Yüzlerce küçük tarım/aile işletmeleri tarafından üretilip, satış noktaları/dükkanlarında arzedilen yöreye has yoğurtlarından onlarcası marka olmaya aday. Ancak öncü girişimciler çıkabilecek mi?

Markalaşmaya gidildiği taktirde yöreye has bu ürünün market zincirlerinde yerini alması mümkündür. Bu sağlandığı taktirde de, bu pazarda çok fazla tercih edilmeyen yoğurtlar bu defa üretilmeyip marka olarak ortaya çıkan işletmeye süt olarak verilip değerlendirme imkanı bulabilecektir.

Esasen şu andaki işleyişi ile kurumsallaşmış bir pazar yapısı var ama modern anlamda kurumsallaşıp yani şirketleşme/kooperatifleme sağlanarak markalaşma sağlanabilir mi sorusu bu yüzden önem kazanmakta.

Mevcut Alış- Satış Döngüsü
Arz tarafında yüzlerce küçük tarım/aile işletmeleri tarafından üretilip, kırsal yerleşim yerlerinden merkezdeki/ilçelerdeki satış noktaları/dükkanlarına araçlarla diğer süt ürünleri ile beraber arzedilmekte. Bu tür arzın kadim bir geçmişi bulunmakta.

Talep tarafında ise genellikle markette satılan markalı yoğurtların tercih etmeyen kesim bulunmakta. Bu kesimde yoğurdun çeşidi ve kalitesi konusundaki tercihler oldukça önem arzetmekte. Dolayısıyla, yoğurdun kalitesi için bir şekilde tüketici tarafından referans aranmakta. Bu referans noktası yoğurdun kendisi olabileceği gibi (tadı veya dış görüntüsü) bazen de satıcının kendisi olabiliyor.

Yoğurt çeşidi bolluğu - onlarca tercih ve isteneni bulamama
Yoğurt çeşit olarak başta inek, koyun, keçi ve karışık yoğurdu olmak üzere 3-12 kg.lık kovalarda satılmakta.Tat olarak çok çeşitli ancak bu çeşitlerin çoğunun müşterisi bulunmakta. Tatlı ekşi hatta dibi yanık olanının bile.

Genellikle marketlerden yoğurt alındığında dikkate alınan husus fiyat, marka ve son tüketim tarihidir. Ancak bu pazar yoğurt çeşidi ve kalitesi bakımından homojen olmadığından alıcı duruma göre gerekirse birkaç kovaya bakabiliyor. Genellikle kaliteli ve markaya aday yoğurtlar bazen sabahın ilk saatlerinde dükkana girişi yapılmadan araçtan iner inmez bekleyen müşteri tarafından alınır. Mevcutlar arasında en kaliteli olanlar bunlar olduğundan hemen satılırlar. Bazen satıcı bunları kendi tüketimi için alır veya önceden sipariş olarak verilen müşterisine ayırır. Adeta kendi çapında bir nevi marka olayı gerçekleşmiş gibidir.

Öbür yandan itina ile yapılamayanlar en sona kalmakta bazen de alıcı bulamamaktadır.
Bütün bu tercihlere rağmen bazen de müşteri istediği çeşit yoğurdu bulamaz, mecburen mevcutlar arasında en iyisini alır ama bu defa yoğurt olarak tüketemediğinden, yoğurdu değerlendirmek adına yörenin bilinen Lebeni/Mehir/Ayran Çorbası, ayran veya sarımsak katılarak bazı yemek türlerine eklenir. Bu durum belki de markalaşma ihtiyacının en önemli gerekçesidir demek mümkündür.

Hangi yoğurtlar marka adayı
Genellikle ilk 5' e girenler yani araçtan iner inmez ayrılan veya gelişini bekleyen müşteri tarafından alınan yoğurtlardır. Bu tür yoğurtlar marka olamaya aday olup, girimcisini beklemektedir. Burada bu yoğurt üreticilerinin çoğunluğu küçük aile işletmeleridir.

Bunların bir araya gelip kendi aralarında şirketleşme /kooperatifleşme yoluna gidebilir mi sorusu önem kazanmaktadır ki nirengi noktası da budur. Bunu gerçekleştirmek zor ama imkansız değil.
Sonuç

Gerek AB fonları ve gerekse de diğer kırsal kalkınma projeleri çerçevesisnde verilen teşviklerle markalaşma/kooperatifleşme /şirketleşme yönünde günümüzde fon bulmak mümkündür. Ancak, hayvancılıkla geçinen yoksul yada küçük aile işletmeleri örneğin herhangi bir köy yerleşim biriminde bir araya gelip bunu başarmaları mümkün görünmemektedir.

Bunu en önemli nedeni kültürel ve ekonomik faktörler olup ayrı bir yazı konusudur.Ancak bir öneride bulunmak mümkündür. Şöyleki:

Bu konuyla doğrudan veya dolaylı ilişkili kamu kurumları ve gönüllü STK ları koordinasyonda, öncü bir rol üstlenilip bir markalaşma/kooperatifleşme/şirketleşme örneği gerçekleştirildiği/projelendirildiği taktirde ve bu oluşumun başarılı olması durumunda, diğer küçük işletmeler tarafından örnek alınıp Mardin'de yaygınlaşması mümkündür.

Yard.Doç.Dr.Abdürrauf AYDIN
Mardin Artuklu Ün. İİBF İktisat Bölümü