Dünya genelinde her 10 bebekten biri erken doğarken Türkiye'de bu oran her 8 bebekten birine yükseliyor. Prematüre bebeklerin hayata tutunmasında doğum haftası, doğumun gerçekleştiği hastanenin donanımı ve doğum sonrası bakım büyük önem taşıyor. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Dr. Abdulhakim Güneş, erken doğan bebeklerin karşılaşabileceği riskleri, tedavi süreçlerini ve ailelerin dikkat etmesi gerekenleri anlattı.

Dünya Prematüre Günü dolayısıyla değerlendirmelerde bulunan Güneş, Türkiye'deki prematüre doğum oranının dünya ortalamasının üzerinde olduğuna dikkat çekerek, erken doğan bebeklerin yalnızca yoğun bakım sürecinde değil, taburcu olduktan sonra da yakından takip edilmesi gerektiğini vurguladı.

"Türkiye'de her 8 bebekten biri erken doğuyor"

Dünyada prematüre bebek doğum oranının, yani 37 haftanın altında gerçekleşen doğumların ortalama yüzde 10 olduğunu belirten Güneş, "Dünyada genel olarak oranlar sabit seyrederken Türkiye'de bir miktar artış eğilimi olduğunu söyleyebiliriz. 36 hafta 6 gün dâhil olmak üzere 37 gebelik haftası tamamlanmadan doğan bebekler prematüre olarak kabul edilir. Prematüre bebeklerin yaklaşım ve takip süreçleri diğer bebeklerden farklıdır ve kendilerine özgü riskleri bulunmaktadır." dedi.

Prematüre doğumun farklı nedenlerden kaynaklanabildiğini belirten Güneş, "Prematüre doğumun birçok sebebi olabilir. Bunların bir kısmı anneyle ilgili risklerdir. Annede gebelik hipertansiyonu veya diyabet bulunabilir. Bebeğe ilişkin riskler de söz konusu olabilir. Bazen doğum eylemi erken başlayabilir. Son yıllarda tıbbın gelişmesiyle birlikte erken doğan bebekleri daha fazla görüyoruz. Aynı zamanda erken doğan bebeklerin yaşama oranını da geçmişe kıyasla daha yüksek görüyoruz. Bu risklerin bir kısmı anneden kaynaklanmaktadır. Bazen annede plasentanın erken ayrılması veya kanama gibi durumlar yaşanabilir. Bebeğin gelişimiyle ilgili sorunlar görülebilir ya da bebek anne karnındayken kakasını yapabilir. Bunların bir kısmında anne normal doğum yoluyla doğum yaparken bir kısmında ise bebeğin sezaryen yoluyla alınması gerekebilir." diye konuştu.

"Bebeğin hareketlerinde azalma varsa acil hastaneye başvurulmalı"

Gebelik döneminde bazı belirtilerin ihmal edilmemesi gerektiğini vurgulayan Güneş, "Bebeğin özellikle hareketlerinde azalma, erken dönemde kanama, annede enfeksiyon bulgularının görülmesi, yüksek tansiyon veya gebelik tansiyonu gibi durumlarda mutlaka acil olarak hastaneye başvurmak gerekmektedir." ifadelerini kullandı.

Prematüre bebeklerin doğum haftasının takip ve tedavi sürecinde belirleyici olduğunu kaydeden Güneş, "36. haftada doğan bebeklerin bir kısmı hiç hastaneye yatırılmamaktadır. Yüksek bir oranda doğrudan ailelerine teslim edilmektedir. Burada bebeğin gelişimi, özellikle akciğer gelişimi bizim için önemlidir. Akciğer gelişimi gebeliğin ilerleyen haftalarında da devam etmektedir. Yaklaşık 34. haftadan itibaren önemli bir olgunlaşma aşamasına ulaşılmaktadır. Ancak 36 haftanın altında doğan bebeklerde bir gün bile bizim için önemlidir. 32 hafta bizim için biraz daha önemli bir eşiktir. 32 haftanın altında doğan bebeklerin takip süreçleri diğer prematüre bebeklerden farklıdır. Bu bebeklerin riskleri de daha fazladır. 32 haftada doğan bebeklerin mutlaka ileri düzeyde bir merkezde takip edilmesi gerekir. Bebeğin yaşayabileceği yan etkiler ve komplikasyonlara müdahale edilebilecek bir yerde takip edilmesi önemlidir. Bu bebeklerin hastanede yatış süreleri bazen 100, hatta 150 güne kadar ulaşabilmektedir. Doğum haftası azaldıkça riskler, hastanede yatış oranları ve müdahale gerektiren durumlar da maalesef artmaktadır." dedi.

"Bebeğin kilosu da takipte önemli bir faktör"

Prematüre bebeklerin anne yanına verilmesinde yalnızca doğum haftasının değil, bebeğin kilosunun ve genel sağlık durumunun da dikkate alındığını belirten Güneş, kendi kliniklerindeki uygulamalara ilişkin şu bilgileri verdi:

"Bizim kendi kliniğimizde 34 hafta ve üzerinde doğan bazı bebekleri anne yanına verebiliyoruz. Burada önemli bir diğer faktör de bebeğin kilosudur. 1800-2000 gramın altında olan bebeklerde solunum yolu bulguları, yani nefes alma problemi olmasa bile takip etmek isteriz. Çünkü bu bebeklerin anne yanında hızlı kilo kaybetme ve sağlık durumlarının kötüleşme ihtimali vardır. Ancak    bebeğin kilosu 2 kilogramın üzerindeyse, solunum sıkıntısı yoksa, emebiliyor ve rahat nefes alabiliyorsa bu bebekleri kendi kliniğimizde anne yanına vererek takip edebiliyoruz. Hiç kuvöze alınmadan takip edilen prematüre bebeklerimiz de bulunmaktadır."

"Prematüre bebeklerde göz ve kalp problemleri görülebiliyor"

Erken doğan bebeklerin ilerleyen dönemlerde çeşitli sağlık sorunlarıyla karşılaşabileceğine dikkat çeken Güneş, "Prematüre bebeklerde, doğum haftasına göre değişmekle birlikte boy ve kilo gelişimi yaşıtlarına göre daha geride olabilmektedir. Çünkü bu bebekler zaten doğduklarında küçük oluyor ve uzun süre yoğun bakımda kalabiliyorlar. Bu nedenle kiloları yaşıtlarının gerisinde kalabiliyor. Bunun dışında çocukların baş çevresi gelişimi geride olabiliyor. Göz problemleri görülebiliyor. Bazen miyop veya hipermetrop gibi görme sorunları yaşanabiliyor. Daha erken doğan prematüre bebeklerde sık görülmemekle birlikte nadiren kalp problemleri de olabiliyor. Bazen beyin kanamasıyla ilgili sorunlar yaşanabiliyor ve beyin cerrahisi takibi gerekebiliyor." diye konuştu.

"Günümüzde 26 haftalık bebeklerin bile yaşama olasılığı yüksek"

Tıptaki gelişmelerle birlikte çok erken doğan bebeklerin yaşama şansının arttığını belirten Güneş, "Eskiden yoğun bakımda yatan prematüre bebeklerle ilgili olarak kaderlerinin bu olduğu, ya ölecekleri ya da engelli kalacakları yönünde bir düşünce olabiliyordu. Ancak günümüzde özellikle 28, hatta 26 haftaya kadar erken doğan bebeklerin yaşama olasılığı yüksektir." dedi.

"Bebek mutlaka kendisine uygun bir hastanede doğmalı"

Prematüre bebeklerin doğumdan itibaren doğru sağlık hizmetine ulaşmasının hayati önem taşıdığını vurgulayan Güneş, "Bence en başta bebeğin kendisine uygun bir hastanede doğması önemlidir. Çünkü bebek doğduktan sonra ambulansa konuluyor ve bir nakil sürecinden geçiyor. Bu süreç bebek için yüksek risk taşımaktadır. Bebek doğduğunda ona müdahale edebilecek bir ekibin hazır bulunması mutlaka çok önemlidir. Bebeğe yapılacak uygulamaların hızlı bir şekilde gerçekleştirilmesi gerekir. Burada her saniye, bakın dakika bile değil, çok önemlidir. Bebek makineye bağlanacaksa bunun da hızlı bir şekilde yapılması gerekir. Bebeğin vücut sıcaklığının korunması, üşümesinin engellenmesi, fazla hareket ettirilmemesi ve sarsılmaması önemlidir. Hatta mümkünse bebeğin yanında bağırılmaması ve yüksek sesle konuşulmaması da dikkat edilmesi gereken uygulamalardandır. Bebeğin göbeğinin sıvazlanması, daha büyük bir bebekse belki anneyle ten tene temasın sağlanması, yenidoğan yoğun bakım enfeksiyonlarından korunması, bebeğin hayata tutunma şansını belirgin şekilde artıran etkenlerdir. Bu yenidoğan bebeklerin bir kısmı, özellikle çok küçük olanlar, maalesef enfeksiyonlar nedeniyle hayatını kaybedebiliyor. Anne sütünün de koruyucu bir etkisi olduğunu düşündüğümüzde, anne sütünün bebeğin yaşama olasılığını doğrudan artırdığını söyleyebiliriz." ifadelerini kullandı.

"Kanguru bakımı hem bebeğe hem anneye faydalı"

Kanguru bakımının prematüre bebekler ve anneleri açısından önemli yararlar sağladığını belirten Güneş, "Kanguru bakımı bizim için çok önemlidir. Bebeğin sonraki hayatı ve duygusal gelişimi açısından olduğu kadar anne için de çok faydalıdır. Çünkü annenin kaygısı azalıyor ve anne sütünün gelme ihtimali artıyor. Ancak kanguru bakımı için de bebeğin biraz daha büyük olması, hayati riskinin bulunmaması ve çok küçük bir gebelik haftasında doğmamış olması gerekmektedir." dedi.

Prematüre bebeklerin doğum sonrasında kendilerine özgü muayene ve takip süreçlerinden geçirilmesi gerektiğini belirten Güneş, "Bu bebeklerin kendilerine özgü ayrı muayeneleri de bulunmaktadır. Öncelikle bu bebeklerin ROP muayenesi dediğimiz özel bir göz muayenesi vardır. Bu muayenenin zamanı bebeğin doğduğu gebelik haftasına göre belirlenir. Çünkü göz damarlarında kanama, gelişim geriliği veya retinada bir sorun varsa bazen lazerle müdahale edilebiliyor. Müdahale edilmediği takdirde körlük gelişebiliyor. İkinci olarak çocuğun en az bir kez, mümkünse çocuk kardiyolojisi bölümünde kalp muayenesinin yapılmasını isteriz. Üçüncü olarak da çocuğun beyin gelişiminin, yani nörolojik gelişiminin takip edilmesini isteriz." diye konuştu.

"Prematüre doğan her bebek ileride sağlık sorunu yaşayacak diye bir şey yok"

Prematüre bebeklerin ileriki yaşamlarında karşılaşabilecekleri sorunların doğum haftasına ve yoğun bakım sürecine göre değiştiğini belirten Güneş, "Bir prematüre bebekten bahsederken kaç haftalık doğduğunu, yoğun bakımda ne kadar yattığını ve hangi süreçlerden geçtiğini bilmemiz gerekiyor. Şöyle söyleyeyim; diyelim ki bir bebek 34 haftalık doğdu ve yoğun bakıma yatmadı veya bir hafta yoğun bakımda kaldı. Entübe olmadı ya da entübe oldu ancak bu süreci ağır geçirmedi. Bir iki hafta hastanede kaldıktan sonra taburcu oldu. Böyle bir bebeğin ileriki hayatında sorun yaşamasını açıkçası çok beklemem. Prematüre doğan bebekler kesinlikle sorun yaşayacak diye bir şey yoktur. Peki, ne tür sorunlar olabilir? Genellikle görmeyle ilgili bazı problemler yaşanabiliyor. İkinci olarak, bebek çok ağır veya uzun bir yoğun bakım süreci geçirdiyse gelişim ve konuşma geriliği, yürüme geriliği, bazen de kaslarda güçsüzlük gibi durumlar maalesef görülebiliyor." ifadelerini kullandı.

"Taburcu olduktan sonra kontrolleri aksatmak büyük hata"

Ailelerin bebeklerini hastaneden taburcu aldıktan sonra takipleri bırakmasının önemli bir yanlış olduğunu vurgulayan Güneş, "Ailelerin bu konuda yaptığı bir hata var. Bebeği yanlarına aldıktan sonra artık hiçbir sorunu kalmadığını düşünüyorlar. 'Çocuğumu yanıma aldım, artık normal bir bebek gibi, eve gidebilirim ve bir daha kontrole gelmeme gerek yok.' şeklinde düşünebiliyorlar. Elbette çocuk normaldir ancak yine de gerekli önlemleri ve takipleri aksatmamak gerekiyor. Hastalarımızı kontrollere çağırma konusunda genellikle bazı sorunlar yaşıyoruz. Örneğin nörolojiye veya kardiyolojiye yönlendirdiğimiz hastalarımızın bu bölümlere gitmek istemediğini görüyoruz. Bence bu büyük bir hatadır. Çünkü bazen mevcut bir sorun erken dönemde teşhis edilemeyebiliyor." dedi.

"Prematüre bebekleri enfeksiyonlardan koruyun"

Prematüre bebeklerin taburculuk sonrasında beslenmelerine dikkat edilmesi ve enfeksiyonlardan korunması gerektiğini belirten Güneş, "İkinci olarak bu bebeklerin beslenmelerine mutlaka dikkat edilmesi gerekiyor. Sonraki süreçte de çocuklara yaklaşırken, en azından belli bir süre, bebekleri enfeksiyonlara karşı çok iyi korumak lazım. Bu süreçte eve misafirler geliyor, kalabalıklar oluşuyor ve bebekler maalesef enfeksiyonlara açık hâle geliyor. Bazen bu bebeklerin kendilerine özgü koruyucu aşıları oluyor ancak aileler bu aşıları yaptırmayabiliyor. Bunlar bence ailelerin yaptığı büyük hatalardır." diye konuştu.

Prematüre bebek sahibi ailelerin umutsuzluğa kapılmaması gerektiğini belirten Güneş, düzenli takip ve doğru bakımın önemine dikkat çekerek sözlerini şöyle tamamladı:

"Ailelere söylemek istediğim şey şu: Eğer prematüre bir bebeğiniz varsa ve bebeğiniz 28 haftanın altında doğmamışsa moralinizi çok bozmamanız, sonraki süreçte bebeğinizin iyi olacağına inanmanız gerekiyor."