Kitap Künyesi

Yazar: Server Tanilli

Yayın Evi: Adam Yayınları

İSBN: 9789754185072

Sayfa Sayısı: 539

--reklam--

Yüzyılların Gerçeği ve Mirası Cilt IV Ne Anlatıyor? Konusu, Ana Fikri, Özeti

"Aydınlıklar ": XVIII. yüzyıl deyince akla gelen bu; "Aydınlıklar" deyince de, başta bilimin ve aklın egemenliği geliyor. Ne var ki, XVIII. yüzyıl, bu nitelikleriyle Avrupalıdır. Gerçekten, o yüzyıldadır ki Avrupa'da bilimsel gelişme pek büyük boyutlar kazanır; sanayi devrimi uç verir ve modern teknik çağ başlar. Düşüncenin, akla ve bilime dayanarak, eski düzene, yani feodaliteye ve onun değerlerine, başta da dine, silahlarını - amansızca - doğrulutup saldırya geçişi de, bu yüzyılda ve Avrupa'da olur. "Aydınlıklar" Avrupa'sını arkasından çekip götüren de başta İngiltere ile Fransa'dır. Belki yalnız Doğu'dur bunun dışında kalan. Ne bilimsel biruyanış, ne aklın egemenliği; XVIII yüzyıl, Doğu bakımından yitirilmiş bir yüzyıldır; öyle olduğu için de, sonraki yüzyılları acılar içinde yaşayacaktır Doğu, yaşıyor da. Ama XVIII. yüzyıl "Aydınlanma"sını Avrupa yarattığı ve yaşadığı içindir ki, dünyanın başka kıtalarındaki gelişmeleri de o belirleyecektir. Bu bakımdan, XVIII. yüzyıl Avrupa'sını bilmek, ondan sonraki gelişmelerin de anahtarlarını verir bize; böylesine bir "kilit" yüzyıldır o yüzyıl Avrupa'da. Aydınlanma harketini -gecikerek de olsa- yaşayan bir toplumun insanları olarak, o yüzyıl baştan bizler için öğretici olsa gerek. Okuyunuz göreceksiniz...

--reklam--

Yüzyılların Gerçeği ve Mirası Cilt IV Alıntıları - Sözleri

  • Modern tarihin büyük devrimci yüzyılı XVII. yüzyıldır; XVII. yüzyıldadır ki insan soyunun düşüncesinde köklü bir değişim olmuştur: Galilei, nesnelerin düşüşü kanununu, dinamiğin bu ilk kanununu bulup dile getirdiğinde, gerçekliğin ölçülür, hesaplanır olduğunu gözler önüne serdiğinde, insan aklının önüne yeni bir yol açar; modern bilimi kanatlandırır, giderek yeni bir dünya koyar insanoğlunun karşısına. Evet, gerçekten XVII. yüzyıldır «Büyük Yüzyıl»; Voltaire doğruyu görmüştür. Ne var ki, bunu söylemek, XVIII. yüzyıl insanlarının yaptıklarını hiç de küçültmez ve o devrin önemini azaltmaz. Gerçekten, XVII. yüzyılın başlarında bir dere olan akış, o yüzyılın sonlarında sel haline gelir ve XVIII. yüzyılda bir ırmak olup çıkar. XVIII. yüzyıl, akılcılığa yürekten bağlanışı, deneysel yöntem kaygısı ile, XIV ve XV. yüzyılın büyük nominalistlerinin, Ockham’lı Guilaume’un, Paris Okulu’nun, Jean Buridan’ın, Saxe’li Albert’in başlattığı eseri tamamlamış; Aristoteles’in büyük yorumlarının, XV ve XVI. yüzyılda Padua Okulu’nun, İbni Rüştçülerin ve Pomponazzi’nin akılcı çabalarını bir sonuca erdirmiştir. XVIII. yüzyıl, beş yüzyıl boyunca açılıp serpilen ve XVIII. yüzyılda yepyeni bir ivme kazanan Avrupa düşüncesinin, o dev uğraşın bir çiçeklenişidir.
  • İngiliz aristokrasisi bir oligarşidir. Avam Meclisindeki milletvekilleri, siyasal sorunları çözmek için değil, yerel gurupların çıkarlarına, maddi çıkarlara ve ailelerin itibarına bir karşılık vermek üzere seçilmişlerdir.
  • Yüzyılın başını ve sonunu şiirde iki dev tutar: Nedim ve Şeyh Galip. Nedim (1681-1730), Lâle devrinin ünlü simasıdır; onunla klâsik Osmanlı şiiri doruğuna çıkar. Artık Nabi’nin, bir yüzyıl önce hikmetli söz vadisinde açtığı çığırın yanı başında, maddî hazları ve günlük olayları büyük bir incelikle dile getiren bir de Nedim vadisinin açılmış olduğunu görüyoruz. Nitekim, o tarihten sonra gelen şairler, yaradılışlarının özelliklerine göre bu iki çizgiden birinin etkisi altında kalmışlardır. Gerçi, bu etkilerin her ikisini de eserlerinde bir araya getiren şairler yok değildir; ancak, kişilikleri ya Nabi, ya da Nedim’in etkisi altında oluşacaktır. Ancak Nedim, devrin sevinç ve canlılığını taşırken, maddî ve şehvanî duyguları dile getirmiştir. Onu bütün hüviyetiyle anlamayarak izleyenler ise, salt maddî ve şehvanî yanını almışlar, ancak ondaki inceliği görememişlerdir. O yüzden de, Nabi’ye öykünenler bunu bir ölçüde başarmışlarsa da, Nedim’e öykünenler onun hep dışında kalmışlardır. Yüzyılın ikinci yarısında Koca Ragıp Paşa ile Nabî çizgisi sürer; Nedim’e ise, yüzyılın sonlarında Fazıl ve XIX. yüzyılın başlarında Vasıf -pek amiyane olarak- öyküneceklerdir. Şunu da ekleyelim: XVI. yüzyıldan beri edebiyatımızda gördüğümüz «yerelleşme» eğilimi, bu yüzyılda da sürdüğü gibi, yalınlığa yandaş olanlardan biri de Nedim’dir. Özellikle şarkılarıyla, bu akımın gelişmesine yardımcı olmuştur. Nedim’den sonra, aynı yüzyılda onunla boy ölçüşebilecek tek şair Şeyh Galip (1757-1799)’dir. Divan şiirinin en geniş ve zengin imgelemi onundur.
  • İngilizler, zaferlerinin gururu içinde, 1763’ten sonra, eski tekelci merkantilist kuramı son noktasına vardırdılar. Britanya İmparatorluğuna bir bütün olarak bakıyorlardı: Herkes hesabını görecekti orada, ancak metropolca ve metropol için yönetilmeliydi o; ve, ortak gönenç de buna bağlıydı. III. George’un mutlakiyetçi eğilimleri ile pek güzel uyuşuyordu bu düşünceler; o da, eğitimine borçluydu bu eğilimleri ve belki de «aydın despotlar»ı örnek alıyordu. Paris andlaşmasından sonra, İngiliz hükümeti, Amerika’daki kolonileri keyfine göre kullanabileceğini sandı. 7 Ekim 1763 tarihli bir krallık bildirisi ile, fethedilmiş ülkeler, Alleghanys sularının ayırım çizgisinin batısındaki yerler, İmparatorluğun toprakları olarak ilân edildiler; oradaki yerleşmeler yasaklandı ve oturanlar da sürülüp çıkarılacaktı. Kolonlar ve kapitalistler, uğruna savaştıkları bu batı topraklarının kendilerine kapandığını görüyorlardı. Öte yandan, İngiliz hükümeti, yöneticilere, yerel meclislerden bağımsız hale gelmeleri ve otoritelerinin güçlenmesi için sabit bir aylık bağlamak istiyordu. Kolonileri korumak amacıyla, Amerika’da 10.OOO kişilik bir ordu bulundurma arzusundaydı. İngiltere borçlanmıştı; orada taşınmaz mülkler üstündeki vergiyi arttırmak güçtü; kendileri için yapılacak giderlere kolonilerin katılmaları doğruydu. İngiliz Parlamentosu, vergi koyarak kolonilerin ticaretine düzen vermek hakkına sahipti. 1764’te, Şeker Kanununu ve 1765’te de Pul Kanununu onayladı. Şeker Kanunu, yığınla yabancı ürüne yeni gümrükler yüklüyordu; içlerinde en önemlisi de şeker sıvısıydı. Pul Kanunu, kanunsal ve ticari belgelere, gazetelere vergi koyuyordu. Son olarak, 1776’da, koloni mallarını İngiltere’den başka yere taşıma yasağı yenilendi. Aslında, yeni hiçbir şey yoktu bunlarda, Yenilik şu idi: Bakan Grenville, kanunu uygulamak istedi; Amerika’ya, gümrükçüler ve kıyı muhafız gemileri yolladı; suçluları da Amirallik mahkemelerinin önüne çıkardı. Kaçakçılık zorlaşmıştı. Amerikalılar, İngiliz yurttaş hakları adına tepkide bulundular. Parlamentoya, vergi koyarak İmparatorluk ticaretine düzen verme hakkını tanıyorlardı; ancak, o günkü koşullarda, söz konusu olan ticari düzenleme değil, Hazineye kaynak sağlama idi. Böylece şeker ve pul üzerine konan vergiler, üstü örtülü vergilerdi. Oysa, Amerika’da yerleşmiş de olsalar, Amerikalılar, İngiliz yurttaşı olma haklarını sürdürüyorlardı yine de; vergiyi onama temel hakkı da bunlar arasındaydı. İngiltere Parlamentosunda temsilcileri yoktu; böylece bu Parlamentonun oyladığı vergileri ödememek haklarıydı. İngilizler seçildikleri bölgeyi değil, bütün milleti temsil ediyorlardı; ancak Amerikalılar, bir milletvekili marifetiyle yapılacak gerçek temsili kabul edebilirlerdi. Direnme işaretini, 29 Mayıs 1765’te, Virginya Meclisi’nde genç avukat Patrick Henry verdi: Tarquin ile Sezar’ın Brutus’ları ve I. Charles’ın da Cromwell’i olduğunu hatırlatıyordu; ve, Amerikalıların hukukunu içeren «Virginia KararIarı»nı oylattı. Büyük yankıları oldu bunun. Tacirler, İngiliz mallarına karşı dev bir boykota girdiler; belli başlı limanlar, New York, Filadelfiya, Boston’daki tacirler, İngiltere’den olan siparişlerini durdurma konusunda anlaştılar. Kentlerdeki işçiler, «Özgürlüğün Çocukları» adlı dernekler oluşturdular; tacirler hoşgörüyle karşıladılar bunları, sonra onlar da yararlandılar ve, hepsi bir arada, pullu kâğıtları dağıtanları istifalarını vermeğe zorladılar. 9 koloninin temsilcilerinden oluşan bir Kongre, 1765 Ekiminde New York’ta toplandı; krala ve Parlamentoya saygılı bir dilekçe kaleme aldı. Bir Parlamento komisyonunun önüne Franklin yollandı. Bakanlık, Pul Kanunun kaldırdı, şeker sıvısı üstündeki vergiyi -galon başına bir peny olmak üzere- indirdi (Mart 1766). Amerika’da genel bir sevince yol açtı bu; çünkü, ticaretin durdurulması hayli yoksunluklara neden olmuştu. Ne var ki, anayasal sorun olduğu gibi kalıyordu: Çünkü, şeker sıvısı üzerindeki yeni hak, pek az da olsa, ticareti düzenlemiyordu, bir vergi idi bu ve, Parlamento, İngiltere’nin tüm kolonilerinde uygulanacak her türden kanun yapma konusunda mutlak hakkını ilân etmişti. 1776 yılında, Pitt’in ikinci Başbakanlığı sırasında, Maliye Bakanı Townshend, Grenville’in politikasını yeniden ele aldı ve 1767 Mayısında kâğıda, züccaciyeye, kurşun ve çaya zam yaptırdı. Tacirler, yeniden İngiliz mallarına boykot ilân ettiler ve yabancı malların kaçakçılığına başladılar. Karışıklıklar oldu. 5 Mart 1770’de, Lord North, çay üstündeki bir vergi dışında, vergileri kaldırttı. Birkaç uzlaşmazın dışında, herkes sevindi. Ancak 1713 Nisanında, çay stoklarını tüketmede Hint Kumpanyasına yardım olsun diye, North onların doğrudan Amerika’ya satılmasına izin verdi. Çay, oraya ucuza malolacaktı. Ne var ki, Amerikalı tacirler, taşıma kazançlarından ve İngiliz çayını Amerika’da yeniden satmaktan yoksun kalacaklardı; ayrıca ellerindeki stokların da fiyatı düşecekti. «Özgürlüğün Çocukları» yeniden çıktılar ortaya. Boston’da, 1773 Aralığında, Kızılderili biçimine girmiş bir gurup, çayla yüklü üç geminin yükünü denize boşalttı. Aslında, İngiliz hükümeti, yetkilerini aşmamıştı; Amerikalıların tutumu ise, kendi iktisadi sorunlarını, İmparatorluğun genel çıkarlarının kaygısını duymadan kendilerinin çözme iradesini açığa vuruyordu ve gerçek bir bağımsızlık iradesiydi bu. Başlangıçtaki sorun, daha şimdiden alabildiğine aşılmıştı. Benjamin Franklin gibi kimi Amerikanlar, İmparatorluğun birliğini koruma kaygısıyla, ileriye dönük bir formül ortaya atıp, kralın şahsında birleşmiş bir özerk ülkeler federasyonu istediler; Pitt’in de görüşü buydu ve bunun için Franklin’i malikânesine çağırtmış ve onunla, 1774 Ağustosundan Aralığına değin, Kuzey denizinden Pasifike kadar uzanan bir İngiliz İmparatorluğu gerçekleştirme konusunda çalışmıştı. Ne var ki, pek ileri gitmişlerdi. İngiliz hükümeti, Boston limanını kapadı ve, Boston’la Massachussetts’te askerî rejim kurdu (Mayıs 1774). Georgie dışında koloniler, bir kıta Kongresi için elçiler yolladılar (5 Eylül 1774). Kongre, 20 Ekimde, İngiltere’ye karşı tam bir iktisadî boykot amacıyla, bir «Kıta Topluluğu» kurdu. Amerikalıların öfkesi, Quebec Kanunu’nu duyduklarında çılgınlığa dönüştü: İngiliz hükümeti, onunla, Ohio’ya değin bütün kuzey-batıyı, yeniden Quebec’e, yani onca güzel ülkeleri «Papacılar»a bağlıyordu! Kanada’da katolikliğe güler yüz gösterilmişti. Böylece, krala karşı mücadele bir haçlı seferine dönüşüyordu. «Papacılığa hayır!». Yurttaş komiteleri oluşuyordu. Pitt’in, 1 Şubat 1775’te sunduğu bir uzlaşma tasarısı, Lordlar Meclisi’nce reddedildi. Amerikan «kamu selâmeti» komiteleri silâh ve cephane depoları kuruyorlardı. 19 Nisan 1775’te, bu depolardan birini ele geçirmesi için yollanan İngiliz birlikleri, Lexington’un milisleriyle karşılaştılar; depoyu yıktılar, ancak açılan ateşin önünde darmadağın olup Boston’a kapağı attılar. Ertesi günü, Boston Yeni-İngiltere’nin milislerince kuşatıldı. İç savaş başlamıştı.
  • Montesquieu’den hayli esinlenmiş olan Anayasa, despotizmi safdışı etmek için, güçler ayrılığına dayanıyor; ancak, herkesin felâketine ve yabancı egemenliğine yol açan anarşiden kurtulmak amacıyla da, başkanlık rejimi yoluyla güçlü bir yürütme kuruyor. Başkan, dört yıl için seçilmiştir: Kendisini seçen Meclisler değildir. Yurtdaşların, başkan seçmek amacıyla seçtikleri özel seçmenlerce belirlenir. Böylece başkan, Birleşik-Devletler halkını temsil eder; öyle olduğu için de, pek büyük bir manevî otoritesi vardır. Başkan, Meclisler önünde sorumlu değildir; bakanlarını istediği gibi seçer ve istediği gibi de görevden alır. Meclisler, bakanları azınlığa düşürerek istifaya zorlayamazlar. Parlamenter rejimi yoktur. Başkan, dört yıl boyunca, kendi politikasını sürdürebilir; yeter ki, her yıl bütçesi oylansın. Başkanın, yasama gücünde de bir payı var: Kanunlar, ancak o uygun bulursa yürürlüğe girebilir; reddederse, Meclisler, gerçi onun vetosunu aşabilirler, ancak kanun herbirinde bu kez üçte iki çoğunlukla kabul edilmelidir, bu da hayli güç sağlanabilecek bir sonuçtur. Başkan, doğrudan doğruya kanun öneremez; ancak, ülkenin başı olarak, genel çıkarı temsil ettiğinden, sorunları bir bütün olarak o görebileceği için, Kongre’ye, başkanlık mesajları yoluyla tavsiyelerde bulunabilir. Başkanla aynı zamanda seçilen bir başkan yardımcısı, başkanın görevlerini yerine getirememesi halinde onun yerine geçer. Anayasa, toplum işleri üzerinde yurttaşların denetimini de sağlamıştır. Yasama gücü, iki meclise verilmiştir: Temsilciler Meclisi, her devlette, gerekli koşullara sahip seçmenlerce seçilir; ve her devlet, kendi nüfusu oranında temsilci yollar Meclise. Kölelerin de olduğu yerlerde, yalnız beyazlar oy verebilirler; ancak, devletin ne kadar temsilci çıkaracağını bilebilmek için, kölelerin de beşte üçü hesaba katılır. Öyle olduğu için güneyin Beyazları, kuzeydekilerden çok daha fazla temsil edilir durumdadır. Temsilciler, sadece iki yıl için seçilirler; böylece, seçmen, onların eylemleri üzerinde bir etkide bulunur. Ancak, Yeni-İngiltere gibi az nüfuslu küçük devletler, büyük devletlerin çıkarlarına kurban edilmiş olma tehlikesi içindeydiler. Öte yandan, ilk meclisin, iyice düşünüp taşınmadan çıkaracağı kanunları gözden geçirmek için bir ikinci meclis gerekliydi; bu yüzden Senato vardır. Nüfusu ne olursa olsun, her devlet başına iki senatör seçilir; onları seçen de, kendi devletlerinin yasama meclisleridir. Altı yıl için seçilirler; her iki yılda bir de üçte biri yenilenir ve, bu da, çarpıcı olayların etkisi altında ani çoğunluk değişmelerini önlemek içindir. Kanunlar, iki meclisce de oylanmalıdır, aralarında bir fark olmadan birine ya da ötekine sunulabilir; yalnız malî kanunlar önce Temsilciler Meclisince oylanmalıdır ve, bu da, yurttaşların giderler üzerinde, giderek hükümetin eylemleri hakkında denetimlerini daha iyi sağlamaları amacına dayanır. Senato’nun elinde yürütme gücünden bir pay vardır: Başkan, kimi yüksek görevliler için onun olurunu elde etmek zorundadır; bunun gibi, Başkanın yabancı devletlerle imzaladığı andlaşmalardan hiçbiri Senatonun onayı olmadan geçerli değildir. Son olarak, Senato’nun bir de adli yetkisi var: Temsilciler Meclisi’nin suçladığı kişileri yargılamak için, Senato, Yüksek Adalet Divanı’na dönüşür. Böylece, Başkandan gelebilecek her türlü hükümet darbesi girişimine karşı bütün önlemler alınmıştır. Ne var ki, Meclisler, kanun yapmakta mutlak yetkili değillerdir; öyle olsa, çoğunluk azınlığı ezerdi. Böylece kanunların üstünde Anayasa vardır ve kanunlar ona göre yapılır. İnsanların oyladığı kanunların, onların yaptığı Anayasanın da üstünde Tanrının istediği doğal kanunlar vardır; bu doğal kanunlar zaman aşımına uğramaz ve kutsal haklar, özgürlük, mülkiyet tanır insanlara. Anayasaya ve insan haklarına aykırı her kanun, yok sayılır. Kanunların Anayasaya ve doğal haklara uygun olup olmadığına hükmetmekle yükümlü bir Yüksek Mahkeme vardır. Onun temel görevi budur. Ayrıca, yurttaşların idareyle ve devletlerin kendi aralarındaki uyuşmazlıklarına da bakar. Başkanca atanmış yedi yargıçtan oluşur bu mahkeme; kararlarında mutlak bağımsızlık sağlamak için, yaşam boyunca seçilir bu üyeler.Toplumlar, zaman içinde değişirler. Anayasalar, aynı temel ilkeleri saklı tutarak, yeni koşullara uymalıdırlar. Anayasa, yetkinleşme niteliğine sahiptir; değiştirilebilir. Değişiklik önerisi, Meclislerin üçte iki çoğunluğunca, ya da devletlerin üçte ikisinin istemi üzerine toplanan bir konvansiyonca yapılır. Değişiklik, devletlerin dörtte üçünde, bu amaçla özel olarak seçilmiş konvansiyonlarca onanırsa, Anayasanın tamamlayıcı parçası olur. 1788 yılından başlayarak, Anayasa, devletlerin çoğunluğunca onaylandı ve yürürlüğe girdi. On değişiklik kabul edildi ve bir tür İnsan Hakları Bildirisi oluşturdular; bunlar, bireysel özgürlüğü ve basın özgürlüğünü güvenceye bağlıyor ve bir devlet dini kurmayı Kongre’ye yasaklıyorlardı. Oybirliğiyle başkan seçilen Washington, 4 Mart 1789’da göreve başladı. Bu Anayasa, iki zorunluluğu, otorite ve özgürlük zorunluklarını pek güzel sağlayacak ve Birleşik-Devletlerin gelişmesine ve gönencine katkıda bulunacaktır.
  • Doğu için, XVIII. yüzyıl, yitirilmiş bir yüzyıldır. Doğu, XVIII. yüzyılı yitirdiği içindir ki, sonraki yüzyılları acılar içinde yaşayacaktır, yaşıyor da.
  • XVIII. yüzyıl Avrupa’sı bilime tutkundur; mürekkep yalamış hemen herkes bilginlerin çalışmalarını izler. Bütün bilimler dev ilerlemeler içindedir; bu buluşlardan uygulamada da yararlanılacaktır. Asıl önemlisi, eleştirici düşüncedeki gelişme: Bu şaşırtıcı buluşlar ve onların yaşamı kökünden değiştireceğe benzeyen uygulamaları, XVIII. yüzyıl insanlarına, bilim için büyük bir güven kazandırır. Bilim, insan aklının eseri değil mi? Bu güven, akla da sonsuz bir güvene götürür onları
  • Avrupa’da, XVIII. yüzyıl, gerçekten bir "merak çağı"dır.
  • Descartes, düşünen insanlara, skolastiğin, yaygın kanının, otoritenin, tek kelimeyle boşinançların ve barbarlığın boyunduruğundan kurtulmayı gösterme yürekliliğinde bulundu en azından; bugün yemişlerini derlediğimiz bu başkaldırı iledir ki o, kendinden sonra gelen mirasçılarının yaptıklarından - belki- çok daha fazla hizmette bulundu felsefeye. Sonunda her şeyi açıkladığına inanmış da olsa, hiç olmazsa her şeyden kuşkulanmakla başladı işe; bugün ona karşı çevirdiğimiz silahlar onun silahları yine de...
  • Newton, Descartes’ın keşfettiği ülkeyi anlattı
  • Locke, Berkeley, Condillac, «hepsi de Descartes’ın çocuklarıdır».
  • Gerçekten, Hollandalı bilginler de, fizikte Mekanistlerin deneysel yöntemini öne sürüyorlardı; ne var ki, belki Fransa’ya karşı düşmanlık yüzünden, Descartes’ın adını ağızlarına pek az alıyorlar ve Fransız Mekanistlerini hemen bütünüyle unutuyorlardı. Adları, hem de büyük övgülerle anılanlar Bacon’dı, Galilei ve Newton’du. Böylece, modern bilimin temelde İtalyan ve İngiliz, özellikle de İngiliz kökenli olduğu düşüncesinden Hollandalılar sorumludurlar ve revaçta olan da bu düşünce olmuştur.
  • Kendinden önce gelenlerin buluşları hakkında derinliğine bilgi sahibi olmak isteyecek bir filozof, belleğini, birbirinden farklı 7-8 dille doldurmak zorunda kalacak; yaşamının en değerli zamanını onları öğrenmeye adadıktan sonra aydınlanmaya başlamadan önce ölecek.
  • Fransa, o yüzyılda matematik krallığıdır bir tür. İngilizlerin -görece de olsa- gerileyişi şundan ileri geliyordu belki: Bir yandan, Newton, Leibniz'inkinden daha yetersiz bir hesap yöntemi bırakmıştı; öte yandan, sonsuz-küçük hesabının gerçek bulucusunun Newton mu, Leibniz mi olduğu konusunda, İngiliz, Alman ve İsviçrelilerin aralarında sürdürdükleri -o büyük, ama boş- tartışma vardı. Bu tartışma, Kara Avrupası matematikçileri ile İngiliz matematikçileri arasındaki düşün alış verişini seyrekleştirdi. İngilizler, Newton'un yöntemlerine kapandılar ve, 1820 tarihine değin, kıtadaki parlak buluşları görmezlikten geldiler. Bir gerileme bile oldu onlarda. 1717’de, Brook Taylor, sonlu farklılıklar hesabını titreşen tellerin hareketine uygular ve ünlü teoremini açıklarken, Mac Laurin, 1731’de yayınladığı Fluxionlar Kitabı'nda düşüncelerine sağlamlık getirsin diye, geometrik tanıtlamalardan yararlandı; ve, arkasından da, bir mihver çevresinde dönen sıvı kitlesinin, yerçekiminin etkisiyle, elipsoid biçimini aldığı hakkındaki kuramı geometrik biçimde sergiledi. Yurttaşlarının dikkatini geometriye çekti ve onların çözümlemeyi savsaklamalarına yol açtı. Böylece, bir bakıma kapalı vazo içinde çalışan İngilizler, gitgide uyuşup kaldılar.
  • Işığın aldığı yol etki miktarının en küçük olduğu yoldur

--reklam--

Yüzyılların Gerçeği ve Mirası Cilt IV İncelemesi - Şahsi Yorumlar

--reklam--

Yüzyılların Gerçeği ve Mirası Cilt IV PDF indirme linki var mı?

--reklam--

Server Tanilli - Yüzyılların Gerçeği ve Mirası Cilt IV kitabı için internette en çok yapılan aramalardan birisi de Yüzyılların Gerçeği ve Mirası Cilt IV PDF linkidir. İnternette ücretli olarak satılan çoğu kitabın PDFleri bulunmaktadır. Ancak bu PDF'leri yasal olmayan yollarla indirmek ve kullanmak hem yasalara hem de ahlaka aykırıdır. Yayın evlerinin sitesinden PDF satılıyorsa indirebilirsiniz.

Kitabın Yazarı Server Tanilli Kimdir?

Server Tanilli (d. 1931 - ö. 29 Kasım 2011) Türk yazar, anayasa hukuku profesörü.

1980'den önce Türkiye'de İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde ve Devlet tatbiki Güzelsanatlar Yüksekokulu'nda "Uygarlık- tarihi" dersi veriyordu. 7 Nisan 1978 günü terör ortamında silahlı saldırıya uğrayıp, belden aşağısı tutmaz oldu. Fransa'ya gidip uzun yıllar Strazburg Üniversitesi'nde çalıştı. 2000 yılında yurda dönüş yaptı ve Cumhuriyet Gazetesi'nde köşe yazıları yayınlandı.

1980 sonrasında düşün ortamını ve özellikle de gençliği etkilemiş olan "Uygarlık Tarihi (1973)", "Devlet ve Demokrasi: Anayasa Hukukuna Giriş" kitaplarını yazdı. "Uygarlık Tarihi" üniversitelerde ders kitabı olarak okutuldu. 2011 yılında Prof. Dr. Server Tanilli evinde yaşamını yitirdi. Karacaahmet Mezarlığı 'na defnedildi.

--reklam--

Server Tanilli Kitapları - Eserleri

  • Uygarlık Tarihi
  • Yüzyılların Gerçeği ve Mirası I
  • Yaratıcı Aklın Sentezi
  • Nasıl Bir Eğitim İstiyoruz?
  • Nasıl Bir Demokrasi İstiyoruz?
  • İslam Çağımıza Yanıt Verebilir Mi?
  • Yüzyılların Gerçeği ve Mirası 2. Cilt
  • Yüzyılların Gerçeği ve Mirası Cilt III
  • Değişimin Diyalektiği ve Devrim
  • Dünyayı Değiştiren 10 Yıl
  • Yüzyılların Gerçeği ve Mirası Cilt IV
  • Fransız Devrimi'nden Portreler
  • Yüzyılların Gerçeği Ve Mirası V
  • Voltaire ve Aydınlanma
  • Devlet ve Demokrasi
  • Yüzyılların Gerçeği ve Mirası VI
  • Çağdaşımız Victor Hugo
  • Türkiye'de Aydınlanma Hareketi
  • İnsanlığı Nasıl Bir Gelecek Bekliyor?
  • Ne Olursa Olsun Savaşıyorlar
  • Din ve Politika
  • Strasbourg Yazıları
  • Diderot

--reklam--

Server Tanilli Alıntıları - Sözleri

  • Bizans ve Müslüman sanatçıları, süsleme anlayışları bakı­mındanda birbirlerine yaklaşmaktadırlar. Anıtsal heykel ve süs­leme yüksek-kabartma kaybolmuş, çoğu kez ayrıntılı ve aşırı, kimi zaman renkli kimi zaman oyma bir süsleme geçmiştir yeri­ne. Tekrar olacak söyleyeceğimiz: İslâm, canlı varlıkların betim­lemesini yasaklıyordu. Aslında bağnaz bir yorumdu bu, dahası sonradan ortaya çıkmıştı; kaldı ki, İranlı sanatçılar hiçbir zaman uymadılar böylesi bir yasağa. Kuşkusuz, dinsel yapılarda, Allahı insan ya da bir hayvan biçiminde betimlemek söz konusu değil­di; çünkü Allah, tanımı gereği, somut varlıklara üstün bir cev­herdi. Bunun gibi, yaratıkları oldukları gibi canlandırmak da olmuyordu. Ne var ki, Müslüman sanatçı, örneklerini çokça gör­düğümüz gibi, sivil yapılarda, bitki, hayvan dünyasının, hâttâ günlük yaşamı içinde, avda ya da savaşta insanların ona esinlen­ dirdiği her şeyi süslemede kullandı. Aslında, özellikle Yahudi çevrelerde, sanatçı, varlıkları biçimleme eğilimindeydi; Arap dünyasının pek güzel biçimde kullandığı«arabesk» bundan esin­lenmiştir. Aynı eğilim, Bizans sanatçılarının da yabancısı değil­di. Onlar da, tasvir mücadelesinden sonra, tapmaklarda, kutsal kişileri, hatta Tanrıyı betimlemekte duraksama göstermediler. Ne var ki, Kutsal Kitab’ın öykülerini insanîleştirmeye girişecek. olan Batı sanatçılarının tersine, Bizanslı sanatçılar, dogmatik olarak tanımlanmış ve değişmez, İnsanî olmayan ya da insanüs­tü biçimlerde soyut bir teolojiye gittiler. (Yüzyılların Gerçeği ve Mirası 2. Cilt)
  • 1789'da, burjuvaziye karşı soyluları, onların düzenini - yani feodaliteyi- tutmak çağdışı idi. Peki, ya bugün, emekçilere karşı burjuvaziyi tutmak? Sosyalizme karşı kapitalizmi, milli bağımsızlığa karşı emperyalizmi, laikliğe karşı ümmetçiliği, demokrasiye karşı diktatörlüğü, giderek faşizmi tutmak? (Uygarlık Tarihi)
  • Reklamlar, çağın yeni amentüleri. Markalar, çağın yeni kutsal öğretileri. Alışveriş merkezleri yeni tapınaklar. (Yaratıcı Aklın Sentezi)
  • Din ezilmiş insanın iç çekişi, taş yürekli dünyanın ruhu. (İslam Çağımıza Yanıt Verebilir Mi?)
  • Milliyetçiliğin göstergeleri pek değişiktir ve başlıcalarından biri de, ırkçılıktır: Aşağı ve istilacı diye görülen insanlara karşı sistemli düşmanlık vardır. (Yüzyılların Gerçeği ve Mirası VI)
  • Madem ki maşinizm kötü bir şeydir ve felaketlere yol açıyor, öyleyse yalnız “zekânın düşmanı” değil, işsizlik ve sefaletten de sorumlu olan bu “yeni Prometheus’u zincire vurmak” gerekmez mi? (Yüzyılların Gerçeği ve Mirası VI)
  • Okullarda din derslerinin salt varlığı, çocuk içinde ailesi içinde, inanç ve vicdan özgürlüğüne aykırıdır. (İslam Çağımıza Yanıt Verebilir Mi?)
  • Modern tarihin büyük devrimci yüzyılı XVII. yüzyıldır; XVII. yüzyıldadır ki insan soyunun düşüncesinde köklü bir değişim olmuştur: Galilei, nesnelerin düşüşü kanununu, dinamiğin bu ilk kanununu bulup dile getirdiğinde, gerçekliğin ölçülür, hesaplanır olduğunu gözler önüne serdiğinde, insan aklının önüne yeni bir yol açar; modern bilimi kanatlandırır, giderek yeni bir dünya koyar insanoğlunun karşısına. Evet, gerçekten XVII. yüzyıldır «Büyük Yüzyıl»; Voltaire doğruyu görmüştür. Ne var ki, bunu söylemek, XVIII. yüzyıl insanlarının yaptıklarını hiç de küçültmez ve o devrin önemini azaltmaz. Gerçekten, XVII. yüzyılın başlarında bir dere olan akış, o yüzyılın sonlarında sel haline gelir ve XVIII. yüzyılda bir ırmak olup çıkar. XVIII. yüzyıl, akılcılığa yürekten bağlanışı, deneysel yöntem kaygısı ile, XIV ve XV. yüzyılın büyük nominalistlerinin, Ockham’lı Guilaume’un, Paris Okulu’nun, Jean Buridan’ın, Saxe’li Albert’in başlattığı eseri tamamlamış; Aristoteles’in büyük yorumlarının, XV ve XVI. yüzyılda Padua Okulu’nun, İbni Rüştçülerin ve Pomponazzi’nin akılcı çabalarını bir sonuca erdirmiştir. XVIII. yüzyıl, beş yüzyıl boyunca açılıp serpilen ve XVIII. yüzyılda yepyeni bir ivme kazanan Avrupa düşüncesinin, o dev uğraşın bir çiçeklenişidir. (Yüzyılların Gerçeği ve Mirası Cilt IV)
  • İnsanoğlu, oldum olası sayısız boş inanç ve temelsiz fikir üretmiş. Bunlar arasından bazıları -özellikle dini ve ahlaki inançlar- cahil halk yığınları tarafından benimsenmiştir. (Yaratıcı Aklın Sentezi)
  • Kadın öncüler, erkeklesme, her türlü cekiciliklerini kaybetmek, giderek türün üremesini tehlikeye sokmakla suclanirlar. Bir de, kadınlara, çalışacakları görevlerde, kadinlasmak suçlaması da yapılmıştır. (Ne Olursa Olsun Savaşıyorlar)
  • "Din, siyasal iktidarı ne denli kötü olursa olsun destekler; ve iktidar da, ne denli ahmak ve boş olursa olsun dinin yardımcısıdır." (Dünyayı Değiştiren 10 Yıl)
  • Düşünce düşüncedir ve içeriği ne olursa olsun, insan etkinliğinin en soylusu olarak saygıya değerdir (Nasıl Bir Demokrasi İstiyoruz?)
  • Eğitim akılcı, bilime da­ yanan ve laik içeriğinden soyutlanmış ve yozlaştırılmıştır; yön­temi çağdışıdır ve her kademesi derin sorunlar içindedir. Oku­lu, üniversitesine kadar her yönüyle çağa, yaşama ve topluma açmak, başta bir devlet görevidir. Gençler, bu görevin yerine getirilmesini istiyorlar ve bekliyorlar. (İnsanlığı Nasıl Bir Gelecek Bekliyor?)
  • “...ne monarşi söz konusudur artık, ne demokrasi, ne de despotizm. Bugün, ticaret her şeydir... Kazanç, bütün devletleri yöneten ilke olup çıkmıştır.” (Dünyayı Değiştiren 10 Yıl)
  • Cicero, şöyle demişti bir gün: "Ruhsuz hitabet olmaz"; Robespierre, ruhunu alıp olduğu gibi söylevlerine koyar. "Genel kanıyı okşamak için düşünceme ihanet etmeyi bilmiyorum... Halkı, çiçekli yollardan geçirip uçurumun kenarına götürme sanatını da bilmiyorum" der bir gün. (Fransız Devrimi'nden Portreler)
  • Var olmayı öğrenmek, büyük bir özerklik ve yargılama yeteneğine bağlıdır. (Nasıl Bir Eğitim İstiyoruz?)
  • Tiberius’un ölüm haberi coşkunlukla karşılandı. Halk, gömülmesini bile istemeyip, Tiber ırmağına atılmasını istiyordu cesedinin. Buna karşılık, Germanicus’un oğlu Caius’un iktidara gelişini büyük coşkunlukla karşılandı. Halk, sağlık ve afiyeti için kurbanlar kesiyordu her gün, «Güneş» diyorlardı ona; askerler ise -asker ayakkabısı (kaliga) dan gelen- Kaligula adını takmışlardı. Seferde doğduğunu, askere yakınlığını belirtmek istiyorlardı böylece. (Yüzyılların Gerçeği ve Mirası I)
  • Mutlak monarşi, feodal öğelerin yerel özerkliklerine karşı bir ağırlık olmak üzere, krallık iktidarının güçlenişiydi; her üç zümrenin (ordre) temsilî kurumlarının can sıkıcı iddialarından da yakasını sıyırarak oluyordu bu güçleniş. Ulusal zenginliği elinde tutan birbirine zıt iki sınıf, zayıflayan soylularla yükselen burjuvazi arasında gerçekleşen geçici güçler dengesinden yararlanan krallık otoritesi, bir hakem rolüne soyunarak, onların üstüne yükselebildi. Krallık iktidarındaki bu açık sıyrılış, kendi sosyal temeli karşısında kazandığı bu bağımsızlık, burjuvazinin, siyasal iktidara göz koymak, yani soyluların tekeli için bir tehdit olmak için yeterince güçlendiği andan başlayarak, buharlaşıp kaybolur. Bu anda, krallık bu tekelin savunucusu olarak kendini açıkça ve hiçbir kayıt göstermeden ortaya koyar. Ne var ki, mutlakiyet, hakem rolünü oynamaktan çıkar çıkmaz, çökmeye başlar. Nasıl kapitalist üretim biçiminin doğuşu ve burjuvazinin sınıf olarak ortaya çıkışı, mutlakiyetin gelişinin kaynağında bulunuyorsa, mutlakiyet de -hiç olmazsa başlangıçta- kapitalizmin gelişmesine, olgunlaşmasına -büyük ölçüde- katkıda bulundu. Şaşırtıcı hiçbir yanı da yoktur bunun; çünkü, burjuvazinin devletin kasalarına soktuğu para, feodal monarşinin temel maddi dayanaklarından biri oluyordu. Krallığın, «ulusal» burjuvazi ile ilgili olarak, belli bir süre, koruyucu bir politika izlemesinin nedeni budur. Krallık iktidarı, dışarıdan getirilen sanayi malları ile dışarıya gönderilen ham maddelerin üzerine yüksek vergiler koyarak, ülkede imalâthaneleri destekleyen bir fiyat dengesi yaratır. Dahası, Krallık Hazinesi, çoğu kez yeni imalâthanelerin kurulmasını destekler: Para yardımı ve özençlerde bulunur; ülkede bilinmeyen uzmanlık alanlarında dışardan ustalar getirmeyi iş edinir, ya da onların mesleki sırlarını bulma denemesine kalkar. Yollar ve kanalların yapımı yeni boyutlar kazanır; yolculukların güvenliği sağlamak için önlemler alınır. Dış politikasında da, mutlakıyet, burjuvazinin çıkarlarını desteklemeye yönelir; mutlak monarşi, yeni sömürgeler ele geçirir, tacir gemilerinin yanına savaş gemilerini katar, uluslararası boyutlarda çeşitli ticaret ayrıcalıkları elde eder. (Yüzyılların Gerçeği ve Mirası Cilt III)
  • Yeryüzündeki insanların temel sağlık ve yiyeceğe harca­maları gereken parayı, Birleşik Devletler'le Avrupa Birli­ği'nde yaşayanlar her yıl parfüme veriyorlar; Beslen­meye şunu da ekleyelim: Beslenme maddeleri, hiç olmadığı kadar bol dünyamızda. Ama her yıl 30 milyon insan açlıktan ölüyor. Kaçınılmaz bir sonuç mu bu? "İklimin, büyük kıtlıklarda rolü sınırlıdır; insanı aç bıra­kan insandır artık," diyenler yanılıyorlar mı? (İnsanlığı Nasıl Bir Gelecek Bekliyor?)
  • Descartes, düşünen insanlara, skolastiğin, yaygın kanının, otoritenin, tek kelimeyle boşinançların ve barbarlığın boyunduruğundan kurtulmayı gösterme yürekliliğinde bulundu en azından; bugün yemişlerini derlediğimiz bu başkaldırı iledir ki o, kendinden sonra gelen mirasçılarının yaptıklarından - belki- çok daha fazla hizmette bulundu felsefeye. Sonunda her şeyi açıkladığına inanmış da olsa, hiç olmazsa her şeyden kuşkulanmakla başladı işe; bugün ona karşı çevirdiğimiz silahlar onun silahları yine de... (Yüzyılların Gerçeği ve Mirası Cilt IV)