Uluslararası Adalet Divanının (UAD) Myanmar'ın Arakanlı Müslümanlara yönelik soykırım işlediğine hükmettiği karar, yalnızca Myanmar açısından değil, Gazze'de işlenen suçlara ilişkin yürütülen uluslararası hukuk süreci bakımından da yeni bir dönemin kapısını araladı.
Lahey'deki UAD, Myanmar güvenlik güçlerinin 2017'de Arakanlı Müslümanlara yönelik öldürme, yaygın cinsel şiddet, çocuklara yönelik ağır şiddet, köylerin yakılması ve kaçan sivillere yönelik saldırıları soykırım olarak nitelendirdi.
Mahkeme, bu eylemlerin Arakanlı Müslümanların bir bölümünü yok etme kastından başka makul bir açıklamayla izah edilemeyeceği sonucuna vardı.
Kararın Gazze açısından önemi de burada ortaya çıkıyor. Güney Afrika, 2023'te işgalci rejim aleyhine UAD'de soykırım davası açarken, Gazze'deki öldürmelerin yanı sıra ağır fiziksel ve zihinsel zarar, yaşam koşullarının Filistinlileri yok edecek şekilde değiştirilmesi ve soykırım kastına işaret eden açıklamalar dahil çok sayıda unsura dayanmıştı.
İşgalci rejimin savunması açısından yeni risk
İşgalci rejim basınında yayımlanan değerlendirmelerde, Myanmar kararının Gazze dosyasındaki hukuki tartışmalar bakımından yakından izlenmesi gerektiği belirtiliyor.
KAN'ın analizinde, UAD'nin Myanmar kararında soykırımın tespitinde yalnızca öldürülenlerin sayısına odaklanmadığı, farklı eylemlerin birlikte değerlendirilmesinin yanı sıra yetkililerin açıklamalarının da kastın belirlenmesinde önem taşıdığı vurgulandı.
The Jerusalem Post'ta yayımlanan değerlendirmede ise kararın, soykırım suçunun ispatında kullanılan hukuki ölçütleri genişleterek işgalci rejimin Gazze davasındaki savunma alanını daraltabileceği belirtildi.
Siyonist yetkililerin sözleri de dosyanın önemli unsurlarından
Gazze davası açısından dikkat çeken unsurlardan biri de siyonist yetkililerin soykırımın başından itibaren yaptıkları açıklamalar. Bu ifadelerin bir bölümü, Güney Afrika'nın UAD'ye sunduğu dosyada soykırım kastına ilişkin deliller arasında yer aldı. UAD de 2024'teki ihtiyati tedbir kararında bazı üst düzey yetkililerin açıklamalarına açıkça atıfta bulundu.
Dönemin savunma bakanı Yoav Gallant, 9 Ekim 2023'te Gazze'ye "tam kuşatma" uygulanacağını açıklayarak, "Elektrik yok, gıda yok, su yok, yakıt yok, her şey kapalı. İnsan hayvanlarla savaşıyoruz ve ona göre hareket ediyoruz." ifadelerini kullandı. Gallant'ın bu açıklaması, Gazze'deki sivillerin temel ihtiyaçlara erişiminin kesilmesi ve kullanılan insanlıktan çıkarıcı dil bakımından uluslararası hukuk tartışmalarında öne çıktı.
Bir gün sonra Gallant, Gazze'nin eski haline dönmeyeceğini belirterek, "Her şeyi ortadan kaldıracağız" dedi. Bu açıklama da Güney Afrika'nın UAD'ye sunduğu başvuruda soykırım kastına ilişkin unsurlardan biri olarak gösterildi.
Siyonist rejimin enerji bakanı olarak görev yapan Israel Katz ise 13 Ekim 2023'te Gazze'deki sivil nüfusa yönelik su ve enerji kısıtlamalarını daha da sertleştiren ifadeler kullandı. Katz, su verilmeyeceğini ve elektrik ile yakıt akışının kesileceğini açıkladı.
Gazze'ye yönelik söylem yalnızca hükümetin güvenlik ve savunma kanadıyla sınırlı kalmadı. Cumhurbaşkanı Isaac Herzog da 12 Ekim 2023'te Gazze'deki "tüm ulusun sorumlu olduğunu" söyleyerek sivillerin çatışmanın dışında olduğu yönündeki yaklaşımı reddetti. UAD, bu açıklamayı da 2024'teki kararında dikkate alınan beyanlar arasında sıraladı.
Başbakan Binyamin Netanyahu ise aynı dönemde Gazze'ye yönelik askerî harekât bağlamında "Amalek" göndermesi yaptı. Bu ifade, Tevrat'taki Amalek anlatısında kadın, erkek, çocuk ve hayvanların öldürülmesine yönelik emirlerle bağlantısı nedeniyle Güney Afrika'nın sunduğu dosyada da yer aldı.
Bu açıklamalar tek başına hukuken soykırım kastının kesin kanıtı anlamına gelmese de UAD'nin Myanmar kararında yaptığı gibi kastın belirlenmesinde yalnızca öldürülen kişi sayısına değil, eylemlerin niteliğine, yaşam koşullarına ve yetkililerin beyanlarına birlikte bakılması, Gazze dosyasında bu ifadelerin önemini artırıyor.
Nitekim dönemin Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) Başsavcısı Karim Khan da Netanyahu ve Gallant hakkında savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar kapsamında yakalama emri talep ederken Gallant'ın "tam kuşatma" ve "insan hayvanlar" ifadeleri ile Netanyahu'nun açıklamalarının delil niteliği taşıdığını belirtmişti.
Myanmar ile Gazze davaları arasındaki dikkat çekici paralellik
Myanmar dosyasında davayı açan ülke, olayların doğrudan tarafı olmayan Gambiya oldu. Gazze dosyasında da Güney Afrika, çatışmanın doğrudan tarafı olmamasına rağmen Soykırım Sözleşmesi kapsamındaki yükümlülüklere dayanarak UAD'ye başvurdu.
Bu açıdan iki dava arasında önemli bir hukuki paralellik bulunuyor.
UAD, Soykırım Sözleşmesi'ne taraf devletlerin soykırımın önlenmesi ve cezalandırılmasını sağlama konusunda ortak bir menfaate sahip olduğunu daha önce Güney Afrika'nın başvurusunda da hatırlatmıştı.
Myanmar davasında ise bu sürecin sonunda ilk kez bir devlet doğrudan soykırım işlemekten sorumlu tutuldu. Karar kesin ve temyiz edilemez nitelikte. Mahkeme ayrıca Myanmar'a mağdurların zararlarının giderilmesi, güvenli ve onurlu dönüşlerinin sağlanması ve benzer ihlallerin tekrarlanmamasının güvence altına alınması gibi yükümlülükler getirdi.
Gazze davasında gözler Lahey'e çevrildi
Myanmar kararının ardından uluslararası hukuk uzmanlarının dikkatinin yeniden Gazze davasına çevrilmesi bekleniyor.
Myanmar kararının, Güney Afrika'nın Gazze'deki soykırım suçlamaları bakımından nasıl bir hukuki etki oluşturacağı yakından izlenecek. Nihai kararın ise kısa vadede çıkması beklenmiyor.
UAD'nin Myanmar kararında ortaya koyduğu yaklaşımın Gazze dosyasına taşınması halinde, işgalci rejimin yalnızca tek tek saldırıların niteliğini değil, Gazze'deki uygulamaların tamamını ve bunların Filistinlilerin bir bölümünü yok etme kastıyla bağlantısını açıklaması gerekecek.
Bu nedenle Myanmar kararı, Gazze'deki soykırım davasında hukuki sürecin seyrini etkileyebilecek güçlü bir referans noktası olarak öne çıkıyor. Kararın asıl ağırlığı ise bir devletin "soykırım kastı" iddiasının, yalnızca doğrudan emirler üzerinden değil, eylemlerin bütünü, ortaya çıkan sonuçlar ve bunları destekleyen diğer deliller üzerinden de ortaya konulabileceğini göstermesinde yatıyor.
Yorumlar
0 yorum