Tansiyon, kolesterol veya diyabet gibi kronik hastalıklar nedeniyle ilaç kullanan kişilerde zamanla yeni belirtiler ortaya çıkabiliyor. Bu belirtiler her zaman yeni bir hastalığın işareti olmayabiliyor, bazen kullanılan ilacın yan etkisi olarak da gelişebiliyor.

Tıpta "reçeteleme zinciri" olarak tanımlanan bu durumda, bir ilacın yol açtığı yan etki fark edilmediğinde, söz konusu belirtiyi gidermek amacıyla ikinci bir ilaç reçete edilebiliyor. Böylece asıl neden ortadan kaldırılmadan ilaç sayısı artıyor ve yeni yan etkilerin ortaya çıkma riski doğuyor.

Örneğin bazı tansiyon ilaçları ayaklarda şişmeye neden olabiliyor. Bu durum vücutta aşırı sıvı birikmesi olarak değerlendirilip idrar söktürücü ilaç başlanmasına yol açabiliyor. Oysa şişliğin kullanılan ilaçtan kaynaklanıp kaynaklanmadığının değerlendirilmesi, gereksiz bir tedavinin önüne geçilmesini sağlayabiliyor.

Yaşlılar ve kronik hastalar daha dikkatli olmalı

Birden fazla hastalığı bulunan ve çok sayıda ilaç kullanan kişilerde, hastalık belirtileriyle ilaçların yan etkilerini birbirinden ayırmak zorlaşabiliyor.

Bazı kolesterol ilaçları kas ağrısıyla, bazı tansiyon ve kalp ilaçları ise böbrek fonksiyonları veya kandaki potasyum düzeyindeki değişikliklerle ilişkili olabiliyor. Bu nedenle gerekli kontrollerin yapılması ve tedavinin takip edilmesi önem taşıyor.

Gereksiz ilaç kullanımından nasıl korunulur?

İlaç kullanımında temel yaklaşım, her belirti için yeni bir ilaca yönelmek yerine sorunun kaynağını belirlemek olmalı. Bunun için şu noktalara dikkat edilmesi gerekiyor:

Kendi kendinize ilaç başlamayın: Başkasına iyi gelen bir ilaç, sizin için uygun olmayabilir.

İlaç sayısını bilinçsizce artırmayın: Yeni bir belirti ortaya çıktığında bunun mevcut tedavinin yan etkisi olup olmadığını doktorunuza danışın.

İlaçlarınızı kendiliğinizden bırakmayın: Özellikle tansiyon, kalp ve diyabet ilaçlarını doktor önerisi olmadan kesmeyin veya dozunu değiştirmeyin.

Kullandığınız bütün ilaçları bildirin: Reçeteli ilaçların yanı sıra reçetesiz ürünleri, vitaminleri ve bitkisel takviyeleri de sağlık uzmanına söyleyin.

Kontrollerinizi aksatmayın: Bazı ilaçlar böbrek fonksiyonlarının, kan şekeri düzeyinin veya kandaki elektrolitlerin takip edilmesini gerektirebilir.

İlaçların bilinçsiz ve gereksiz kullanımı, beklenmeyen yan etkilere ve ilaçlar arasında etkileşimlere neden olabilir. Bu nedenle ilaç kullanırken amaç, mümkün olan en fazla sayıda ilacı almak değil, ihtiyaç duyulan tedaviyi doğru dozda ve uygun şekilde uygulamaktır.

Yeni bir belirti ortaya çıktığında, hemen başka bir ilaca yönelmek yerine bunun nedenini araştırmak gerekir. Unutulmamalıdır ki gereksiz ilaç kullanmamak kadar, gerekli bir ilacı doktor önerisi olmadan bırakmamak da sağlık açısından önemlidir.