Araştırmacı Yazar M. Burhan Hedbi’nin Konuşmacı olduğu konferans, Kürt dili ile gerçekleştirildi.
Hedbi, konuşmasında Ehmede Xani’nin edebi kişiliğinin yanında düşünür yanını da dile getirdi. Xani’nin ta o dönemden günümüze kadar geçerliliğini kaybetmeyen ve günümüz problemlerine derman olacak reçetelerinden bir demet sundu.
Xanî’nın felsefesinde var olan ittihad ve ittifakı ön plana çıkaran hedbi, Xani’nin Türk, Kürt, Faris ve Arap ayrımı yapmaksızın ümmetin iskeletini oluşturan bu milletlerin bir arada yaşamalarının gerektiğine vurgu yaparcasına dört dille yazılmış olan şiirlerinden örnekler de sundu.
Hedbi bu konuyu şu şekilde dile getirdi: Diğer Kürd âlimleri gibi Xanî de hiçbir zaman Kürd, Türk ve Arap ayırımı (ırk ayırımı) yapmaksızın herkesin onurlu bir yaşam yaşaması gerektiğini anlatmıştır. Herkesin birlikte, kardeşçe ve Müslüman’a yakışır şekliyle yaşamasını vurgularcasına ümmetin ana unsurunu oluşturan dört halkın dilini aynı anda bir şiirinde işlemiştir. Xanî’nın dört dilde yazdığı o şiirini dikkatinize sunuyorum:

1. Kıta
(A)- Fate ‘umrî fî hewake ya hebîbî kulle hal
(F)- Ah û nalem hem dem şod der fîraqet mah û sal
(T)- Ger benim kanım dîlersen çokden olmıştır helal
(K)- Dîn û ebter bûm ji eşqê min nema ‘eql û kemal
2. Kıta
(A)- Ente fikrî fî fûadî ente rûhî fil cesed
(F)- Leşkerê xemhayî to mulkê dilem wêranî kerd
(T)- Dade geldim ‘eşk elinden isterım senden meded
(K)- Wan Tataran birne yexma eql û dîn û mulk û mal
3. Kıta
(A)- Tale xemmî zade hemmî şa’e sirrî fil mela
(F)- Teşneê camê wîsalim çon şehîdê kerbela
(T)- Yoksa sen divane oldin nîce halim ey dila
(K)- Ya ji nûve eşveyek damin hebîba çav xezal
4. Kıta
(A)- Buttû hacîren hebîbî leste minnî alîmen
(F)- Her dem ez derdê fîraqet xafîlem ez halê men
(T)- Can û dilden ‘erdî kıldım halimî canane men
(K)- Ji ‘erdî hala min tû xafil qet ne pûrsî ‘erdî hal
5. Kıta
(A)- Hel lena min nî’metin veslilhebîbî min nesîb
(F)- Oftadem berderet bîçare sergerdan xerîb
(T)- Derdimız çok lê kî senden öte yok hîç bîr tebîb
(K)- Ey tebîbê min dewaê derdê Xanî her wîsal

Hedbi, “Xanî’nın bu tavrı, sıradan bir şey olarak algılanabilir ama: Şayet ümmetin gövdesini/iskeletini oluşturan diğer ırkların âlimleri de; Xanî’nin bu hassasiyetine göre davranmış olsalardı, bugün yaşadığımız sorunları yaşamıyor olabilirdik belki de… Arapça-Kürtçe bir sözcük olan Nûbihara biçûkan, akida îmanê gibi eserlerinin yanı sıra; Firdevsi'nin Şehname, Shekaspeare'in Romeo ve Juliet ile Nizami'nin Leyla ve Mecnun eserlerinin düzeyinde ve evrensel nitelikte olan Mem û Zîn isimli bir aşk eseri de yazan Ehmedê Xanî’in, nasyonalist sığlığın ötesinde; bütün insanlığa mal olmuş bir Kürd filozof ve bilgesi olarak anlaşılması gerekmektedir. Böylesi bir algı ve anlayışın gerçekleşmesi durumunda en büyük kazancı Xanî’yi yasaklayanlar ve Xanî’yi nasyonalist dar bakışa hapsedenler elde edeceklerdir.”dedi.