Çin, Küba, Somali, Pakistan, Nepal, Tayland, Rusya ve Hindistan'ın ardından Ürdün ve Irak'ın Telegram'a yönelik son adımları, internet üzerindeki erişim kontrolünün teknik boyutlarını yeniden gündeme taşıdı.

Bir devletin uygulamayı engellemesi genellikle ilgili kurumun telekomünikasyon şirketlerine ve internet servis sağlayıcılarına belirli bir hizmete erişimi kısıtlama talimatı vermesiyle başlıyor. Servis sağlayıcılar ise bu talebi farklı ağ teknolojileri kullanarak uyguluyor.

IP ve DNS engellemesi nasıl çalışıyor?

En yaygın yöntemlerden biri IP adreslerinin engellenmesi. Bu yöntemde uygulamanın sunucularıyla ilişkilendirilen dijital adreslere yönelik bağlantılar engelleniyor. Böylece kullanıcının telefonu uygulamayı açsa bile sunuculara ulaşamıyor.

Ancak aynı sunucu adreslerini birden fazla hizmet kullanabiliyor. Bu nedenle IP engellemesi, hedeflenen uygulamayla ilgisi olmayan bazı servislerin de erişilemez hale gelmesine yol açabiliyor.

Bir diğer yöntem ise DNS engellemesi. DNS, kullanıcı tarafından yazılan alan adlarının bilgisayarların ve telefonların iletişim kurduğu IP adreslerine çevrilmesini sağlıyor. Servis sağlayıcı bu sorguları engellediğinde cihaz uygulamanın ihtiyaç duyduğu sunucu adresini öğrenemiyor.

Bu yöntemlerin her ikisi de uygulamanın kendisini veya uygulamanın dünya genelindeki sunucularını ortadan kaldırmıyor. Yalnızca belirli bir ülkedeki kullanıcıların bu sunuculara ulaşmasının önüne geçiyor.

Şifreli mesajlar okunmadan da bağlantı engellenebiliyor

Daha gelişmiş yöntemlerden biri ise "derin paket incelemesi" olarak bilinen Deep Packet Inspection (DPI) teknolojisi.

Bu sistemlerde internet trafiğinin belirli özellikleri ve bağlantı kalıpları analiz edilerek belirli uygulamalara ait trafik tespit edilmeye çalışılıyor.

Böylece servis sağlayıcı, mesajların içeriğini okumadan da belirli bir uygulamayla ilişkili bağlantıları sınırlandırabiliyor.

Bu ayrım özellikle önemli. Trafiğin analiz edilmesi, mesajların şifrelerinin kırıldığı veya konuşmaların içeriğinin okunduğu anlamına gelmiyor. Engelleme, bağlantının teknik özellikleri üzerinden gerçekleştirilebiliyor.

Telegram neden hedeflenebiliyor?

Telegram, uygulamalar ile sunucular arasındaki veri alışverişinde MTProto adı verilen kendi protokolünü kullanıyor.

Uygulama ayrıca TCP, HTTP, HTTPS ve WebSocket gibi farklı iletişim yöntemlerinden yararlanabiliyor ve birden fazla veri merkezi üzerinden hizmet veriyor.

Bir kullanıcı Telegram'ı açtığında uygulama mesajları, dosyaları ve diğer verileri senkronize etmek için Telegram sunucularıyla bağlantı kuruyor.

İnternet servis sağlayıcısı bu sunuculara ait adresleri engeller veya bağlantı yollarını devre dışı bırakırsa Telegram telefonda kurulu olmaya devam etse bile sunuculara ulaşamadığı için çalışmayabiliyor.

Bu nedenle bir ülkenin Telegram'ı engellemesi için şirketin sunucularını kapatması ya da uygulamayı küresel olarak devre dışı bırakması gerekmiyor. Ülke sınırları içindeki ağlardan sunuculara ulaşımı kesmek yeterli olabiliyor.

Kullanıcılar engellemeyi aşabilir mi?

Telegram, erişim kısıtlamalarına karşı MTProxy adı verilen bir alternatif bağlantı yöntemi sunuyor. Bu sistemde kullanıcı ile Telegram sunucuları arasındaki trafik bir aracı sunucu üzerinden geçiriliyor.

VPN'ler de benzer şekilde kullanıcının internet trafiğini başka bir sunucu üzerinden yönlendirerek bazı erişim engellerinin aşılmasına yardımcı olabiliyor.

Ancak bu yöntemler her türlü engellemeyi aşmayı garanti etmiyor. Devletler, alternatif bağlantıları tespit etmek ve sınırlandırmak için daha gelişmiş teknikler kullanabiliyor.

Ayrıca güvenilir olmayan proxy sunucuları kullanıcı açısından ayrı bir güvenlik riski oluşturabiliyor. Bu sunucular mesajların şifreli içeriğine erişemese bile bağlantı zamanı ve kullanıcının IP adresi gibi üstverileri kaydedebiliyor.

Uygulamaları tamamen engellemek neden zor?

Mesajlaşma uygulamalarının farklı sunucular ve bağlantı altyapıları kullanması, IP adreslerini değiştirebilmesi ve alternatif erişim yöntemlerinin bulunması, devletlerin bir uygulamayı tamamen engellemesini zorlaştırıyor.

Bunun yanında IP veya alan adı engellemesi, aynı altyapıyı kullanan başka hizmetleri de yanlışlıkla etkileyebiliyor.

Bu nedenle internet erişim engelleri uygulamayı küresel olarak ortadan kaldırmak yerine belirli bir ülke veya ağ içindeki kullanıcıların hizmete ulaşmasını sınırlandırıyor.

Telegram'ın Ürdün ve Irak'ta engellenmesi de bu açıdan, hükümetlerin dijital alandaki erişim kontrolünün uygulamaların kendisine değil, kullanıcı ile uygulama arasındaki internet bağlantısına yöneltilebildiğini gösteren güncel örneklerden biri olarak öne çıkıyor.