmış bir özgür yaşam, çözülme yolundaki Orta Çağ düzeniyle uzlaşmaz. Yazar, alaycılığını sivri dilini, İspanyol mutlakiyetine, ülkede uygulanan zalim, açgözlü ve yırtıcı tiranlığa da uzatır. Dar ufuklu, ama yukarıdan bakıp çalım satan soylularla, laubali ve zır cahil ruhbanı eleştirip ayıplar, görevlerini kötüye kullanan görevlileri aşağılayıp horlar. Soylu özlemlerle aklını kaçırmış Don Quichotte, olayların akışı boyunca, kendine hasım bir dünyaya çarpar durur: hiç de öğütlenemeyecek dalaverelerle toplumda elverişli bir yer kapmış hinoğluhin tacirlerin dünyasıdır bu; tuzu kuru köylü kalabalığı ve öteki kazanç avcılarıyla karşılaşır. Cervantes’in evrensel edebiyatın şaheserlerinden biri olan Don Quichotte’u, Rönesans’ın gerçekçiliğini tamamladı. Gelecek yüzyıllarda ortaya çıkacak olan gerçekçi romanı haber verir o. Topluma meydan okuyan, varolan iğrenç koşullara karşı çıkan yüce kişi teması, daha sonraki yıllarda, XVIII ve XIX. Yüzyıl edebiyatında bir çok kez yeniden ele alınacaktır.
  • İtalyanların Quattrocento diye adlandırdıkları bütün bir XV. yüzyıl boyunca, Floransa, Medici’ler ailesinin koruyuculuğu altında, İtalya’nın en bereketli sanat ocağı olmuştu. O yüzyılda Floransa, mimar Brunelleschi, heykeltraş Ghiberti ve Donatello, ressam Fra Angelico, Masaccio, Piero della Francesca, son olarak da Botticelli ile pırıl pırıldır. Quattrocento, bütün İtalya’da, resimde teknik ilerlemelerin yüzyılı oldu; perspektifin kanunları keşfedilmişti; insan bedeninin yapısı inceden inceye incelenmişti. Böylece, XVI. yüzyılın devlerine giden yol açılmıştı. İtalyan Rönesansı, doruğuna, XVI. yüzyılın ilk otuz yılında varır. Resmin, heykelin ve mimarlığın şaheserlerinin -bir bakıma inanılmaz- çiçeklenişidir bu. Rönesans öncesi dönemde gerçekleşmiş olan «insanın keşfi» en güzel ürünlerini verir; derin bir hümanizmanın rengini taşıyan, insan ruh ve zekâsının o gizli güçlerinin de yaratılışlarına karıştığı eserlerdir bunlar. Sanatın titanları devridir bu: Leonardo da Vinci, Raffaello, Michelangelo, Tiziano, Giorgione ve başkaları... Aynı yıllarda, Bramante, Palladio gibi mimarlar da, İtalya’nın birçok kentinde görkemli yapılar kurarlar; hepsinde, büyüklükle inceliğin çizgileri gelip buluşur. Rönesansın sanatçıları, insanı dile getirmek için, gerçeğin yetkinlikle kucaklaştığı biçimler buldular. Portre sanatı, iç yaşama gösterilmeye başlanan ilginin de etkisiyle -başlı başına- bir değer kazanır. Gerçekçiliğin zaferi, anatomide kazanılmış bilgiler ve perspektifin bulunuşuyla gerçekleşti; bununla beraber, eski anıtlar da, kılı kırk yaran bir incelemenin konusuydular. İtalyan Rönesansının başta üç devi var: Leonardo da Vinci, Raffaello ve Michelangelo. Leonardo da Vinci (1452-1519) yalnız büyük bir bilgin değil, devrinin aynı zamanda en önde gelen ressamlarından biri olarak, insanı resmetmede derin bir ruhbilimciliğe erişti. Tablolarının o görkemli kuruluşunda çarpıcı olan, olağanüstü belirginlik ve orantılarda ahenktir. Leonardo, insanları ve eşyayı hafif ve mavimsi bir sisle kaplayarak, aydınlıkla-karanlığı eşsiz bir ustalıkla kullanır. Gerçi, insan kişiliği, dikkatinin hep merkezindedir, ancak insanı çevreleyen doğayı da unutmaz; ve onun tablolarındadır ki, Batı Avrupa sanatında, ilk kez, peyzaj, bir yerde insanın kaçınılmaz varlığına bağlı kalsa da, başlı başına bir değer kazanır. Cena’da, bir Milano manastırının yemekhanesini süsleyen o hayranlık verici freskoda, Vinci’nin anlattığı şudur: İsa, Havarilerini bir paskalya yemeğine çağırmıştır ve şölende, içlerinden birinin ihanet edeceğini haber verir. Soylu bir dramatizmle işlenmiştir konu. Ressam, Havarilerden her birinin karakterini ve, İsa’nın «sizlerden biriniz bana ihanet edecek» dediğinde, onlardaki şaşkınlığı, bunalımı, kızgınlığı, derin üzüntüyü olağanüstü bir güçle ortaya koyar. Leonardo, yontulmamış, cesur ve güçlü insan tipleri yaratmak için, modellerini gidip İtalyan köylüleri arasında arıyordu. Mona Lisa’nın diye bilinen ünlü portre, La Jaconde, çizgileri pek düşsel dağları arkasına alan genç bir kadını resmeder. Bir insanda bütün bir insansoyluluğu dile getirilmiştir. O kaçıcı ve esrarlı gülüş, evet o kaçıcı ve esrarlı gülüş, modelin ruhundaki en ince titreyişleri ve iç dünyasındaki bütün karmaşıklığı verir bize. Leonardo da Vinci, resim sanatının en büyük kuramcılarından biri oldu aynı zamanda. Resmin temel ilkelerinin hazırlanmasını ve formüllendirilmesini ona borçluyuz. Resim Üstüne İncelemesi’nde, kaba doğacılığı ve doğanın körükörüne kopya edilmesini mahkûm eder. Ona göre, resim, aklın genelleştirici etkinliğinin bir sonucudur ve gerçekliği tanımaya götüren güçlü bir araçtır; resim, der, «gerçekten bir bilimdir ve doğanın meşru çocuğudur». İtalyan Rönesansının bir başka dehâsı, yaşamının en çiçekli zamanında ölümün tırpanladığı Raffaello (1483-1520), hümanistlerin düşledikleri ideal insanı canlandırdı eserlerinde, ve olanca ahengi, güzelliği içinde yaptı bunu. Çeşitli kişiliklerden oluşan gerçek bir galeri yarattı. Bu kişiliklerin her biri, büyük ressama has ustalıkla çizildi; ve sanatçı, aradığı birliği ve ahengi bozmadan, karakterlerin şu ya da bu özelliğini fırçasıyla belirgin hale getirdi. Raffaello’nun tüm Meryem Anaları içinde, en güzeli, Ermiş Sirtus Meryemi’dir belki. Resim, Meryem Ana’nın önünde diz çökmüş biçimde gösterilen Papa V. Sixtus’tan alır adını. Tablonun kuruluşundaki soylu yalınlık, çizgilerdeki, kitle ve renklerdeki ahenk hayran eder insanı. Meryem, sessiz saflığı içinde, çehresini aydınlatan manevî hava, analık onuru ve sevinciyle kendine bağlar seyredenleri. Papa, Vatikan’da odaları süslemeye çağırmıştı Raffaello’yu; sanatçı, büyük bir ustalıkla başardı bu güç işi ve bunu yaparken de, resimle mimarlığı bağdaştırdı. Bedensel ve manevi tüm güçlerini elinde toplamış insan ise, dev Micheangelo (1475-1564)’nun resminde ve heykelinde ortaya konmuştur. Onun kişileri, olağanüstü yoğun bir yaşamı yaşarlar; kendi gerçeklerinde insanüstüne erişmişlerdir. Biçimlerin gücü, dev boyutlara varır. Bu biçimler, kahramanlığı ve mücadele ile yaratışın dokunaklılığını sergilerler. Floransa’nın alanlarından birini süslemek için genç Michelangelo’nun yaptığı -o hayran olunacak- mermerden David, gençliğinden ve gücünden yararlanan bir halk adamıdır; yurdunu yiğitçe savunan bir kahramandır. İnsanın zayıflığını temsil eden Orta Çağ heykellerinin ne kadar da zıddıdır! Michelangelo’nun, küçük Sixtina kilisesinin freskolarını süslediği erkek ve kadın peygamberler, insandaki tükenmez gücün onuruna yapılmış birer övgüdürler. Bununla beraber, daha sonraki eserlerinde, ikiciliği, derin acı ve umutsuzluğu dile getiren kişiler görürüz sanatçının. Özellikle Papa II. Julius’un mezarındaki kölelerle, Medici’lerin sandukası için yaptığı Gündüz ve Gece adlı temsilî biçimlerin simgeleştirdikleri budur; Vatikan’da, Son Hüküm’deki günahkârlar da böyledir. Niçin? diye soracaksınız, söyleyelim. Michelangelo, olgunluk eserlerini, ülkesini saran felâketlerin etkisi altında yarattı: Yabancı istilâsı, Floransa Cumhuriyeti’nin bozgunu, ulusal birlik umutlarının çöküşü; XVI. yüzyıl, İtalyan gerçekliğinin en karanlık görünüşlerini yansıtır bu olaylar. XVI. yüzyılda, bağımsızlığını ve cumhuriyetçi bir yönetimi hâlâ koruyan Venedik’le, şiirsel, canlı, neşeli ve şakrak bir sanat açılıp serpildi: Giorgione (1477-1510)’nin, Tiziano (1490’a doğru-1579)’nun, Veronese (1528-1588) ile öteki ressamların sanatıdır bu. Bununla beraber, çok geçmeden acılı ve kaygılı işaretlere rastlarız. Tiziano’nun kimi tablolarında, özellikle de Tintoretto (1518-1594)’nun resimlerinde iç sıkıntısı, hattâ karışıklık ve düzensizlik gösterir kendisini. Niçin? 1530 yılı dolaylarından başlayarak, feodal ve katolik gericilik saldırıya geçer. Sanal, özenticilik anlamına «maniyerizm» adı verilen bir davranışın içine düşer; Rönesans ülküsünden ayrılır ve yapmacıklıca kadar gider. Bununla beraber, kendini daha da psikolojik aranışlara vermiş demokratik bir sanatın öncüleri de bu dönemde ortaya çıkar. Sanatta ilerici ve gerici eğilimlerin çatıştığı bu aşamayla hümanizmada bunalımın yaklaşması arasında bir ilişki vardır. Çok kez aşağı-Rönesans adı verilir bu döneme.
  • Katolikliğin düşmanlarına karşı mücadele etmek için yeni yöntemler gerekiyordu. Bir İspanyol soylusu olan İgnace de Loyola’nın yeni kurduğu Cizvitler Tarikatı, özel bir rol üstlendi. Tarikatın Anayasası ya da «İsa ortaklığı», 1540 yılında onaylandı. Öyle diyorlardı Cizvitler: Gerçek imanın düşmanlarıyla savaşmada her türlü yol mubahtır. Kurnaz ve kalleş bir taktik hazırlayıp uyguladılar ve, «amaç, araçları meşru kılar» ilkesini benimsedikleri için, eylemlerinde büyük bir esneklik gösterdiler. İncelmiş politikacılar ve diplomatlar, saray adamları, eğitici ve öğreticiler, hekimler olarak, manevî ve siyasal hemen bütün alanlara giriyorlardı. Ve her yerde, dine hizmet için durumlarından yararlanmayı biliyorlardı. Orta Çağ’ın manastır tarikatlarından farklı olarak, dünyayı terkedip, manastır duvarlarının arkasına çekilmek zorunda değillerdi; tersine, yine Kilisenin hizmetinde, dünyasal bir yaşam sürüyorlar, kibar takımı arasında hem de en kibar olmaya çalışıyorlardı. Silahları, pohpohlama, entrika çevirme, kara çalma, komplo, öldürme ya da zehirleme idi.
  • Bütün kitapların ayırım gözetmeden yok edilmeleri hakkındaki her türlü girişime kesinlikle karşı çıktı; Hıristiyan dininin incelenmesi için yararlı görüyordu onları, Sert bir edebî tartışmaya yol açtı bu ve Almanya’nın aydın çevreleri iki hasım cepheye bölündü: Bir yanda Reuchlin’ciler vardı, öte yanda Kolonya’lı ilâhiyatçıların yandaşları olan karanlıkçılar. İşte, Alman hümanist edebiyatının ünlü anıtı bu mücadele sırasında doğdu: Latince adı Epistolae omscurorum virorum olan Karanlık İnsanların Mektupları. Zır cahil ilâhiyatçılar üstüne bir yergi olan bu eseri, Erfurt’lu bir genç hümanist topluluğu kaleme almıştı; aralarından Ulrich von Hutten ve Crotus Rubianus özellikle bilinir. Okuyucu, üniversite rütbeleriyle donanmış kişilerin uzun bir geçidini seyreder onda: Hocalar, olgunluk sınavını vermiş öğrenciler ve boş inançlı keşişler. Hepsi de, en boş ve anlamsız konular adına, akıl hocaları, Kolonya’lı ilâhiyatçı Ortuinus Gratius’tan öğüt alırlar; ve her defasında da, bilgisizliğin, ahmaklığın ve boş gururun örneğidir bunlar.
  • Klâsik yazarlar arasında ilk yer, kuşkusuz Pierre Corneille (1606-1684)’in. Bir avukatın oğlu olup, kendi de avukat olan Corneille, başlarda kendisine hiçbir ün sağlamayan komik ya da yarı-komik mısralar yazdı. Onun, klasik bir yazar olarak yaşamı, 1636’da yayımladığı, ilk -ve daha sonra ünlü- trajedisi La Cid’le başlar. Le Cid, klasik trajedinin bir örneği, daha doğrusu bir ölçütüdür. Eser, klasik trajedinin gereği -yer, zaman ve eylem olarak- üç birim üstüne kurulmuştur. Bu kurala uymanın gerektirdiği disiplin, tiyatro eserine, belli bir kesinlik, bir tür tamlık kazandırıyordu başlarda; ancak, daha sonra, biçemin kanunlarına sıkı sıkıya uyma saplantısı, sanatsal gelişmenin bir engel, haline geldi. Klasik trajedilerin çoğu, önceden konmuş bir sorunsal, ödevle tutkunun uyuşmazlığı üstüne kuruludur. İnsanları harekete geçiren tutkudur; ve insanlar, geçici isteklere, kalbin ya da öteki duyguların dürtülerine kapılıp gitmek eğilimindedirler. Ancak, insanın en yüce eğilimi, ödevin yerine getirilmesidir; onu gerçekleştirebilmek için de, istekleri ve tutkuları örtüp bastırmak gerekir. Bu düşünce, bütün klasik trajedilerin dayandığı temel yasa oldu.
  • Her yıl 20.000 insan kurban edildiği hesaplanmıştır.
  • Bazıları Sinan’ın, Grek kökenli olduğunu ileri sürmüşlerdir; genç yaşta Türkleştirilmiş ve eğitiminin sağladığı olumlu koşullardan yararlanmıştır derler. Aslında Sinan, Kayseri dolaylarında yaşayan bir Türk ailenin çocuğuydu. Genç yaşta İstanbul’a geldi; işçi olarak yapılarda çalıştı; orduya girip yararlı çalışmalara katıldı; sonra, yavaş yavaş bilgi ve yeteneği ortaya koydu ve kendisine önemli işler verildi. Neler görüyoruz eserleri arasında? Sinan, Rumeli'nde köprüler, çeşitli yapılar (cami, medrese, vb.) yaptı. Sonra, Kanunî Sultan Süleyman’ın çağrısıyla, İstanbul’a geldi ve XVI. yüzyılın büyük camilerinin yapımına koyuldu. Adını ebedileştiren eserleri, İstanbul’da Şehzade ve Süleymaniye camileriyle, Edirne’deki Selimiye Camisi ilk akla gelenler; kendisi de öyle der bunlar hakkında: «Şehzade Camisi çıraklık, Süleymaniye Camisi kalfalık, Selimiye ise ustalık zamanının eseridir.» O, bu camilere, ağırlıklarını hiçbir zaman hissettirmeyen kubbelerin egemen olduğu kitlelerdeki oranlarıyla, büyük bir mimarlık güzelliğini vermesini bildi; ayrıca, kubbelerin ve destek yarı-kubbelerin yayıp dağıtılması, ince minarelerin göğe doğru yükselişi, bu camilere öylesine bir zarafet verir ki. İslam dünyasındaki öteki camilerde nadir olarak görürüz bunu. «Camiyi cami, minareyi minare yapan Türklerdir» denir; bu sözü doğrulayan başta Sinan olsa gerek!
  • XV. yüzyılın sonlarına doğru, Evrenin derinliklerindeki Sirius yıldızından biri, dünyamıza baksa, bakabilseydi, insan topluluklarının dağınıklığını ve kendi köşelerine çekilmişliğini görüp ne kadar da şaşırırdı kimbilir! Uygarlıklar, birbirinden tam anlamıyla habersizdir: Amerika’da yaşayanlar, Pasifik’teki insanların çoğu, Eski Dünyaca bilinmiyorlardı; Eski Dünya’da Avrupa, Asya ve Afrika’nın, birbirleri hakkında dağınık ve bulanık düşünceleri vardır ancak. Her biri bir köşeye çekilmiştir uygarlıkların; aralarındaki ilişkiler yüzeyseldir: Ya hiç iyi tanımazlar birbirlerini, ya da hiç tanımazlar. Gerçekten evrensel bir anlayış, yöntem ve bilgilerle donanmış Avrupa’dır ki, büyük insanlık ailesinin bu dağınık üyelerini birleştirecektir çok geçmeden.
  • Kapitalist iktisadî düzen, feodal iktisadî düzenin bağrından doğmuştur
  • XVI. yüzyıl, XIV. yüzyılın sonlarından başlayarak İtalya’da doğan hümanizma ve Rönesans hareketinin doruğuna çıktığı bir yüzyıl. Skolastiğin eleştirisi, feodal dinsel ideolojiye karşı mücadele; evrenin merkezi olarak insanın, Tanrı’nın yerini alışı: Hümanizma budur. Ve Rönesans, yeni bir edebiyat, yeni bir politika düşüncesi, giderek, sanata yeni ufuklar açacaktır. Aynı düşünsel ortamın bir sonucu olarak, XVI. yüzyıl, önce doğabilimlerinde gerçekleşen bir devrimin başladığı yüzyıl da.
  • Feodal toplumdan doğan kapitalist düzen, onun mutlak olarak zıddıydı. Gerçekten, feodalizm, doğrudan üreticinin üretim araçlarıyla donanmışlığına dayanıyordu; nitekim, köylüler toprak parçasının sahibiydi, zanaatçı da çalışma araçlarının. Kapitalizm ise tersine, doğrudan üretici ile üretim araçlarının ayrılığı, giderek üretim araçlarının devredilebilirliği üstüne kurulacaktır. Ayrıca feodalizm, şu ya da bu biçimde çalışanın ekonomi-dışı kullaştırılması üzerine kuruluydu; örneğin, toprak parçasına sıkı sıkıya bağlı köylü, giderek senyörlük malikânesinin mülkiyetine giriyordu. Oysa kapitalizm, aynı sonuca, yani doğrudan üreticinin sağladığı emek fazlasını karşılıksız olarak elinden, bütünüyle iktisadî zorlama biçimlerine dayanarak alacaktı. Başka bir deyişle, kapitalizmde, emekçi, yalnız her türlü kişisel bağımlılıktan kurtulmakla kalmayacak, ayrıca özerk yaşama araçlarından da yoksun kalacaktır; doğrudan üretici, ücretli olmayı kabul etmediğinde açlıktan ölmek tehdidi altındaydı.
  • Mutlak monarşi, feodal öğelerin yerel özerkliklerine karşı bir ağırlık olmak üzere, krallık iktidarının güçlenişiydi; her üç zümrenin (ordre) temsilî kurumlarının can sıkıcı iddialarından da yakasını sıyırarak oluyordu bu güçleniş. Ulusal zenginliği elinde tutan birbirine zıt iki sınıf, zayıflayan soylularla yükselen burjuvazi arasında gerçekleşen geçici güçler dengesinden yararlanan krallık otoritesi, bir hakem rolüne soyunarak, onların üstüne yükselebildi. Krallık iktidarındaki bu açık sıyrılış, kendi sosyal temeli karşısında kazandığı bu bağımsızlık, burjuvazinin, siyasal iktidara göz koymak, yani soyluların tekeli için bir tehdit olmak için yeterince güçlendiği andan başlayarak, buharlaşıp kaybolur. Bu anda, krallık bu tekelin savunucusu olarak kendini açıkça ve hiçbir kayıt göstermeden ortaya koyar. Ne var ki, mutlakiyet, hakem rolünü oynamaktan çıkar çıkmaz, çökmeye başlar. Nasıl kapitalist üretim biçiminin doğuşu ve burjuvazinin sınıf olarak ortaya çıkışı, mutlakiyetin gelişinin kaynağında bulunuyorsa, mutlakiyet de -hiç olmazsa başlangıçta- kapitalizmin gelişmesine, olgunlaşmasına -büyük ölçüde- katkıda bulundu. Şaşırtıcı hiçbir yanı da yoktur bunun; çünkü, burjuvazinin devletin kasalarına soktuğu para, feodal monarşinin temel maddi dayanaklarından biri oluyordu. Krallığın, «ulusal» burjuvazi ile ilgili olarak, belli bir süre, koruyucu bir politika izlemesinin nedeni budur. Krallık iktidarı, dışarıdan getirilen sanayi malları ile dışarıya gönderilen ham maddelerin üzerine yüksek vergiler koyarak, ülkede imalâthaneleri destekleyen bir fiyat dengesi yaratır. Dahası, Krallık Hazinesi, çoğu kez yeni imalâthanelerin kurulmasını destekler: Para yardımı ve özençlerde bulunur; ülkede bilinmeyen uzmanlık alanlarında dışardan ustalar getirmeyi iş edinir, ya da onların mesleki sırlarını bulma denemesine kalkar. Yollar ve kanalların yapımı yeni boyutlar kazanır; yolculukların güvenliği sağlamak için önlemler alınır. Dış politikasında da, mutlakıyet, burjuvazinin çıkarlarını desteklemeye yönelir; mutlak monarşi, yeni sömürgeler ele geçirir, tacir gemilerinin yanına savaş gemilerini katar, uluslararası boyutlarda çeşitli ticaret ayrıcalıkları elde eder.

--reklam--

Yüzyılların Gerçeği ve Mirası Cilt III İncelemesi - Şahsi Yorumlar

--reklam--

Yüzyılların Gerçeği ve Mirası Cilt III PDF indirme linki var mı?

--reklam--

Server Tanilli - Yüzyılların Gerçeği ve Mirası Cilt III kitabı için internette en çok yapılan aramalardan birisi de Yüzyılların Gerçeği ve Mirası Cilt III PDF linkidir. İnternette ücretli olarak satılan çoğu kitabın PDFleri bulunmaktadır. Ancak bu PDF'leri yasal olmayan yollarla indirmek ve kullanmak hem yasalara hem de ahlaka aykırıdır. Yayın evlerinin sitesinden PDF satılıyorsa indirebilirsiniz.

Kitabın Yazarı Server Tanilli Kimdir?

Server Tanilli (d. 1931 - ö. 29 Kasım 2011) Türk yazar, anayasa hukuku profesörü.

1980'den önce Türkiye'de İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde ve Devlet tatbiki Güzelsanatlar Yüksekokulu'nda "Uygarlık- tarihi" dersi veriyordu. 7 Nisan 1978 günü terör ortamında silahlı saldırıya uğrayıp, belden aşağısı tutmaz oldu. Fransa'ya gidip uzun yıllar Strazburg Üniversitesi'nde çalıştı. 2000 yılında yurda dönüş yaptı ve Cumhuriyet Gazetesi'nde köşe yazıları yayınlandı.

1980 sonrasında düşün ortamını ve özellikle de gençliği etkilemiş olan "Uygarlık Tarihi (1973)", "Devlet ve Demokrasi: Anayasa Hukukuna Giriş" kitaplarını yazdı. "Uygarlık Tarihi" üniversitelerde ders kitabı olarak okutuldu. 2011 yılında Prof. Dr. Server Tanilli evinde yaşamını yitirdi. Karacaahmet Mezarlığı 'na defnedildi.

--reklam--

Server Tanilli Kitapları - Eserleri

  • Uygarlık Tarihi
  • Yüzyılların Gerçeği ve Mirası I
  • Yaratıcı Aklın Sentezi
  • Nasıl Bir Eğitim İstiyoruz?
  • Nasıl Bir Demokrasi İstiyoruz?
  • İslam Çağımıza Yanıt Verebilir Mi?
  • Yüzyılların Gerçeği ve Mirası 2. Cilt
  • Yüzyılların Gerçeği ve Mirası Cilt III
  • Değişimin Diyalektiği ve Devrim
  • Dünyayı Değiştiren 10 Yıl
  • Yüzyılların Gerçeği ve Mirası Cilt IV
  • Fransız Devrimi'nden Portreler
  • Yüzyılların Gerçeği Ve Mirası V
  • Voltaire ve Aydınlanma
  • Devlet ve Demokrasi
  • Yüzyılların Gerçeği ve Mirası VI
  • Çağdaşımız Victor Hugo
  • Türkiye'de Aydınlanma Hareketi
  • İnsanlığı Nasıl Bir Gelecek Bekliyor?
  • Ne Olursa Olsun Savaşıyorlar
  • Din ve Politika
  • Strasbourg Yazıları
  • Diderot

--reklam--

Server Tanilli Alıntıları - Sözleri

  • Bizans ve Müslüman sanatçıları, süsleme anlayışları bakı­mındanda birbirlerine yaklaşmaktadırlar. Anıtsal heykel ve süs­leme yüksek-kabartma kaybolmuş, çoğu kez ayrıntılı ve aşırı, kimi zaman renkli kimi zaman oyma bir süsleme geçmiştir yeri­ne. Tekrar olacak söyleyeceğimiz: İslâm, canlı varlıkların betim­lemesini yasaklıyordu. Aslında bağnaz bir yorumdu bu, dahası sonradan ortaya çıkmıştı; kaldı ki, İranlı sanatçılar hiçbir zaman uymadılar böylesi bir yasağa. Kuşkusuz, dinsel yapılarda, Allahı insan ya da bir hayvan biçiminde betimlemek söz konusu değil­di; çünkü Allah, tanımı gereği, somut varlıklara üstün bir cev­herdi. Bunun gibi, yaratıkları oldukları gibi canlandırmak da olmuyordu. Ne var ki, Müslüman sanatçı, örneklerini çokça gör­düğümüz gibi, sivil yapılarda, bitki, hayvan dünyasının, hâttâ günlük yaşamı içinde, avda ya da savaşta insanların ona esinlen­ dirdiği her şeyi süslemede kullandı. Aslında, özellikle Yahudi çevrelerde, sanatçı, varlıkları biçimleme eğilimindeydi; Arap dünyasının pek güzel biçimde kullandığı«arabesk» bundan esin­lenmiştir. Aynı eğilim, Bizans sanatçılarının da yabancısı değil­di. Onlar da, tasvir mücadelesinden sonra, tapmaklarda, kutsal kişileri, hatta Tanrıyı betimlemekte duraksama göstermediler. Ne var ki, Kutsal Kitab’ın öykülerini insanîleştirmeye girişecek. olan Batı sanatçılarının tersine, Bizanslı sanatçılar, dogmatik olarak tanımlanmış ve değişmez, İnsanî olmayan ya da insanüs­tü biçimlerde soyut bir teolojiye gittiler. (Yüzyılların Gerçeği ve Mirası 2. Cilt)
  • 1789'da, burjuvaziye karşı soyluları, onların düzenini - yani feodaliteyi- tutmak çağdışı idi. Peki, ya bugün, emekçilere karşı burjuvaziyi tutmak? Sosyalizme karşı kapitalizmi, milli bağımsızlığa karşı emperyalizmi, laikliğe karşı ümmetçiliği, demokrasiye karşı diktatörlüğü, giderek faşizmi tutmak? (Uygarlık Tarihi)
  • Reklamlar, çağın yeni amentüleri. Markalar, çağın yeni kutsal öğretileri. Alışveriş merkezleri yeni tapınaklar. (Yaratıcı Aklın Sentezi)
  • Din ezilmiş insanın iç çekişi, taş yürekli dünyanın ruhu. (İslam Çağımıza Yanıt Verebilir Mi?)
  • Milliyetçiliğin göstergeleri pek değişiktir ve başlıcalarından biri de, ırkçılıktır: Aşağı ve istilacı diye görülen insanlara karşı sistemli düşmanlık vardır. (Yüzyılların Gerçeği ve Mirası VI)
  • Madem ki maşinizm kötü bir şeydir ve felaketlere yol açıyor, öyleyse yalnız “zekânın düşmanı” değil, işsizlik ve sefaletten de sorumlu olan bu “yeni Prometheus’u zincire vurmak” gerekmez mi? (Yüzyılların Gerçeği ve Mirası VI)
  • Okullarda din derslerinin salt varlığı, çocuk içinde ailesi içinde, inanç ve vicdan özgürlüğüne aykırıdır. (İslam Çağımıza Yanıt Verebilir Mi?)
  • Modern tarihin büyük devrimci yüzyılı XVII. yüzyıldır; XVII. yüzyıldadır ki insan soyunun düşüncesinde köklü bir değişim olmuştur: Galilei, nesnelerin düşüşü kanununu, dinamiğin bu ilk kanununu bulup dile getirdiğinde, gerçekliğin ölçülür, hesaplanır olduğunu gözler önüne serdiğinde, insan aklının önüne yeni bir yol açar; modern bilimi kanatlandırır, giderek yeni bir dünya koyar insanoğlunun karşısına. Evet, gerçekten XVII. yüzyıldır «Büyük Yüzyıl»; Voltaire doğruyu görmüştür. Ne var ki, bunu söylemek, XVIII. yüzyıl insanlarının yaptıklarını hiç de küçültmez ve o devrin önemini azaltmaz. Gerçekten, XVII. yüzyılın başlarında bir dere olan akış, o yüzyılın sonlarında sel haline gelir ve XVIII. yüzyılda bir ırmak olup çıkar. XVIII. yüzyıl, akılcılığa yürekten bağlanışı, deneysel yöntem kaygısı ile, XIV ve XV. yüzyılın büyük nominalistlerinin, Ockham’lı Guilaume’un, Paris Okulu’nun, Jean Buridan’ın, Saxe’li Albert’in başlattığı eseri tamamlamış; Aristoteles’in büyük yorumlarının, XV ve XVI. yüzyılda Padua Okulu’nun, İbni Rüştçülerin ve Pomponazzi’nin akılcı çabalarını bir sonuca erdirmiştir. XVIII. yüzyıl, beş yüzyıl boyunca açılıp serpilen ve XVIII. yüzyılda yepyeni bir ivme kazanan Avrupa düşüncesinin, o dev uğraşın bir çiçeklenişidir. (Yüzyılların Gerçeği ve Mirası Cilt IV)
  • İnsanoğlu, oldum olası sayısız boş inanç ve temelsiz fikir üretmiş. Bunlar arasından bazıları -özellikle dini ve ahlaki inançlar- cahil halk yığınları tarafından benimsenmiştir. (Yaratıcı Aklın Sentezi)
  • Kadın öncüler, erkeklesme, her türlü cekiciliklerini kaybetmek, giderek türün üremesini tehlikeye sokmakla suclanirlar. Bir de, kadınlara, çalışacakları görevlerde, kadinlasmak suçlaması da yapılmıştır. (Ne Olursa Olsun Savaşıyorlar)
  • "Din, siyasal iktidarı ne denli kötü olursa olsun destekler; ve iktidar da, ne denli ahmak ve boş olursa olsun dinin yardımcısıdır." (Dünyayı Değiştiren 10 Yıl)
  • Düşünce düşüncedir ve içeriği ne olursa olsun, insan etkinliğinin en soylusu olarak saygıya değerdir (Nasıl Bir Demokrasi İstiyoruz?)
  • Eğitim akılcı, bilime da­ yanan ve laik içeriğinden soyutlanmış ve yozlaştırılmıştır; yön­temi çağdışıdır ve her kademesi derin sorunlar içindedir. Oku­lu, üniversitesine kadar her yönüyle çağa, yaşama ve topluma açmak, başta bir devlet görevidir. Gençler, bu görevin yerine getirilmesini istiyorlar ve bekliyorlar. (İnsanlığı Nasıl Bir Gelecek Bekliyor?)
  • “...ne monarşi söz konusudur artık, ne demokrasi, ne de despotizm. Bugün, ticaret her şeydir... Kazanç, bütün devletleri yöneten ilke olup çıkmıştır.” (Dünyayı Değiştiren 10 Yıl)
  • Cicero, şöyle demişti bir gün: "Ruhsuz hitabet olmaz"; Robespierre, ruhunu alıp olduğu gibi söylevlerine koyar. "Genel kanıyı okşamak için düşünceme ihanet etmeyi bilmiyorum... Halkı, çiçekli yollardan geçirip uçurumun kenarına götürme sanatını da bilmiyorum" der bir gün. (Fransız Devrimi'nden Portreler)
  • Var olmayı öğrenmek, büyük bir özerklik ve yargılama yeteneğine bağlıdır. (Nasıl Bir Eğitim İstiyoruz?)
  • Tiberius’un ölüm haberi coşkunlukla karşılandı. Halk, gömülmesini bile istemeyip, Tiber ırmağına atılmasını istiyordu cesedinin. Buna karşılık, Germanicus’un oğlu Caius’un iktidara gelişini büyük coşkunlukla karşılandı. Halk, sağlık ve afiyeti için kurbanlar kesiyordu her gün, «Güneş» diyorlardı ona; askerler ise -asker ayakkabısı (kaliga) dan gelen- Kaligula adını takmışlardı. Seferde doğduğunu, askere yakınlığını belirtmek istiyorlardı böylece. (Yüzyılların Gerçeği ve Mirası I)
  • Mutlak monarşi, feodal öğelerin yerel özerkliklerine karşı bir ağırlık olmak üzere, krallık iktidarının güçlenişiydi; her üç zümrenin (ordre) temsilî kurumlarının can sıkıcı iddialarından da yakasını sıyırarak oluyordu bu güçleniş. Ulusal zenginliği elinde tutan birbirine zıt iki sınıf, zayıflayan soylularla yükselen burjuvazi arasında gerçekleşen geçici güçler dengesinden yararlanan krallık otoritesi, bir hakem rolüne soyunarak, onların üstüne yükselebildi. Krallık iktidarındaki bu açık sıyrılış, kendi sosyal temeli karşısında kazandığı bu bağımsızlık, burjuvazinin, siyasal iktidara göz koymak, yani soyluların tekeli için bir tehdit olmak için yeterince güçlendiği andan başlayarak, buharlaşıp kaybolur. Bu anda, krallık bu tekelin savunucusu olarak kendini açıkça ve hiçbir kayıt göstermeden ortaya koyar. Ne var ki, mutlakiyet, hakem rolünü oynamaktan çıkar çıkmaz, çökmeye başlar. Nasıl kapitalist üretim biçiminin doğuşu ve burjuvazinin sınıf olarak ortaya çıkışı, mutlakiyetin gelişinin kaynağında bulunuyorsa, mutlakiyet de -hiç olmazsa başlangıçta- kapitalizmin gelişmesine, olgunlaşmasına -büyük ölçüde- katkıda bulundu. Şaşırtıcı hiçbir yanı da yoktur bunun; çünkü, burjuvazinin devletin kasalarına soktuğu para, feodal monarşinin temel maddi dayanaklarından biri oluyordu. Krallığın, «ulusal» burjuvazi ile ilgili olarak, belli bir süre, koruyucu bir politika izlemesinin nedeni budur. Krallık iktidarı, dışarıdan getirilen sanayi malları ile dışarıya gönderilen ham maddelerin üzerine yüksek vergiler koyarak, ülkede imalâthaneleri destekleyen bir fiyat dengesi yaratır. Dahası, Krallık Hazinesi, çoğu kez yeni imalâthanelerin kurulmasını destekler: Para yardımı ve özençlerde bulunur; ülkede bilinmeyen uzmanlık alanlarında dışardan ustalar getirmeyi iş edinir, ya da onların mesleki sırlarını bulma denemesine kalkar. Yollar ve kanalların yapımı yeni boyutlar kazanır; yolculukların güvenliği sağlamak için önlemler alınır. Dış politikasında da, mutlakıyet, burjuvazinin çıkarlarını desteklemeye yönelir; mutlak monarşi, yeni sömürgeler ele geçirir, tacir gemilerinin yanına savaş gemilerini katar, uluslararası boyutlarda çeşitli ticaret ayrıcalıkları elde eder. (Yüzyılların Gerçeği ve Mirası Cilt III)
  • Yeryüzündeki insanların temel sağlık ve yiyeceğe harca­maları gereken parayı, Birleşik Devletler'le Avrupa Birli­ği'nde yaşayanlar her yıl parfüme veriyorlar; Beslen­meye şunu da ekleyelim: Beslenme maddeleri, hiç olmadığı kadar bol dünyamızda. Ama her yıl 30 milyon insan açlıktan ölüyor. Kaçınılmaz bir sonuç mu bu? "İklimin, büyük kıtlıklarda rolü sınırlıdır; insanı aç bıra­kan insandır artık," diyenler yanılıyorlar mı? (İnsanlığı Nasıl Bir Gelecek Bekliyor?)
  • Descartes, düşünen insanlara, skolastiğin, yaygın kanının, otoritenin, tek kelimeyle boşinançların ve barbarlığın boyunduruğundan kurtulmayı gösterme yürekliliğinde bulundu en azından; bugün yemişlerini derlediğimiz bu başkaldırı iledir ki o, kendinden sonra gelen mirasçılarının yaptıklarından - belki- çok daha fazla hizmette bulundu felsefeye. Sonunda her şeyi açıkladığına inanmış da olsa, hiç olmazsa her şeyden kuşkulanmakla başladı işe; bugün ona karşı çevirdiğimiz silahlar onun silahları yine de... (Yüzyılların Gerçeği ve Mirası Cilt IV)